Analyse van tijmolie

by Henk Ploeger

Een aantal etherische oliën die ik de afgelopen tijd heb gemaakt heb ik laten analyseren op de samenstelling. Zo ook de keukentijm (Thymus vulgaris ‘Compactus’) en de sinaasappeltijm (Thymus vulgaris ‘Orange”). Vooral de samenstelling van de laatste olie leek mij nogal interessant.

Sinaasappeltijm etherische olie

Tijmolie kan in verschillende chemotypes worden ingedeeld, afhankelijk van de inhoudstoffen. De volgende defenitie van chemotype is te lezen op wikipedia:

Verschillende chemotypes van één plantensoort leveren anders samengestelde etherische oliën op, met daarbij horende verschillen in eigenschappen en toepassingsmogelijkheden. Uiterlijk zijn er nauwelijks verschillen in de morfologie van chemotypes, enkel hun chemisch fenotype verschilt. Bij het gebruik van deze oliën, in de aromatherapie en parfumerie vooral, is de kennis van het chemotype van groot belang.
bloeiende Thymus vulgaris  foto: wikipedia

Op internet vond ik een interessant artikel over chemotypen van tijmolie. http://www.revuevitiarbohorti.ch/artikel/2009_06_f_441.pdf  In dit artikel worden 7 chemotypes van tijm genoemd.

Chemo types van Thymus vulgaris
Thymol:       het meest voorkomende chemotype
Carvacrol: gebieden van extreme hitte en droogte
Linalol:        in het vochtige middengebergte
Geraniol:     aangepast aan hoogte omstandigheden
Sabinene hydraat of
Thuyanol: intermediar tussen linalol en geraniol
para Cymeen of α Terpineol: voorloper van de biosynthese van carvacrol en thymol
1,8 Cineol:  Bekend in Spanje en recent geïsoleerd in het Zuid Frankrijk

De stof waar het chemotype naar is vernoemd zit in een hoog percentage in de etherische olie.

sinaasappeltijm etherisch eolie

De analyse van de twee soorten tijmolie die ik deze zomer heb gemaakt gaf de volgende samenstelling te zien

THYMUS COMPACTUS BIO
BATCH N° SD 19-06-2016

     
Peak
RT (min)
Component
name
%
Norm (%)
Allergens
(%)
19
20,1
g-TERPINENE
11,18
 
 
23
21,6
p-CYMENE
6,92
 
 
41
39,4
LINALOOL
2,37
 
2,37
50
43,3
b-CARYOPHYLLENE
3,19
 
 
102
75,2
THYMOL
60,41
 
105
76,5
CARVACROL
2,67
 
TOTAL
99,99
2,73
                                THYMUS VULGARIS “ORANGE” BATCH N° SD 21-07-2016 
     

 

Peak
RT (min)
Component
name
%
Norm (%)
Allergèns
(%)
21
19,9
g-TERPINENE
10,64
 
 
26
21,3
p-CYMENE
3,45
 
 
41
39,2
LINALOOL
16,87
 
16,87
50
42,9
b-CARYOPHYLLENE
2,83
 
 
63
48,9
TERPENYL ACETATE
17,28
 
 
64
48,9
a-TERPINEOL
6,44
 
 
92
74,8
THYMOL
18,16
 
 
95
76,3
CARVACROL
9,15
 
 
TOTAL
99,97
19,12

Ik heb de grafiek van het Zwitserse onderzoek gebruikt om deze analyseresultaten te kunnen interpreteren. Hiervoor heb ik twee kolommen toegevoegd: 8 (T.vulgaris ´comptactus´) en 9 (T. vulgaris ´Orange`).

 

Toch blijkt het lastiger dan gedacht, omdat er ongetwijfeld meer verschillende inhoudstoffen in de Zwiterse en Franse tijm zitten dan in de grafiek is weergegeven. Daarom komt de staafdiagram van de keukentijm en sinaasappeltijm niet tot de volledige 100%.
variëteit
bedrijf
Chemo-type
1
´Varico
Hybride
(CH)
MediSeeds
(CH)
Thymol
2
´Varico
Hybride
(CH)
MediSeeds
(CH)
Thymol
3
´Deutscher
Winter Blosem´
Populatie
(D)
Biosem
(CH)
Thymol
4
´Deutscher
Winter UFA´
Populatie
(D)
Fenaco
(CH)
Thymol
5
´L2´
Hybride
(F)
Iteipmai
(F)
Linalol
6
´122´
Hybride
(F)
Iteipmai
(F)
Thymol /
Carvacrol
7
´147´
Hybride
(F)
Iteipmai
(F)
Carvacrol
8
keukentijm
Cultivar
(NL)
Puur
Aroma
Thymol
9
sinaasappeltijm
Cultivar
(NL)
Puur
Aroma
?

