hartelijk welkom!

by Henk Ploeger

INDEKOPERENKETEL maakt etherische olie en hydrolaat van plantaardige restproducten, afkomstig van lokale telers, bedrijfjes of bos- en landschapsbeheerders. We willen het vervaardigen en het gebruik van etherische olie onder de aandacht brengen. We hanteren in onze bedrijfsvoering het principe ´zorgen voor de Aarde, zorg voor elkaar en eerlijk delen´


HET boek over destilleren van naaldbomen in Nederland door Catharina de Bruin is verschenen. Inmiddels hebben we de derde oplage.

Lariks, Spar en Grove Den: naaldbomen met geneeskrachtige werking / door Catharina de Bruin
ISBN 9789402240009


lavendeloogst 4 juli 2013 023

IMG_6098 (2)

DSC00866

INDEKOPERENKETEL maakt etherische olie en hydrolaat van plantaardige restproducten, afkomstig van lokale telers, bedrijfjes of bos- en landschapsbeheerders. We willen het vervaardigen en het gebruik van etherische olie en hydrolaat onder de aandacht brengen.

We hanteren in onze bedrijfsvoering het principe
´Zorgen voor de Aarde, zorg voor elkaar en eerlijk delen´

INDEKOPERENKETEL destilleerwerkplaats in Gilze | Henk Ploeger en Catharina de Bruin | indekoperenketel@gmail.com | tel 06-18076977  

INDEKOPERENKETEL is ingeschreven in het Handelsregister met KvK-nummer 71376275 onder de naam H&C Aromalab op 9 april 2018 te Breda. BTW-nummer 858691607B01


De kerstboom uit Rotterdam destilleren

by Henk Ploeger
De nordmannspar voor het stadhuis van Rotterdam.
foto: Sophia van den Hoek Un-fold-ed

Ik kreeg het verzoek of ik een deel van de coolsingelspar uit Rotterdam (Abies nordmanniana) wilde destilleren. De kerstboom had de afgelopen feestdagen in Rotterdam op de Coolsingel voor het stadhuis gestaan. Dit leek mij een leuke klus en bovendien kon ik een nieuwe soort aan mijn lijstje van gedestilleerde naaldbomen toevoegen. Ook de circulaire gedachte van de opdrachtgeefster sprak mij aan, omdat wij daar zelf ook mee bezig zijn. Niet zoals elk jaar de bomen opstoken tijdens kerstbomenverbrandingen, maar een nuttige toepassing voor het hout en de naalden vinden.

De top van de Abies nordmanniana is uitgeladen.

De opbrengst aan etherische olie van kerstbomen die al een tijdje geleden zijn gekapt, is altijd een verrassing. De opdrachtgeefster heeft takken van de kerstboom naar de destilleerwerkplaats gebracht. Ter plekke zijn de takken kleiner en handzamer geknipt om ze te kunnen hakselen.

hakselen

Deze bewerking is nodig om tijdens de stoomdestillatie de etherische olie goed uit de naalden te kunnen halen. Na twee uur hakselen hadden we 6 volle klapkratten gevuld. De kratten zijn eerst gewogen, omdat ik het interessant vind om te weten welke opbrengst de takken van deze kerstboom zouden opleveren.

Henk weegt een krat met gehakselde Abies nordmanniana

Het totale gewicht van de gehakselde Nordmannspar waarmee ik de ketel kon vullen was 40,4 Kg. Deze hoeveelheid past makkelijk in de 300 Liter destilleerketel die ik sinds vorig jaar gebruik.

Henk vult de destilleerketel met kerstboom

Vanwege de lage binnen- en buitentemperatuur in de wintermaanden heb ik de destilleerwerkplaats tijdig opgewarmd. Ik heb ruim vóór de destillatie water aan de kook gebracht in de destilleerketel. Hiervoor heb ik een gasbrander gebruikt in plaats van een elektrisch verwarmingselement vanwege het vermogen. Ook heb ik om warmteverlies tegen te gaan, de ketel een wollen jas aangetrokken.

Destillatie-opstelling inclusief wollen deken en koelemmer

De start van de destillatie is altijd een magisch moment. De temperatuur en de lichtinval in de destilleerwerkplaats maakte dit moment goed zichtbaar. Vluchtige aromatische bestanddelen condenseerden tot een soort mist die uit de uitloop van de koelemmer kwam.

Het magische moment bij de start van de destillatie

Voor het scheiden van de etherische olie en het hydrolaat heb ik een scheitrechter gebruikt. Na anderhalf uur destilleren ben ik gestopt: er kwam zichtbaar geen olie meer uit de uitloop van de koelemmer.

Catharina scheidt het hydrolaat van de etherische olie met de scheitrechter

Na de destillatie is het tijd om het hydrolaat te scheiden van de etherische olie. We hebben tijdens de destillatie van de ‘Rotterdamse kerstboom’ 5 Liter kerstboomhydrolaat geproduceerd.

