Reuzenzilverspar en Grove Den etherische olie en hydrolaat gemaakt

by Henk Ploeger

Chaamse bos

De afgelopen week zijn we weer gestart met het jaarlijkse destilleren van naaldboomtakjes. Na in het begin van de meivakantie de nodige vergunning(en) te hebben geregeld met Staatsbosbeheer, zijn we afgelopen woensdag gestart met het destilleren van Reuzenzilverspar ofwel Abies grandis

jonge reuzenzilversparretjes

Vorig jaar hebben we al mogen ervaren wat voor waardevolle etherisch olie deze naaldboom maakt. Catharina heeft daar in haar boek ´Lariks, Spar en Grove Den: naaldbomen met een geneeskrachtige werking´ over geschreven. We hebben bewust het mooiere weer van de afgelopen dagen afgewacht  om te kunnen oogsten. Belangrijk voor de kwaliteit en de kwantiteit van de olie en het hydrolaat.

Henk doet de oogst van jonge sparretjes in de ketel

De eerste destilleerdag van het seizoen gingen er in totaal 20 Kg gehakselde Reuzenzilverspar takjes in de destilleerketel. Voor deze gelegenheid hebben we de (oude) gasgestookte destilleerketel gebruikt. De opbrengst aan etherische olie en hydrolaat was na twee dagen destilleren boven verwachting. De geur van beide is het beste te omschrijven als zoetig citrusachtig.

tijdens de destillatie zie je de olie op het hydrolaat drijven in de scheitrechter

Afgelopen vrijdag heb ik jonge Grove Dennen (Pinus sylvestris) uit het Ulvenhoutse bos geoogst. De Grove Den is een pionierssoort die het goed doet op arme zandgrond. Dat is ook goed te zien in het bos. Voor de oogst van de jonge dennen was het niet nodig om meer dan 2 meter van het bospad af te gaan.

Terug uit het bos bij de destilleerwerkplaats aangekomen heb ik de jonge dennen vlak voor het destilleren eerst door de hakselaar gehaald. Na het hakselen kon ik in totaal 19,5 Kg jonge Grove Den in de destilleerketel stoppen.

kratten en hakselaar

Voor de destillatie heb ik de nieuwe destilleerketel in gebruik genomen. Om warmteverlies van de ketel zoveel mogelijk te voorkomen heb ik gebruik gemaakt van een ´jas´ door Catharina gemaakt van een oude wollen deken. Een isolatiemantel zou je ook kunnen zeggen. De ketel is door de fabrikant op mijn verzoek geschikt gemaakt om elektrisch te verwarmen. Bij deze eerste echte stoomdestillatie met de nieuwe ketel had ik ongeveer de helft van de capaciteit van de ketel ( plm 240 Liter) benut.

De destillatie verliep als een tierelier. De destilleerketel zelf bleek door de gerecycleerde wollen deken (´jas´) redelijk goed geïsoleerd. Het destillaat kwam heel regelmatig uit de koelemmer druppelen, en de destillatiesnelheid was goed in te stellen met de stroomregelaar.

koelemmer met essencier

Het destillatieproces in de ketel gaat bijna geluidloos; dit in tegenstelling tot de destillaties waarbij je voor de stoomproductie een gasbrander gebruikt. Na ruim 2 uur destilleren was de destilleerwerkplaats gevuld met een heerlijke naaldbomengeur. De geur van de olie en het hydrolaat omschrijven we als fris harsachtig. De etherische olie van de Reuzenzilverspar en de Grove Den moeten eerst nog circa een maand rijpen voordat ze op geur zijn.

De etherische olie en hydrolaat van Reuzenzilverspar en Grove Den koop je in de webwinkel.

Lees eerst de algemene voorwaarden voor levering.


Roomijs met Reuzenzilverspar etherische olie

by Henk Ploeger

Als het destilleerseizoen een beetje op z’n einde loopt sluiten we af met een oogstfeest. Bezoekers zijn dan in de gelegenheid om kennis te maken met de etherische oliën en hydrolaten die we in het seizoen hebben gemaakt.

Het oogstfeest leek mij een ideaal moment om de bezoekers niet alleen met de geur, maar ook met de smaak van etherische olie te laten kennismaken. Dat klinkt misschien gek maar de aromatische stoffen waaruit de etherische oliën bestaan worden natuurlijk ook in voedingsmiddelen gebruikt. Roomijs is vanwege het melkvet erg geschikt om dat eens uit te proberen.

Over het ijsmaken met etherische olie had ik een aantal jaren geleden al een balletje opgegooid met de Jacobushoeve die in onze regio bekend staat om de lekkere (biologische) roomijs die ze maken. Omdat etherische oliën geconcentreerd zijn is het belangrijk om een voorbeeldrecept te hebben. Tijdens mijn zoektocht kwam ik een aantal recepten tegen waarbij de ijsmakers munt, sinaasappel en lavendel gebruiken om een lekkere frisse smaak te creëren.