De nummers 1 tot en met 4 uit het onderzoek behoren duidelijk tot het Chemo Type Thymol. Nummer 5 heeft een hoog linalol-gehalte en is daardoor ook als zodanig geclassificeerd als CT linalol. Nummer 6 in de tabel is een gecombineerde CT, namelijk Thymol-Carvacrol, en nummer 7 is overduidelijk een CT Carvacrol.

 

De eigen tijm etherische olie die we gemaakt hebben van Thymus vulgaris ‘Compactus” (8) is door het hoge gehalte Thymol duidelijk te karakteriseren als CT Thymol. Bij de Thymus vulgaris ‘Orange’ (Sinaasappeltijm) is dat een stuk moeilijker vast te stellen.
Wat allereerst opvalt is dat deze olie geen noemenswaardige hoeveelheden limoneen bevat, een hoofdbestanddeel van sinaasappel etherische olie. Omdat er in de olie geen stof in een percentage van boven de 20% zit, is het chemotype moeilijk vast te stellen. CT thymol/ linalol terpenylacetaat?
Los van het vaststellen van het Chemo Type is het denk ik misschien wel belangrijker dat we de inhoudstoffen en de percentages kennen in verband met de gebruiksmogelijkheden van deze bijzondere olie!

Tweede destillatie Kreta Oregano en analyse

by Henk Ploeger
Een volle destilleerketel met gedroogde Origanum dictamnus

Ruim een week geleden heb ik een tweede partij Kreta Oregano (Origanum dictamnus) binnen gekregen van de biologische aromatische kruidenkwekerij van Frank Radder. Deze heeft eerst een week te drogen gelegen in de destilleerwerkplaats.Afgelopen vrijdag heb ik het maaisel van deze bijzondere plant gedestilleerd.

Vers maaisel van bloeiende Kreta oregano toppen

Het feit dat de plant in bloei stond toen het gemaaid werd en de grotere hoeveelheid (16 Kg plukgewicht) zou een grotere opbrengst aan etherische olie moeten opleveren.

tijdens de destillatie

Vlak voor de start van de stoomdestillatie, het moment waarop het eerste destillaat overkomt, rook het al heel sterk en kruidig. Alcohol-achtig met een vlugje sinaasappel (limoneen).

scheitrechter met hydrolaat en etherische olie

Tijdens de eerste minuten van de stoomdestillatie kwam er gelijk al een grote hoeveelheid etherische olie van de Kreta oregano mee. De olie heeft een typerende oranje-rode kleur. Na twee uur heb ik de destillatie even stopgezet en de etherische olie in een andere scheitrechter overgebracht. Daarna is de destillatie weer gestart om te kijken of er nog meer etherische olie uit de planten te halen was. Na een half uur ben ik gestopt. Op dat moment werd er zichtbaar geen olie meer gevormd op het hydrolaat.

Kreta oregano etherische olie

De opbrengst was boven mijn verwachting. Ik heb in totaal 42 mL etherische olie en 4,7 Liter hydrolaat kunnen maken. Dat is wat de olie betreft een percentage van 0,26%, Meer dus dan de 0,21% opbrengst die ik tijdens de eerste destillatie een maand geleden in juli had gevonden.

hydrolaat afvullen

De verklaring daarvoor is dat veel aromatische planten, waaronder de orgeno, de meeste  meeste etherische olie bevatten tijdens de bloeitijd.

ANALYSE KRETA OREGANO
GC MS van Kreta Oregano

De afgelopen weken heb ik diverse analyses van etherische oliën die ik gemaakt heb binnengekregen. Ook van de O.dictamnus. Voor enig vergelijkingsmateriaal hebben we na enig speurwerk een Grieks wetenschappelijk rapport gevonden: Liposomal incorperation of carvacrol and thymol isolated from the essential oil of  Origanum ditctamnus L. and in vitro antimicrobial activity

Leuk om te lezen voor mensen die geinteresseerd zijn in wetenschappelijk onderzoek en de medicinale toepassingen van de etherische olie van dictamnus. In dit rapport stond een tabel met analyse-resultaten van olie van de gecultiveerde en de in het wild groeiende O.dictamnus op Kreta.
Peak
RT (min)
Component name
Margraten
%
Wild
%
Cultivar%
Norm (%)
Allergèns
(%)
18
15,9
a-TERPINENE
2,44
2,82
2,39
 
 
23
19,9
g-TERPINENE
10,63
14,10
9,20
 
 
27
21,5
p-CYMENE
29,66
 
 
 
 
a-CYMENE
8,78
10,1
 
 
38
39,1
LINALOOL
2,05
1,10
 2,49
 
2,05
44
42,9
b-CARYOPHYLLENE
3,02
3,88
 
 
82
74,7
THYMOL
0,32
0,13
0,61
85
76,3
CARVACROL
35,22
51,70
42,90
 
 
TOTAL
99,91
 
 
 
2,40

 

Ik heb de gegevens van de analyse, uitgevoerd door pyrenessences, in bovenstaande tabel gezet samen met de resultaten van het wetenschappelijk rapport. Hierbij heb ik de meest bepalende stoffen genomen om te kunnen vergelijken. Wat direct opvalt is dat het carvacrol-gehalte in de olie die ik gemaakt heb lager is dan van de Griekse oliën. Daarbij is er ook onderscheid te maken tussen in het wild groeiende O.dictamnus en de gecultiveerde soort die een lager carvacrol-gehalte te zien geeft.