Om een goed beeld te krijgen van de opbrengst aan etherische olie hebben we de olie gewogen. We berekenden een opbrengst van 93,60 gram. Als je gaat rekenen kom je uit op een massapercentage van 0,23%. Dat is een lager percentage dan wat ik gewend ben bij het destilleren van Douglasspar en Reuzenzilverspar. De opbrengst zou per soort kunnen variëren. Meer waarschijnlijk is dat er vanaf de periode dat de kerstboom is gekapt, en hij op de Coolsingel heeft gestaan, veel aromatische stoffen verloren zijn gegaan.

Dat is ook de reden dat wij bij voorkeur naaldbomen vers destilleren. Ik ben benieuwd wat de opdrachtgeefster gaat doen met de etherische olie en het hydrolaat!


Oplossen van metalen bij destilleren in koper

by Catharina de Bruin

Voordat een nieuwe ketel in gebruik genomen kan worden, is het belangrijk om de ketel eerst grondig te reinigen. De eerste keer doe je natuurlijk een proefdestillatie. Toch is dat geen garantie dat er geen zware metalen in jouw etherische olie en hydrolaat voorkomen.  

Proefdestilleren en schoonmaken

We krijgen veel vragen van mensen die een koperen ketel hebben aangeschaft om zelf te gaan destilleren. Vaak kunnen ze niet wachten om aan het destilleren te gaan en vergeten een heel belangrijk onderdeel: proefdestilleren. Vóór het eerste gebruik zul je de koperen ketel goed moeten reinigen. Er kunnen nog resten van soldeer in de ketel liggen. Ook de spiraalvormige koperen leidingen moeten goed gereinigd worden. Koper kan je het beste reinigen met een sopje van water met wat biologisch afbreekbaar afwasmiddel en goed naspoelen, zeker drie keer. Schoonmaken, schoonmaken, schoonmaken. Start daarna met een proefdestillatie van water. Dat is meteen een test of de destilleeropstelling goed werkt.  

Gebruik in ieder geval geen azijn om een koperen destilleerketel schoon te maken, er kan giftig koperacetaat ontstaan.  

Kalkaanslag in de destilleerketel verwijder je met citroenzuur. Om je ketel glimmend te poetsen kan je citroensap gebruiken.

Ketels die gebruikt worden voor het stoken van alcoholische dranken zijn niet geschikt om aromatische kruiden te destilleren. Meestal komt dat doordat de kolom ontbreekt en de koeling is ontworpen om veel kouder te koelen dan bij aromatische kruiden. Ook kunnen er inhoudsstoffen achterblijven in de koperen leidingen. Om goed te reinigen spoel je de leidingen en de ketel en alle onderdelen met bio-ethanol. Dat zorgt dat restjes etherische olie uit de leidingen oplossen in de alcohol en met het destilleren eruit komen.

Onze ervaring is dat agressieve zuren in bepaalde aromatische kruiden koper aantast. De stoffen reageren corrosief op koper. Tijm is zo’n voorbeeld van een aromatisch kruid dat je liever niet al te vaak in een koperen ketel destilleert omdat bepaalde inhoudsstoffen koper aantasten en zelfs, op den duur, de koperen leidingen oplossen.

Stoomdestilleren is ambachtelijk werk waarbij een zuiver en gecontroleerd productieproces essentieel is voor een goed resultaat. Toch is hygiënisch werken zeker geen garantie dat er in jouw hydrolaat geen zware metalen zitten. Tijdens het destilleren kunnen uit de soldeernaden minuscule resten van lood oplossen en in het hydrolaat terecht komen. In hoeverre dat schadelijk is voor onze gezondheid hangt af van de concentratie en stapeling van zware metalen.

Lees hieronder een vertaling van Ann Harman over metalen in hydrolaten.
Met dank aan Aromasonja voor het toezenden.


Zware metalen in hydrolaten

” Ik heb sinds het begin van 2016 zware metalen in destillaat onderzocht. Ik presenteerde mijn eerste bevindingen op Botanica 2016 in Dublin, Ierland. Aan het eind van het artikel vind je een samenvatting van deze lezing. Ik begon met het onderzoek omdat een goede vriend van mij net terug kwam uit India waar ze destillatie apparatuur en hygiënische toestanden had gezien bij het destilleren van hydrolaten waar ze vraagtekens bij plaatsten. Het hydrolaat dat ik gebruikten voor een controle op dat experiment, kwam retour met een kleine hoeveelheid lood in het sample. Ik was geschokt, maar pas later dat jaar had ik de middelen om deze afwijking verder te onderzoeken.

Ik heb verschillende formaten en soorten destillatie-opstellingen van vier verschillende fabrikanten. Ik begon met zo veel mogelijk proefmonsters van mijn voorraad te laten analyseren, voor zover mijn budget toereikend was. Gedurende de loop van de volgende paar jaar spendeerde ik duizenden dollars om de bron van de verontreiniging te ontdekken. Ik ontdekte dat vooral in Alquitar stijl (voetnoot 1) het soldeer grote hoeveelheden lood bevatte. Ten eerste controleerde ik de mijne met de Lead Checker, een test op aanwezigheid van lood. Zodra de soldeernaden positief testte, stuurde ik monsters naar een plaatselijk laboratorium om verder te laten testen en laten kwantificeren. Begrijp wel dat in de Verenigde Staten ‘loodvrij’ soldeer tot wel 0.2% lood per 2000 mg/l kan bevatten. (voetnoot 2) De drie geteste monsters bevatten 295.000 mg/l, en zijn zeker niet loodvrij te noemen.