Geoogste reuzenzilverspar   Abies grandis

Voor het ijs wat ik afgelopen week heb laten maken door de Jacobushoeve heb ik gekozen voor de etherische olie van de Reuzenzilverspar (Abies grandis) in combinatie met stracciatella. Dit omdat ik uit de geur en de analyse die ik van deze bijzondere olie heb laten maken weet dat er een redelijke hoeveelheid limoneen in aanwezig is. Deze monoterpeen die in een heel hoog percentage in sinaasappel etherische olie zit is namelijk qua smaak een goede combi met chocolade.

IJs proeven

Ik was dan ook erg benieuwd of het Stracciatella- ‘Chaamse bos’-roomijs bij de bezoekers afgelopen zaterdag in de smaak zou vallen. De ijsmaker van de Jacobushoeve was in ieder geval enthousiast.

Dat enthousiasme kreeg ik ook te horen van de bezoekers van het oogstfeest van afgelopen zaterdag. Men vond het roomijs:

 Bijzonder, smaakt naar bos, citrusachtig, erg lekker, smaakvol.

In de middag heb ik de aanwezige bezoekers nog een destillatie met wat overgebleven muntbladeren (Mentha spicata) uit onze tuin laten zien. Hiervoor heb ik een glazen destilleeropstelling gebruikt.

Gezien de tijd van het jaar (september) leverde de destillatie geen etherische olie op waarmee ik een nieuwe ijssoort zou kunnen laten maken. Misschien volgend jaar?


Het destilleren van Reuzenzilverspar

by Henk Ploeger
Een nog kleine Reuzenzilverspar in het Chaamse bos

Tijdens een rondgang door het Chaamse bos met een medewerker van Staatsbosbeheer, waar plekken zijn aangewezen waar we dit jaar naaldboomtakjes kunnen oogsten, werd ik gewezen op de Reuzenzilverspar (Abies grandis).

Takje van de Reuzenzilverspar

Deze boomsoort valt op door z’n lange naalden die bij het wrijven ervan net zo’n specifiek citrus-achtige geur afgeven als de Douglasspar. De geur is zelfs nog wat krachtiger en als citronella-achtig te omschrijven.

Oogsten van de reuzenzilverspar (Abies grandis)

Interessant genoeg om naast de Grove Den, Douglasspar en Lariks, waar ik al zo’n 6 jaar etherische olie van maak, deze nieuwe soort te gaan destilleren. De plek waar ik Reuzenzilverspar mocht oogsten ligt midden in het Chaamse bos, maar is gelukkig goed bereikbaar via een fietspad. Wel zo handig voor het transport.

Ik heb in totaal 4 met takjes gevulde klapkratten meegebracht naar de destilleerwerkplaats. Oogsten en destilleren doe ik op dezelfde dag om zeker te zijn van een kwalitatief en kwantitatief goede opbrengst aan etherische olie en hydrolaat.

Het hakselen leverde in het begin wat problemen op omdat de messen vastliepen. Maar na enig gesleutel kreeg ik het apparaat weer aan de gang.

 

Het wegen van de gehakselde reuzenzilverspar

Er ging in totaal 16 Kg gehakselde Reuzenzilverspar in de destilleerketel. Tijdens het destilleren heb ik de geur en de hoeveelheid etherische olie die zich in de scheitrechter vormde bijgehouden.

De geur veranderde van citroen – citronella naar een meer fruitige lucht. Door een aantal stoomlekjes tijdens de destillatie waren deze geuren goed waarneembaar in de destilleerwerkplaats. Het hydrolaat was troebel.

scheitrechter met etherische olie en hydrolaat van de reuzenzilverspar

Na anderhalf uur destilleren ben ik gestopt. Tijdens deze eerste destillatie had ik ongeveer 30 mL olie en 3 Liter hydrolaat gemaakt. De volgende dag heb ik nog een tweede destillatie uitgevoerd om alle etherische olie in de naalden aanwezig er uit te kunnen halen.

Destilleeropstelling

Uiteindelijke leverde deze twee destillaties in totaal 40 mL etherische olie op. Dat is een opbrengst van 0,25% en vergelijkbaar met de Grove Den, maar minder dan ik bij destillaties van de Douglasspar gevonden heb. Voor zover bekend is er geen etherische olie beschikbaar van onder Nederlandse omstandigheden groeiende Abies grandis.

Gaschromatogram van Abies grandis  bewerkt naar origineel van livinglibations

Er zijn wel een aantal producenten in bijvoorbeeld Canada en Frankrijk die deze etherische olie maken. Eén leverancier van de olie had de analyse-resultaten van de samenstelling van de olie op de website staan. Wellicht interessant om mijn olie ook te laten analyseren en te zien in hoeverre de samenstelling verschilt.