CARVACROL

Het cymeen gehalte in de Nederlandse olie is daarentegen vrij hoog met een percentage van bijna 30%. De griekse oliën bevatten veel minder cymeen. Thymol, Carvacrol en paracymeen hebben volgens het Groot handboek geneeskrachtige planten geschreven door Dr.Geert Verhelst een antiseptische/antimicrobieele/antibiotische (ontsmettende/infectiewerende) werking op de luchtwegen.

http://indekoperenketel.nl/producten/

Rozemarijntoppen destilleren

by Henk Ploeger
vers rozemarijnmaaisel

Afgelopen vrijdag kon er maaisel opgehaald worden bij de aromatische kruiden kwekerij Puur Aroma van Frank Radder. Het ging om Rozemarijn  (Rosmarinus officinalis ´Blue Winter´), Kreta oregano (Origanum dictamnus) en Marokkaanse munt (Mentha spicata ´Moroccan´) van biologische teelt.

Destilleerketel vullen met vers rozemarijnmaaisel

 

Omdat er van verse Rozemarijn een heel waardevol hydrolaat gemaakt kan worden heb ik besloten om het rozemarijnmaaisel direct na aankomst in de destilleerwerkplaats te gaan destilleren. Bovendien was het maaisel van alleen de rozemarijntoppen van perfecte kwaliteit.

rozemarijntopje

 

Het maaisel van de munt en de oregano hebben Catharina en ik onderwijl in gaasbakken verdeeld om te laten drogen. Voor de Oregano was dat hard nodig omdat de planten nog erg vochtig waren van de ochtenddauw.

Het ging in totaal om 23 Kg rozemarijn, 16,5 Kg Kreta oregano en 10,5 Kg Marokkaanse munt.

 

Het lukte ons met stevig aandrukken om 22 Kg rozemarijnmaaisel in de destilleerketel te stoppen. Het sterk geurige maaisel rook naar vicks of dampo waardoor wij denken dat de etherische olie die we gaan maken veel cineol zal bevatten. Om het hydrolaat en de etherische olie van de destillatie op te vangen heb ik gebruik gemaakt van een scheitrechter met maatverdeling. Hierdoor kan je tijdens de destillatie goed zien hoeveel olie er ontstaat.

start van de destillatie

Dit was de tweede keer dat ik rozemarijn gedestilleerd heb. In 2012 heb ik op verzoek van uit Frankrijk meegebrachte rozemarijn met mijn koperen alambiek gedestilleerd.
Tijdens de destillatie hebben we de geur op verschillende momenten bijgehouden.

Na één uur destilleren

De geur veranderde van sterk vicks-achtig, terpentine-achtig, menthol-achtig naar een warme eucalyptus-geur. De olie was heel licht geel bijna kleurloos.

Catharina houdt de hoeveelheid olie in de gaten

Na 2 uur en 20 minuten destilleren zijn we gestopt. Er kwam geen olie meer bij en de geuren die uit de uitloop van de koelemmer kwamen waren weinig aromatisch meer te noemen. Reden genoeg dus om te stoppen.

rozemarijn etherische olie

We hadden in totaal 130 mL etherische olie en 5,75 Liter hydrolaat gemaakt. Het hydrolaat rook heel sterk en krachtig alsof je de verse rozemarijn rook.

afvullen van hydrolaat in gesteriliseerde flessen

Rozemarijn-hydrolaat is een prachtig product en kent vele toepassingen. Drs Harmen Rijpkema schrijft hierover in ´Aromecum, aromatherapie van Absint tot Zonnebloem´ het volgende over:

Rozemarijn hydrolaat verfrist en vitaliseert en is een goede hulp bij de verzorging van verslapte, vermoeide huiden. ………… Verwerkt in shampoo gaat het vet haar tegen en stimuleert het de haargroei. ……….Bij inwendig gebruik werkt rozemarijn hydrolaat stimulerend op lever en galproductie en daardoor op de spijsvertering van vetten.

Rozemarijn etherische olie en hydrolaat

Wij verwachten dan ook dat hydrolaat en etherische olie hun weg zullen vinden naar afnemers die daar mooie producten mee kunnen maken.