Ik ging door met verschillende testen om de bron van de verontreiniging te achterhalen. Ik vond dat in sommige destilleertoestellen er lood lekte van het condensaat. Ik ben nog steeds, na zoveel tijd, bezig met uitsluiten waar het vandaan komt. Pasgeleden heb ik nog vier proefmonsters uit de koelspiraal van vier verschillende fabrikanten aangeboden bij een laboratorium die testen zal uitvoeren om te bepalen wat het percentage lood is op het koper.

Ik ontdekte een afname van het lood gehalte in mijn hydrolaten toen ik de koelspiraal verving door koperen onderdelen die NSF 61 waren gecertificeerd. Van nature werken we met zure hydrolaten waarvan de pH gewoonlijk tussen 3 en 6 pH ligt; dat is lager dan aanbevolen voor drinkwater. In een zure omgeving kunnen metalen lekken van de apparatuur, zoals ik in mijn lezing uiteen heb gezet op Botanica2016. Dit komt voor bij zowel koper als bij RVS. Ik denk dat het gezegde ‘je krijgt waarvoor je betaalt’ van toepassing is op destilleerinstallaties.

Is dit reden voor paniek? Nee hoor, ik denk van niet, maar ik denk dat het een wake-up-call is voor én de groep destilleerders én de fabrikanten van destilleerketels om hun producten regelmatig te testen.

Het wordt beschouwd als een teken van Goed Ambachtswerk om regelmatig je producten te testen. Persoonlijk ben ik van mening dat iedereen die hydrolaten verkoopt zou moeten testen op bacteriën, schimmels en ook metalen. Ik moedig mijn studenten aan om ook hun bron van water op gezette tijden te testen.

Gebruik van hydrolaten

Lood is onvermijdbaar in ons milieu; we komen er elke dag mee in aanraking in verschillende gradaties. Belangrijk om vanuit dit perspectief te spreken als het gaat om lood in hydrolaten. Lood wordt niet opgenomen via de huid, de moleculen zijn simpelweg te groot. Je kan wel lood inademen en de standaard van OSHA’s “Permissible Exposure Limit (PEL) is 50 microgram lood per m3 lucht (50 ug/m3) verdeeld over een achturige werkdag. (voetnoot 3) Anders gezegd, als jouw hydrolaat 0,49 mg/l lood zou bevatten, dan inhaleer je van het hele 100 ml flesje hydrolaat met een verstuiver van 49 ug/m3. In de praktijk best lastig om voor elkaar te krijgen.

Het is ook belangrijk om iets te begrijpen van verdunningen wanneer een ophoping of opstapeling van kopergehalte in hydrolaten. Wanneer een hydrolaat een positieve uitslag geeft voor lood dan moeten we in gedachten houden dat de metingen voor een liter drinkwater zijn en niet een verdunning. Iets dieper inzoomen op de verdunning: wanneer een hydrolaat met een uitslag van 0,49 mg/l lood terugkomt en je wilt weten hoeveel lood in een milliliter (ml) zit, moet je delen door 1000. Dan vermenigvuldig je met het aantal milliliters je wilt toevoegen aan water. In dit geval is dat zeker niet meer dan 30 ml (ofwel twee eetlepels) aan drinkwater en zou per dag niet meer drinken.

Hier is de formule  

0.49/1000 = 0.00049 per ml

0.00049 X 30 = 0.0147 mg

Met de toenemende belangstelling voor destilleren geloof ik dat het belangrijk is om al onze ervaring in te zetten, dat houdt in, maar is niet beperkt tot, op een positieve manier het plantaardige materiaal identificeren dat we destilleren, onderzoeken of het veilig is om te destilleren en regelmatig onze producten aan kwaliteitseisen onderwerpen.”  

Mineralen en metalen

Destilleren zal water zuiveren door alle aanwezige microben te doden. In tegenstelling wat algemeen wordt aangenomen zal destilleren niet meteen de eerste keer alles verwijderen uit het water. Juist voor het gebruik in een laboratorium waar puur water noodzakelijk is, is het nodig om minstens drie keer te destilleren voordat alle resten van andere stoffen uit het water zijn verdwenen. Gedestilleerd water is zeer agressief, chemisch gesproken dan, en wilt zich aan alles binden wanneer het maar kan. Hydrolaten, die een product zijn van destillatie, zijn geen uitzondering. Gedurende het destillatieproces zal het hydrolaat sporen van mineralen, metalen en natuurlijk de vluchtige stoffen die we kennen als etherische olie. Recente analyse hebben resten van barium, chroom, koper, ijzer, lood, mangaan, nikkel en zink aangetoond in hydrolaten verkrijgbaar op de vrije markt.