 

 

 



Tinctuur en maceraat maken

by Henk Ploeger

001

Afgelopen zaterdag hebben we een workshop ´aromatische kruiden zelf verwerken´ gehouden. Doel was om de deelnemers kennis te laten maken met verschillende technieken om aromatische stoffen uit planten te halen. Technieken die je met weinig hulpmiddelen of apparatuur zelf kan uitvoeren. Aan bod kwamen stoomdestilleren met de wokmethode, macereren, en extraheren dmv alcohol

002

vers geplukte salie, citroenmelisse, marjoraan, tijm en lavendel

We hadden aan de deelnemers gevraagd vers geplukte aromatische kruiden mee te nemen. Zelf hadden we een maand eerder voor het maceraat sint Janskruid (Hypericum perforatum) en Echte Kamille (Matricaria chamomilla) geplukt en in de biologische olijfolie gezet. En voor het maken van tinctuur hadden we gekozen voor duizendblad (Achillea millefolium) en goudsbloem (Calendula officinalis) gekozen.

003

De destilleerwerkplaats geurde heerlijk naar de door de deelnemers meegebrachte salie, tijm, lavendel, rozemarijn, marjoraam, citroenmelisse en sinaasappelmunt!

005

Uitleg over de techniek van macereren door Thea

Tijdens de workshop heeft onze stagiaire Thea het onderdeel over macereren voor haar rekening genomen. Onderwijl heb ik een warm maceraat ingezet met bio lavandinbloemen in bio olijfolie.

008

Een tafel vol tincturen, maceraten, hydrolaten en olie

Omdat er in de workshop drie verschillende technieken aan bod kwamen hadden nogal wat ´potten en pannen´ op de demonstratietafel staan om het proces zo zichtbaar mogelijk te maken.

007

Een enthousiaste workshopdeelnemer zorgt voor voldoende ijs voor de wokmethode

We hebben een mix van de meegebrachte aromatische planten, waarvan de rozemarijn een groot deel uitmaakte, gedestilleerd. Na ongeveer twee uur destilleren hadden we ongeveer 750 mL hydrolaat gemaakt. Er had zich zichtbaar geen etherische olie gevormd op het hydrolaat.

kamille sintjanskruid 002

Maceraat van Sint Janskruid en echte Kamille

Tijdens de workshop hebben we de maceraten die we gemaakt hadden gefiltreerd. Het maceraat van Sint Janskruid heeft een heel mooie diep rode kleur. Het kamillemaceraat had na het filtreren van de bloemen een geel-groene kleur en een heel sterke kamille-achtige geur.

DSC02315

Tinctuur van duizendblad en goudsbloem

De tinctuur die we gemaakt hadden van duizendblad en goudsbloem waren met een koffiefilter een stuk makkelijker te filtreren. Ook hier was de wodka (40 vol %) die we gebruikt hadden om de tinctuur mee te maken van kleur veranderd. De duizendbladtinctuur was uiteindelijk bruin van kleur en de goudsbloemtinctuur geel.

 

Catharina 001

Catharina en ik vonden het voorbereiden en geven van deze workshop heel leuk om te doen omdat we hebben kunnen overbrengen dat je aromatische stoffen ook op een heel simpele en huis- tuin- en keukenmanier uit planten kan halen. Hieraan heeft onze stagiaire Thea een waardevolle bijdrage geleverd!


Sinaasappeltijm destilleren

by Henk Ploeger
Thymus vulgaris `Orange` foto Puur Aroma

Thymus vulgaris `Orange` foto Puur Aroma

Afgelopen donderdag heb ik de sinaasappeltijm, Thymus vulgaris ´Orange´, die een week te drogen heeft gelegen in de destilleerwerkplaats, gedestilleerd. Interessant om te destilleren omdat de naam van deze cultivar doet vermoeden dat de etherische olie bestanddelen zou moeten bevatten die in sinaasappelolie zitten.

destilleerketel vullen met gedroogde sinaasappeltijm

destilleerketel vullen met gedroogde sinaasappeltijm

Om de 32,2 Kg gedroogde sinaasappeltijm te destilleren waren twee destillaties nodig. Ik had er dan ook de hele dag voor uitgetrokken.

uitleg over het destillatieproces

uitleg over het destillatieproces

Tijdens het destilleren hadden Catharina en ik bezoek van Sandra van boerderij de Notelaar. Ik maak altijd aantekeningen over het destillatieproces. Over de geur en kleur van de olie maar ook de snelheid waarmee de etherische olie uit de plant wordt vrijgemaakt.

DSC02100

destilleeropstelling

Het was me al opgevallen dat tijdens de destillatie van keukentijm in juni bij de start van de destillatie gelijk een grote hoeveelheid etherische olie meekomt met het hydrolaat. Bij de sinaasappeltijm was dat ook het geval. Specifiek dus voor het destilleren van tijmolie.

opbrengst sinaasappeltijmolie na de tweede destillatie

opbrengst sinaasappeltijmolie na de tweede destillatie

Bij de eerste destillatie veranderde in 15 minuten de kleur van de olie al heel snel in kleurloos naar geel, en had zich 40 mL olie verzameld in de scheitrechter. Na 45 minuten was dat 60 mL en na 1 uur en 40 minuten destilleren 70 mL olie.

Tijdens de destillatie

Tijdens de destillatie

Tijdens het destilleren veranderde de geur van fruitachtig (voordat er destillaat overkwam) naar zwaar kruidig en later kruidig. De geur was minder zwaar en scherp dan die van de keukentijm (Thymus vulgaris ´compactus´). Na de eerste destillatie heb ik gelijk de gedestilleerde planten verwijderd om plaats te maken voor de rest van de gedroogde sinaasappeltijm.

afvoeren van de gedestilleerde sinaasappeltijm

afvoeren van de gedestilleerde sinaasappeltijm

Omdat de ketel dan nog warm en het water nog heet is kan je sneller de volgende destillatie starten. Bovendien scheelt dat ook nog de nodige brandstof.

Catharina plakt de ketel af met aluminiumtape.

Catharina plakt de ketel af met aluminiumtape

Bij de tweede destillatie heb ik dezelfde destillatietijd van 2 uur aangehouden. Er kwam na 2 uur destilleren zichtbaar geen etherische olie meer mee met het hydrolaat.

sinaasappeltijmolie

sinaasappeltijmolie

Beide opbrengsten aan etherische olie heb ik verzameld in een kleinere scheitrechter. Na het afvullen van de sinaasappeltijmolie in flesjes had ik een beeld van de hoeveelheid die ik deze dag had gemaakt.

afvullen en tegelijkertijd filtreren van de sinaasappeltijmolie

afvullen en tegelijkertijd filtreren van de sinaasappeltijmolie

Het ging in totaal om 180 mL etherische olie. Omgerekend naar het plukgewicht van 32,2 Kg is dat een opbrengst van 0,56%. Meer dus dan de 0,42% die ik vond bij de keukentijm. Een redelijk hoog percentage dus.

verzamelen van de olie in een kleinere scheittrechter

verzamelen van de olie in een kleinere scheittrechter

Deze bijzondere olie laten we analyseren op samenstelling. Daarvoor heb ik gistermiddag een flesje biologische sinaasappeltijmolie samen met een flesje biologische Kreta oregano olie op de post gedaan naar Pyrenessenses. Ik ben natuurlijk heel benieuwd wat voor informatie deze analyses zullen opleveren zodat we meer kunnen zeggen over de toepassingen.

thymus vulgaris orange 003

[wordt vervolgd]


Kreta oregano destilleren

by Henk Ploeger
gedroogde Kreta oregano ofwel Origanum dictamnus

gedroogde Kreta oregano ofwel Origanum dictamnus

Het Kreta oregano maaisel heeft na ophalen bij Puur Aroma 4 dagen kunnen drogen in de destilleerwerkplaats. Afgelopen zondag heb ik de totale hoeveelheid 5,5 Kg gedestilleerd. De kruiden waren half gedroogd. Altijd spannend om een nieuwe plant te destilleren en de geuren en werking daarvan tijdens het destilleren te ervaren.

gevulde destilleerketel

gevulde destilleerketel

De hoeveelheid Kreta oregano paste ruimschoots in de destilleerketel. Om de plantenmassa aan te drukken heb ik gebruik gemaakt van een koperen rooster. Dit rooster gebruik ik doorgaans bij het maken van hydrolaat van verse planten.

koperen rooster in de destilleerketel

koperen rooster in de destilleerketel

Ik had van tevoren al het één en ander opgezocht over de olie en te verwachten opbrengst. Er was eigenlijk alleen maar informatie over andere Origanum-soorten, zoals bijvoorbeeld Origanum vulgare en Origanum majorana (Wilde Marjoraan). De benamingen Majoraan en Marjolein worden dikwijls door elkaar gebruikt en geven nog weleens wat verwarring. Sommigen gebruiken Majoraan (Origanum majorana, ook wel Majorana hortensis genoemd) voor de eenjarige plant (in ons klimaat) en Marjolein of Oregano (Origanum vulgare) voor de overblijvende variant.

destilleeropstelling

destilleeropstelling

Ik wist dus eigenlijk niet wat ik zou moeten verwachten. Voor het opvangen van het stoomdestillaat heb ik gebruik gemaakt van een scheitrechter. Nog voor het eerste destillaat overkwam vulde de destilleerwerkplaats zich met een zwaar kruidige lucht.

begin van de destillatie

begin van de destillatie

Gelijk bij het begin al van de destillatie kwam een redelijke hoeveelheid donker-oranje gekleurde olie mee. Het hydrolaat had een gele kleur. Na 20 minuten destilleren werd de sterk geurige lucht zwaarder en was de optimale ventilatie die we in de destilleerwerkplaats hebben geen overbodig luxe.

begin van de destillatie

scheittrechter met etherische olie en hydrolaat

Opvallend was dat na ruim één uur destilleren er meer olie uit de planten kwam. De geuren werden minder zwaar met nog wel kruidig.