Verscheidene proefmonsters laten een gehalte boven het MCL (Maximum Contaminate Level) zien voor drinkwater, meestal gemeten in mg/l. We moeten in gedachte houden dat de MCL is gebaseerd op een liter drinkwater. Voor inname wordt hydrolaat eerst verdund in water; ik ken niemand die een hele liter hydrolaat opdrinkt zonder het te verdunnen. Een gangbare verdunning is 15 ml op een liter water, innemen van deze verdunning valt zeker binnen de richtlijn van MCL. De monsters uit Tunesië en Marokko laten de meeste metalen zien, terwijl de proeven uit India de minste metalen aantonen.”  

Uittreksel van: Beyond the volatiles…A closer look at the distillate waters ©Ann Harman

Voetnoten

voetnoot 1: een bepaald model alambiek van Spaanse of Portugese oorsprong speciaal voor alcoholhoudende dranken te destilleren. (red)

voetnoot 2: zie https://youtu.be/BWgxU9BSBng

voetnoot 3: zie https://www.osha.gov/laws-regs/regulations/standardnumber/1910/1910.1025AppA?fbclid=IwAR05PwKles1sw5KtAHvXXdgnre1BkDhWC7C24dTJlrZNM8viVqw1_tmaI5w

Vertaling uit het engels door Catharina de Bruin voor INDEKOPERENKETEL


Open Keteldagen in 2019

by Catharina de Bruin

In de destilleerwerkplaats van INDEKOPERENKETEL ruik je de geur van bloeiende kruiden. De destilleerwerkplaats is gevestigd in een voormalige varkensschuur in het buitengebied van Gilze. Waar een paar jaar geleden nog zeugen en biggen liepen te knorren, is veranderd in een – tijdelijke – destilleerwerkplaats.

Kom ruiken! Wil je zien en ruiken hoe etherische olie wordt gemaakt van planten en bomen uit de omgeving? Henk geeft uitleg bij de destilleerketel en Catharina vertelt over planten en olie.

Welke geur spreekt jou aan? Tijdens de Open Keteldagen staan de etherische olie en de hydrolaten klaar om te ruiken en te ontdekken welke jou aanspreekt. Welke past het beste bij jou?

Je hoeft je niet aan te melden. Je wordt gastvrij ontvangen met een kopje kruidenthee en wat lekkers. Toegang gratis.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief en je krijgt de uitnodigingen in je mailbox.

Open Keteldagen 2019 van 13:00 uur tot ongeveer 16:00 uur

zaterdag 18 en zondag 19 mei 2019, zondag 7 juli, zaterdag 7 september

workshops en Open dagen in 2019

Terpentijnkuur

by Catharina de Bruin

Henk Ploeger (l) en Jack de Zwart tijdens de boekpresentatie van ‘Lariks, Spar en Grove Den’, in juni 2018.

Een jaar geleden verscheen mijn boek ‘Lariks, Spar en Grove Den: naaldbomen met een geneeskrachtige werking’. Lezers gaven aan dat het onderwerp zeer diepgaand is uitgewerkt en ook heel breed is aangepakt. Vanaf de biochemie ‘dat gedeelte ga ik later uitgebreid bestuderen’ tot aan de meditaties ‘wat een fijne manier om met olie te werken!’.  Ik hoopte dat de inhoud van het boek lezers zou inspireren om verschillende naaldboomoliën voor hun persoonlijke gezondheid te gebruiken. En dat is gelukt!

Heel bijzonder is het verhaal van Jack de Zwart dat hij deelde tijdens de boekpresentatie in juni. Wat voelen Henk en ik ons dankbaar dat Jack zijn persoonlijk relaas op deze manier wil doorgeven! Dank je wel, Jack.

 

Terpentijnkuur: verhaal uit de familiekroniek van Jack de Zwart / door Jack de Zwart

DECEMBER 1946

Ik was thuis gekomen met een vreselijk rapport. Er waren stevige onvoldoendes voor algebra en meetkunde, ook Duits was slecht maar het allerergste was dat op de onheilsboodschap ook de rapportcijfers van mijn 23 klasgenoten stonden. Er was geen ontkomen aan! Onverbiddelijk wees moeder op de kolommen met  de cijfers van de hele klas en hoewel ik wees op mijn fraaie cijfers voor Nederlands en Engels was het duidelijk: ik had er met de pet naar gegooid. Een beproefde verdediging als: ‘we hebben allemaal bij die leraar slechte cijfers’ werkte dus helemaal niet. Moeder was woedend maar ze kon geen passende dreigementen tot uitvoering brengen. Buiten spelen? Halverwege de maand was het al 10 ℃ onder nul. Bij een vriendje huiswerk maken? Geen sprake van. Dus ik bleef naar school gaan, maar halverwege de maand voelde ik me niet lekker. Ha, ik ben ziek, dacht ik. Ik kreeg keelpijn, hoestte, kreeg ik soms griep? Moeder bleef in de weer met de koortsthermometer, die onwaarschijnlijk hoge pieken en diepe dalen bleef aanwijzen. De dokter werd geroepen, kwam en vond dat ik vooral in bed moest blijven en veel water drinken. Maar de keelpijn bleef, net als de koorts.