Tijdens de destillatie

Tijdens de destillatie

Na ongeveer twee uur destilleren, toen er zichtbaar geen etherische olie meer bijkwam in de scheitrechter, ben ik gestopt. Ik heb het hydrolaat afgetapt en de olie verzameld in een kleinere scheitrechter.

etherische olie en hydrolaat van Origanum dictamnus

etherische olie en hydrolaat van Origanum dictamnus

Ook hier heb ik nogmaals het hydrolaat uitgetapt om uiteindelijk alleen de etherische olie over te houden.

olie en hydrolaat scheiden

olie en hydrolaat scheiden

Uiteindelijk hield ik een heel mooi donker oranje gekleurde etherische olie van de Kreta oregano over.

een kleine hoeveelheid Kreta oregano olie

een kleine hoeveelheid Kreta oregano olie

Door de olie in flesjes af te vullen kreeg ik een beeld van de hoeveelheid olie die ik deze zondagmiddag had geproduceerd. In totaal 11,5 mL. De opbrengst uit de 5,5 Kg Kreta oregano was dus 0,21%. Niet slecht als ik dat vergelijk met de waarde voor Origanum vulgare  0,12 – 0,2% die ik vond.

De geur van de olie komt redelijk overeen met de milde oregano-geur die we vorige week roken aan het verse maaisel van de plant. Ik besef dat ik een heel bijzondere en unieke olie heb gemaakt, biologisch en van onder Nederlandse omstandigheden gegroeide planten! Om het belang en de toepassingen van dit soort olie te bepalen laten we de olie op samenstelling analyseren. Wordt vervolgd!


Sinaasappeltijm en Kreta oregano

by Henk Ploeger
aromatische planten van Puur Aroma staan klaar voor de verkoop

aromatische planten van Puur Aroma staan klaar voor de verkoop

Deze week belde Frank Radder, eigenaar van Puur Aroma, naar mij. Frank zou de volgende ochtend sinaasappeltijm en oregano gaan maaien. Ik heb dezelfde dag vervoer kunnen regelen en ben de volgende dag naar de kwekerij in Margraten gereden om het maaisel op te halen.

Frank ruikt nog eens goed aan de heerlijk geurende vers gemaaide sinaasappeltijm

Frank ruikt nog eens goed aan de heerlijk geurende vers gemaaide sinaasappeltijm

Frank had niets te veel gezegd over de geur van beide aromatische planten. De sinaasappeltijm, Thymus vulgaris ´Orange´ had een heel opvallende frisse zachte geur. De tijm (Thymus vulgaris `Compactus`) die ik een aantal weken geleden heb gedestilleerd rook veel scherper. Ook de Kreta oregano, Origanum dictamnus is qua geur veel subtieler en bescheidener dan de andere oregano-soorten. Erg interessant dus om er achter te komen wat met name de sinaasappeltijm voor etherische olie zal opleveren.

Chauffeur Toon hielp mee met tijm verzamelen in de zakken

Chauffeur Toon hielp mee met tijm verzamelen in de zakken

De Origanum dictamnus komt alleen in het wild op het eiland Kreta voor. Babis Psaroudakis en Janina Sorensen van WILDHERBSOFCRETE destilleren deze wilde plant al sinds 1994. Op hun blog wildherbsofcrete.blogspot.com hebben ze een artikel geschreven van de oogst in de bergen van deze oregano.

oregano dictamnus op Kreta

Origanum dictamnus op Kreta                                   foto: Wild Herbs of Crete

Na het verzamelen van het maaisel en het vervoer terug naar de destilleerwerkplaats in Gilze heb ik bij aankomst eerst de hoeveelheid sinaasappeltijm en Kreta oregano gewogen.

Oregano maaisel

Oregano maaisel

Het ging om 5,5 Kg oregano en 32,2 Kg sinaasappeltijm. Beiden vers gemaaid en van biologische kwaliteit! Ik heb besloten om ze een paar dagen te laten drogen in de destilleerwerkplaats voordat ik deze aromatische planten ga destilleren.

sinaasappeltijm maaisel

sinaasappeltijm maaisel

Om kruiden te drogen heb ik ongeveer 80 gaasbakken tot mijn beschikking. Groot voordeel van deze bakken is dat je ze goed en hoog kan stapelen.

DSC01988

gaasbak met Kreta oregano

Ook belangrijk voor het droogproces is dat er ruimte zit tussen de bakken waardoor er een goede ventilatie van vochtige lucht kan plaatsvinden. Als de planten gaan schimmelen en ontleden door broei verliezen ze ook hun etherische olie. Het is dus zaak om het droogproces onder ideale omstandigheden te laten verlopen.

sinaasappeltijm in de droogbakken

sinaasappeltijm in de droogbakken

Ik heb uiteindelijk alle gaasbakken moeten gebruiken. Hierbij kon ik 15 gaasbakken op elkaar stapelen.

DSC01994

Na een dag ruik je geen aromatische stoffen meer, maar alleen de lucht van drogende planten. Over een aantal dagen ga ik de tijm en Kreta oregano apart destilleren. Het is de bedoeling om de etherische olie te laten analyseren op samenstelling zodat we een beeld krijgen van de werkzame stoffen. Er is niets zo veranderlijk als de samenstelling van tijmolie, met al zijn verschillende chemotypen.

Lees hier over het destilleren van de Kreta oregano.

 


Goudsbloemtinctuur zelf maken

by Catharina de Bruin

Om aan vers geplukte goudsbloemen te komen hebben we contact gezocht met Zorgboerderij Amélior in Molenschot. We hebben een afspraak gemaakt om wat bloemen bij de zorgboerderij te komen plukken.

css9823LogoAmeliorpluktuinzorgboerdeij

Na een rondleiding over deze geweldige plek hebben we voldoende goudsbloemen Calendula officinalis kunnen plukken. Voor de tinctuur is het belangrijk om er voor te zorgen dat alleen de bloemblaadjes in de tinctuur terechtkomen.

DSC01926

Het potje wat we gekozen hebben is helemaal gevuld met de goudsbloemblaadjes die we bij Amélior hadden geoogst. Deze keer hebben we geen hoeveelheden afgewogen.

DSC01928

Na het vullen van het potje met de bloemblaadjes is het potje tot de rand aan toe gevuld met de 40% wodka.

goudbloemtinctuur 003

Ook dit mengsel gaan we gedurende 4 weken iedere dag even schudden. We zijn uiteraard benieuwd naar het resultaat! Net als van de duizendbladtinctuur en de Sint Jansolie en Kamillemaceraat die we ook gemaakt hebben.


Midzomer kruidenmarkt 2016

by Catharina de Bruin

Op zondag 26 juni hebben Henk en Catharina op de Kruidenmarkt van de Sprenk gestaan. Met het thema Midzomer heeft Henk een flesje olie met alcohol om te sprayen gevuld.

De bezoekers konden ruiken en raden. De briefjes met de antwoorden gooiden ze in de kolom van de koperen ketel. Dit zijn de antwoorden die we kregen: citroenverbena, ceder, tarweolie, jeneverbes, calendula, perzik, citroenmelisse, peer, roomse kamille, sinaasappel, lelietjes van dalen, vanille, eikeltjes, citroenverveine, lavendel, mandarijn.

Het goede antwoord is: SALIE.
De winnares van de prijsvraag is Wanida Inkeau uit Nijmegen.
Van harte gefeliciteerd met je prijs!

Wanida heeft inmiddels een flesje Lavandinolie opgestuurd gekregen.

sprenk 007

Gefeliciteerd Wanida!

 

de mystery geur

de mystery geur

 

sprenk 001

ruiken, ruiken, ruiken en dan het briefje in de koperen ketel stoppen

 

sprenk 002

zo, nog een briefje in de ketel

 

DSC01836 a

Catharina staat te sprayen

 

sprenk 003

Wat ruik jij?

 

sprenk 005

Nog lastig hoor, dat ruiken

 

sprenk 006

aha, zo werkt het stoomdestilleren


Bloeiende tijmtoppen destilleren

by Henk Ploeger
Thymus vulgaris. bron: wikipedia

Thymus vulgaris. bron: wikipedia

 

Twee jaar geleden heb ik, om aan biologische kwaliteit maaisel te komen, contact gezocht met Frank Radder eigenaar van Puur Aroma. De kwekerij van Frank heeft zich toegelegd op het kweken van aromatische planten.

vroeg in de ochtend tijm maaien foto: Frank Radder

vroeg in de ochtend tijm maaien
foto: Frank Radder

puur aroma tijmoogst 003

vroeg in de ochtend tijm maaien foto: Frank Radder

Regelmatig, afhankelijk van de groeiomstandigheden van de planten, moet er gemaaid worden. Dit maaisel, is voor mij een waardevolle grondstof. Deze week liet Frank mij weten dat er verse bloeiende tijmtoppen-maaisel beschikbaar was.

puur aroma tijmoogst 002

maaimachine foto: Frank Radder

 

Het gaat om Thymus vulgaris `compactus` beter bekend als keukentijm. Dit was een aanbod wat ik niet kon laten lopen en vond Joop Reichenfeld van Tuinjoop bereid om dezelfde dag nog het maaisel op te halen!