Op Nieuwjaarsdag hield moeder het niet meer uit en ’s middags kwam weer een dokter die mij liet opnemen. Ze ging met de ambulance mee naar het Ziekenhuis van de Heilige Johannes de Deo in het Westeinde en keerde huilend weer naar huis, naar haar kostgangers die vreemden voor ons bleven. Waar had ze, bijna 54 jaar, al die jaren van verdriet en ellende aan te wijten? Toen mijn vader verongelukte in januari 1946 bleef ze met mij achter. En ik werd zomaar dood- en doodziek.

Ik kwam op een jongenszaal van de interne afdeling. Daar kwam ze me, dik ingepakt, dagelijks door weer en wind bezoeken. Altijd had ze een jampotje bij zich met gesuikerde gecondenseerde melk waar ze een ei doorheen had geklutst. ‘Want wat stelt “ziekenhuiseten” nou voor’, zei ze als ze me een paar lepeltjes voerde en over mijn warme voorhoofd streelde. Maar ik kreeg haar goedbedoelde lekkers bijna niet weg.

Ook schoot ze dagelijks Zuster Cecilia aan, een non van een jaar of zestig die een schrikbewind over de mannenafdeling uitoefende. Als de zieken het getingel van haar rozenkrans en haar schuifelende slofjes hoorden verdwenen ze vliegensvlug met hun brandende sigarettenpeuken onder de dekens. Maar hun schijnheilig gesnurk maakte geen enkele indruk. ‘Heren, U moest U allemaal schamen, foei, het lijkt hier wel een klein kroegje’, zei ze en liet het daarbij. Maar moeder was er vast van overtuigd dat juist Cecilia veel meer wist dan alle artsen bij elkaar en soms zag ik ze, na het bezoekuur, nog een poosje samen smoezen. De non verzekerde haar, dat vooral een van de artsen, dokter Masson, zijn uiterste best deed om haar kind te genezen.

 

DRUK OVERLEG

De dagelijkse ronde over de ziekenzalen werd afgesloten met een bespreking in een lokaaltje naast het spoelhok. Terwijl de heren plaatsnamen legde de hoofdzuster de patiëntendossiers op tafel en dokter Visser nam het woord. Een vijftiger, had als arts zijn sporen verdiend in de Zaanstreek en was nu internist. Routineus werden de dossiers doorgenomen. Soms werd een opmerking gemaakt, of nader commentaar gevraagd aan de farmacoloog, dokter Vos. Een jongere arts notuleerde. Een jongen van achttien met een maagzweer, een ventje van tien met leukemie enzovoorts en dan die jongen van veertien… een lelijke infectie maar het bleef eigenlijk een raadsel wat er nu aan de hand was… moeten we nog even aanzien… hamerstukjes. Visser sloot de dossiers, bedankte de heren en zuster Cecilia en maakte aanstalten om weg te gaan. Op dat ogenblik vroeg dokter Masson nog even het woord. ‘Wat wenst U nog, collega?’.

‘Als U mij toestaat zou ik nog graag even terugkomen op het dossier van die jongen. We hebben tot nu toe alles geprobeerd maar zonder succes. Ik blijf het koortsverloop gevaarlijk vinden, tweemaal daags die lage temp van krap 35 piekt met 42 plus. Dat is nu al een paar dagen zo, hij verliest vocht en vermagert, kortom, ik vrees dat het niet goed met hem gaat.’

‘Uit mijn eigen praktijk heb ik ruime ervaring met malaria’, zei het afdelingshoofd. ‘In de Zaanstreek is het endemisch, ach, en meestal loopt het toch nog goed af. Nou, dit joch haalt het wel. We hebben toch sulfa voorgeschreven?’. Zuster Cecilia  rechtte haar rug. ‘We hebben met sulfa geen succes, dokter. Hij moet dagelijks tweemaal zes tabletten slikken, maar al bij de tweede kotst hij alles weer uit’. ‘Blijft U toch maar proberen, zuster, geeft U hem een beker warme melk erbij’. De non fronste haar wenkbrauwen. ‘Ja, dokter’. Masson stak een hand op. ‘Gaat uw gang, collega, maar houdt U het kort?’ zei Visser met nauwelijks beheerst ongeduld. Wat wil die Fransoos nou toch?

‘In de eerste plaats constateer ik, dat hij geen malaria heeft. Dat geeft U immers zelf ook aan. Het is iets anders, naar mijn idee hebben we hier te maken met een septisch ziektebeeld, en zoals U weet bestaat er dan een acuut levensgevaar. Daarom stel ik voor om een terpentijnkuur te proberen.’ ‘Ho, ho, U gebruikt hier wel grote woorden, dat kunt U toch niet menen’, zei het afdelingshoofd kregelig. De secretaris legde zijn pen neer, Cecilia schuifelde, de farmacoloog poetste aandachtig zijn bril. ‘Ja, dat meen ik wel. In Nederland kent U wellicht het verhaal over de genezing van Paul Kruger? [1852-1904, o.a. president van Transvaal].

‘Wilt u ons alstublieft indianenverhalen besparen, collega?’. ‘Met alle respect, mijnheer Visser, mijn eigen vader was arts-chirurg in 1916 en 1917 in de veldhospitalen van de Somme en Verdun. Het was de hel. Dagelijks honderden slachtoffers met afgerukte ledematen – laat ik U de lugubere details besparen – maar in vele gevallen werd terpentijnolie toegepast, met gunstige resultaten.’ Hij zweeg even en wendde zich tot de farmacoloog. ‘Mijnheer Vos, kunt U daar misschien iets zinnigs over zeggen?’