40 - 50 Kg versgemaaide tijmtoppen plus 10 hommels

40 – 50 Kg versgemaaide tijmtoppen plus 10 hommels

Voor het brengen van het maaisel had ik met Joop om vier uur ´s middags bij de destilleerwerkplaats in Gilze afgesproken. Toen ze na een lange rit uit Zuid-Limburg de deuren van haar bestelbusje opende was de geur van de tijm heel goed te ruiken. Ook ontsnapte er een tiental hommels die meegereisd waren. ; )

verse tijmtoppen maaisel

verse tijmtoppen maaisel

Het was een perfect maaisel van bloeiende tijmtopjes met een lengte van niet meer dan 5 cm! De tijm is in optimale conditie en zal naar verwachting een relatief hoge concentratie olie bevatten.

DSC01718A

Ik heb het maaisel in klapkratten overgebracht om op die manier een beeld te krijgen van de hoeveelheid. In totaal heb ik 11 klapkratten kunnen vullen met een geschat gewicht van tussen de 40 en 50 Kg. Omdat het me aan tijd ontbrak om nog dezelfde dag de verse tijm te destilleren heb ik de inhoud van de klapkratten verspreid over 75 droogbakken.

in de droogbakken

in de droogbakken

Dit stelt me in staat om de gedroogde tijm op een later tijdstip te gaan destilleren. Ik ben benieuwd naar de opbrengst aan etherische olie. De literatuur vermeld een opbrengst van 0,3 tot 0,8%.

stapels droogbakken

stapels droogbakken

Vier dagen later heb ik de halfdroge tijm, Thymus vulgaris `compactus`, in twee keer gedestilleerd.

DSC01738

halfdroge thymus vulgaris compactus

Om een beeld te krijgen van de opbrengst heb ik de tijm vanuit de gaasbakken overgebracht in klapkratten om daarna de inhoud te kunnen wegen. Bij de eerste destillatie heb ik de ketel kunnen vullen met 15,5 Kg halfdroge tijm.

DSC01742

Dit was voor mij de eerste keer dat ik de mogelijkheid had om biologische tijm te destilleren. Dat is ook de reden dat ik tijdens de destillatie aantekening heb gemaakt van het proces. Erg interessant dus.

destillatieopstelling

destillatieopstelling

Voordat er daadwerkelijk olie en hydrolaat overkomt zijn er al geuren te ruiken. Ik rook bij de start van de destillatie eerst een zwaar kruidige lucht. Later was een zoete snoepjes geur waarneembaar, die waarschijnlijk afkomstig is van een ester.

DSC01748

Bij het overkomen van hydrolaat en olie was het opvallend dat er in de eerste twee minuten 20 mL etherische olie was meegekomen. Na 20 minuten was dat 35 mL, 45 minuten 40 mL en na 60 minuten 50 mL.

DSC01749

Ook opvallend was dat de kleur van de olie bij het begin van de destillatie gelijk geel van kleur was. Een zware kruidige lucht was tijdens de hele destillatie die twee uur duurde waarneembaar.

Aan het einde van de destillatie had zich 65 mL olie verzameld in de scheitrechter. Uitgaande van de halfdroge tijm kom je dan op een opbrengst van 0,42%. Dat klopt aardig met de literatuurwaarden die ik had gevonden. Eigenlijk ligt het percentage iets lager als je uitgaat van plukgewicht omdat de planten tijdens het drogen vocht hebben verloren.

DSC01759

opbrengst tijmolie eerste destillatie

Om een tweede destillatie te kunnen starten moet eerst de hete plantenmassa uit de ketel verwijderd worden waarna die gevuld kan worden met nieuw tijmtoppenmaaisel.

 

tijmtoppen maaisel na de destillatie

tijmtoppen maaisel na de destillatie

Dat is een warm klusje waarbij je moet oppassen dat je je handen niet verbrand! Gelukkig had ik hier vantevoren over nagedacht en geschikt gereedschap gevonden om met de bescherming van werkhandschoenen de plantenmassa uit de ketel te verwijderen.

DSC01760

De tweede destillatie waarbij ik ongeveer 15 Kg tijmmaaisel in de ketel kon stoppen leverde dezelfde hoeveelheid olie op.

DSC01768

Eigenlijk ben ik wel benieuwd naar de samenstelling van de tijmolie. Met welk chemotype hebben we te maken? Maken tijmplanten die in Nederland groeien een olie met een andere samenstelling dan die in Frankrijk of Noord-Afrika? Interessant genoeg denk ik voor een tijmproject!

[wordt vervolgd]