 

TERPENTIJN ALS GENEESMIDDEL

De man schuifelde op zijn stoel en kuchte. ‘Ja, daar zegt U iets. Terpentijn als geneesmiddel kom je bijna nooit meer tegen. Maar het komt ongeveer hier op neer dat bepaalde bestanddelen van de hars van dennen en larix kunnen worden toegepast bij de bestrijding van pathogene bacteriën. We hebben het dan over oleum terebinthinae aethereum, maar dan bent U wel bij Hippocrates! Trouwens ook bij de Franse arts Fochier, ik dacht, maar houdt U mij ten goede, in 1891, die meende dat bij zekere patiënten door een injectie met terpentijn een abces zou ontstaan waar de infectie zich naar toe zou verplaatsen. Daarna kan men het abces opensnijden en pus aftappen. ‘Genoeg’, riep Visser, ‘wij gaan ons in mijn kliniek niet lenen voor dit soort barbaarse methoden! Geen sprake van!’. ‘Ja, de methode was niet populair, het is een pijnlijke ingreep’, zei Vos verzoenend. ‘Maar er zijn ook toepassingen in crèmes, bijvoorbeeld. Of olie’. Hij hief zijn handen van tafel, alsof hij twijfel wilde uitdrukken. Visser liep nu rood aan. ‘Dus dan hebben we nu te maken met ordinaire haarlemmerolie! Die hoort in de kast van de kwakzalver, collega, dit wilt U niet menen! Mag ik U verzoeken?’

Masson beheerste zich. ‘Waarom wordt U zo boos? Ik heb het niet over een smeermiddeltje van drie centen de liter. Maar ik zou graag proberen om een kleine dosis medicinale terpentijn te injecteren in de bloedbaan, op een plaats waar hij nog een beetje spieren heeft – halverwege het dijbeen. Kruger heeft na een ongeluk met een uit elkaar gesprongen geweer zijn eigen beschadigde duim afgesneden en zijn kapotte hand in een lap met terpentijn gewikkeld. Daarna te paard nog drie weken door de wildernis. En leefde nog dertig jaar.’

Hij wachtte even. ‘Maar nu heb ik het hier over een jongen van veertien die al drie weken aan ons is toevertrouwd en waarbij wij nu nog steeds geen spoor van verbetering zien! Dagelijks spreek ik zijn moeder – ze heeft haar man begin vorig jaar verloren en dit kind is het enige dat ze nog heeft. Ze is radeloos, straks sterft ze van verdriet. De beschikbare middelen – sulfa! – werken niet. Ik weet zeker dat dit een laatste kans is en ik vraag U met klem om onze noodgreep te overwegen’.

Even was het stil. Visser legde zijn handen op tafel. Hij knikte. ‘Collega, neemt U mijn uitval van daareven niet kwalijk. Gaat uw gang. Ik zal –  in geval van onaangename complicaties wèl achter U staan.’ De heren drukten elkaar de hand. Einde van de vergadering en Masson en Zuster Cecilia begonnen samen te overleggen. De volgende dag kreeg ik in beide dijbenen een injectie. Au! De dagen erna begonnen op die plaatsen zwellingen te ontstaan en na een dag of vier was het zover. Er werd een scherm rond mijn bed gezet, zuster Cecilia legde met een scherpe blik de andere patiënten het zwijgen op. Ik werd een beetje rechtop gezet en ze drukten een zwart bakje tegen mijn opgezwollen dijbeen. Dokter Masson maakte een sneetje van een centimeter of vijf, zes waaruit direct een straal etter en bloed naar buiten spoot. Bijna driekwart liter werd er afgetapt. Het wondje werd provisorisch verbonden want misschien zou er nog iets komen. Bijna direct bleek dat de koortsen een normaal verloop kregen en twee dagen later werd mijn rechterbeen ‘afgetapt’. Alsnog een halve liter viezigheid kwam eruit. Binnen een week was ik genezen! Aansterken, dus. En nadat de lange winter voorbij was, pas half maart, mocht ik weer naar huis in de Harderwijkstraat.

Nog jarenlang heb ik twee kleine littekens gehad op mijn dijbenen. Soms werd er, op het strand of in een zwembad , gevraagd hoe ik daar aan gekomen was. ‘Nou, lang geleden hebben ze allerlei viezigheid uit mijn lijf gehaald’, zei ik dan. Als ik over terpentijn – daar maak je verfkwasten mee  schoon – begon werd ik niet geloofd. Wat een fantast!

Je kan het boek ‘Lariks, Spar en Grove Den: naaldbomen met een geneeskrachtige werking’ bestellen via het formulier of een mail aan indekoperenketel@gmail.com


Lariks, Spar en Grove Den: boek over geneeskrachtige naaldbomen

by Catharina de Bruin

HET boek over het destilleren van naaldbomen in Nederland is geschreven door Catharina de Bruin. Je kan het boek ‘Lariks, Spar en Grove Den: naaldbomen met geneeskrachtige werking bestellen met onderstaand formulier, ga naar indekoperenketel.nl/webwinkel of stuur een mail naar indekoperenketel@gmail.com

Lariks, Douglasspar en Grove Den zijn makkelijk herkenbaar en gedestilleerde etherische naaldboom-olie en -hydrolaat worden gebruikt om hun gezondheidsbevorderende eigenschappen. Stoomdestilleren is het op ambachtelijke wijze en met vakmanschap etherische olie en hydrolaat uit bomen en planten halen en scheiden. Deze techniek wordt uitgebreid geïllustreerd en eenvoudig uitgelegd. Naast de biochemische processen in de boom zijn chemische analyses van de inhoudsstoffen opgenomen. Met vele foto’s geeft dit boek ervaringen weer met het stoomdestilleren van naaldbomen uit het Brabantse Chaamse bos. Er wordt in heldere receptuur met doseringen beschreven hoe de etherische olie en hydrolaat van deze naaldbomen kunnen worden toegepast.

Wat doen je als jouw gezondheid wat extra’s kan gebruiken? Je merkt dat je minder fit bent, vaker vermoeid, niet echt uitgerust en kwaaltjes steken de kop op. Grijp je naar pillen of kijk je in de natuur wat er voorhanden is en wat jou een fitheidsboost kan geven. De etherische olie en het hydrolaat van de naaldbomen uit onze omgeving helpen daarbij. In dit boek lees je hoe te destilleren en het destillaat te gebruiken voor jouw gezondheid. Bij elke boom zijn ook meditaties uitgewerkt.

Ik wens je veel inspiratie en verwondering over de naaldbomen die ons zoveel kunnen bieden voor een gezond en fit leven.

Reacties op het boek
Een jaar geleden verscheen mijn boek ‘Lariks, Spar en Grove Den: naaldbomen met een geneeskrachtige werking’. Lezers gaven aan dat het onderwerp zeer diepgaand is uitgewerkt en ook heel breed is aangepakt. Vanaf de biochemie ‘dat gedeelte ga ik later uitgebreid bestuderen’ tot aan de meditaties ‘wat een fijne manier om met olie te werken!’
Ik hoopte dat de inhoud van het boek lezers zou inspireren om verschillende naaldboomoliën voor hun persoonlijke gezondheid te gebruiken. En dat is gelukt!

We kregen feed-back over bijvoorbeeld het lariks hydrolaat. Er zijn mensen met langdurige oogklachten die er baat bij hebben om dagelijks een kompres met larikshydrolaat te deppen. Of een verdunning maken in de verhouding 1 : 1 van hydrolaat met water, om te spoelen als oogdouche.

Na het haren wassen met sparhydrolaat spoelen helpt tegen pluis en ruikt ook nog heerlijk. Larikshydrolaat wordt ook gebruikt in zeep. Grove Denhydrolaat gaat in een spray tegen luchtwegmoeilijkheden.

Lariksolie in een draagolie als bijvoorbeeld druivenpitolie helpt bij verspringende gewrichtsontstekingen is onze ervaring. De combinatie rozemarijnolie met grove denolie in een massageolie blijkt zeer effectief bij verstuikingen en verrekkingen en gewrichtsproblemen.
Mijn persoonlijke favoriet is reuzenzilversparolie in een massageolie onder de voetzolen inmasseren.

Quote: ” Een zeer leerzaam en nuttig naslagwerk💚”

Alle beschreven ervaringen zijn louter evidenced-based doorgegeven als terugkoppeling op het naaldbomenboek.

Terpentijnkuur
Heel bijzonder is het verhaal van Jack de Zwart dat hij deelde tijdens de boekpresentatie in juni. Wat voelen Henk en Catharina zich dankbaar dat Jack zijn persoonlijk relaas op deze manier wil doorgeven! Dank je wel, Jack.

[…] Ik kreeg keelpijn, hoestte, kreeg ik soms griep? Moeder bleef in de weer met de koortsthermometer, die onwaarschijnlijk hoge pieken en diepe dalen bleef aanwijzen. De dokter werd geroepen, kwam en vond dat ik vooral in bed moest blijven en veel water drinken. Maar de keelpijn bleef, net als de koorts. Op Nieuwjaarsdag hield moeder het niet meer uit en ’s middags kwam weer een dokter [..]  Lees het volledige artikel Terpentijnkuur

Boekpresentatie
Het boek is in nov 2017 aangeboden aan Staatsbosbeheer tijdens de boekpresentatie in Zwerferf Breda. Liza van Velzen nam namens Staatsbosbeheer het boek in ontvangst. Liza benadrukte dat ze de samenwerking met INDEKOPERENKETEL waardeert omdat we altijd in samenspraak met bosbeheer onze activiteiten uitvoeren. Catharina gaf een presentatie voor de aanwezigen over de naaldbomen uit het Chaamse bos. Na afloop bij een hapje en (lokaal) drankje was er een signeersessie van het boek.

Catharina geeft presentaties over haar naaldbomenboek

Het boek ‘Lariks, Spar en Grove Den: naaldbomen met een geneeskrachtige werking’ krijgt veel belangstelling door de unieke holistische benadering van de naaldbomen. Catharina geeft presentaties over dit onderwerp. Ze vertelt over het stoomdestilleren van de naaldbomen in de destilleerwerkplaats, de chemische samenstelling van de etherische olie en over de toepassingen voor de gezondheid. Informeer naar de mogelijkheden en mail indekoperenketel@gmail.com

 

 

 


Gedroogde gember destilleren

by Henk Ploeger

foto: wikipedia

Afwegen van de gedroogde gember

Ik heb ruim een maand geleden leerlingen 6VWO begeleid die voor hun profielwerkstuk onderzoek doen naar gember etherische olie. Wat is er mooier dan de leerlingen zelf gemberolie te laten maken! Hiervoor hadden ze gedroogde stukjes gember gekocht.

Tussenbol gevuld met gedroogde gember

Voor de destillatie heb ik de leerlingen laten werken met een glazen destilleeropstelling. In deze glazen destilleeropstelling zit een zogenaamde tussenbol met een capaciteit van 2 Liter. Ruim voldoende om de 500 gram ( 519,09 exact) gedroogde gember in te doen.

Na de destillatie

Vanwege de beschikbare tijd hebben de leerlingen de gember maar één uur kunnen destilleren. De opbrengst 0,9 gram etherische olie viel dan ook een beetje tegen. De gember hebben we na de destillatie uit de tussenbol gehaald en gedroogd. Voor een later moment om de gember nog een keer te kunnen destilleren. Wellicht valt er nog een beetje etherische olie uit te halen, want volgens de literatuur zou gedroogde gember een opbrengst van 1,9 tot 2,6% moeten opleveren. Gezien de structuur waarin de de etherische olie ligt opgeslagen is dat het proberen waard.

Rhizome of ginger (Zingiber officinale Roscoe, Zingiberaceae), showing oil globules within the membrane of its secretory cell (Cryo-SEM and etched, magnified 2,149 times actual size).Photo © Microscopix photolibrary from the book “Secretory Structures Of Aromatic And Medicinal Plants: A Review And Atlas Of Micrographs” by Katerina Svoboda and Tomas Svoboda, micrographs by Andrew Syred.

Onderzoek naar de samenstelling van gember etherische olie

GC/MS gember etherische olie van WINKEL

GC/MS gember etherische olie van LEERLINGEN

Om meer te weten te komen over de samenstelling en het verschil tussen de gember etherische olie uit de winkel en de zelf gedestilleerde hebben de leerlingen een GC/MS kunnen laten uitvoeren op de TU-Eindhoven. Een GC/MS analyse (GasChromatografie / Massa Spectrometrie) geeft een beeld van de samenstelling (soorten moleculen) en de hoeveelheden (massapercentages) van die stoffen.

Samenstelling gember etherische olie Uit: aromatherapy, essential oils in colour/ Rosemary Caddy

Het lab van de TU-Eindhoven waar de leerlingen de analyse hebben kunnen laten uitvoeren is niet gespecialiseerd in onderzoek naar de samenstelling van etherische oliën. Dit is een specialisme en vereist apparatuur en software die de soorten moleculen goed kan identificeren. De analyses waren dan ook niet zo gedetailleerd en exact zoals ik gewend ben van de etherische olie die ik laat analyseren.

 

Soort stof Gember eo winkel Gember eo leerlingen  Literatuur*
1,8 cineol 7,71
Beta-ocimeen 1,41
Curcumeen 28,17 44,91 10-33
Zingibereen 16,43 12-50
Humuleen 5,68 7,66
Ylangeen 9,85 9,83 2-3
Zingeron 11,91 0-2
Gingerol 11,33

* Uit: The Chemistry of Essential Oils made simple / David Stewart

Ik heb me in bovenstaande tabel dan ook beperkt tot stoffen die in de analyses met redelijke zekerheid zijn aangetoond. Vergaande conclusies zijn dan ook niet te trekken. Belangrijke bestanddelen in gember etherische olie zijn zingibereen en curcumeen.

Wat wel heel duidelijk opvalt is dat de zingibereen in de analyse van de door de leerlingen gedestilleerde gemberolie ontbreekt. Het lijkt wel of de olie in vergelijking met de olie van de winkel minder compleet is.

Smartstill gevuld met gedroogde gember

Dat zou te maken kunnen hebben met de (te) korte destillatietijd. Bekend is bijvoorbeeld bij het destilleren van lavendel dat door een te korte destillatietijd er een aantal stoffen ontbreken die later in de destillatie in de etherische olie terechtkomen.

Update 4 november
Afgelopen week hebben mijn leerlingen de na de eerste iets te korte destillatie de gedroogde gember opnieuw gedestilleerd. Hiervoor hebben ze gebruik gemaakt van een Smartstill. Dit om te kijken of er nog meer gember etherische olie gemaakt kon worden. Om daar zeker van te zijn hebben de leerlingen een destillatietijd van 3 uur aangehouden.

Destillatieopstelling met smartstill

Klein laagje gember etherische olie drijft op het hydrolaat

Tijdens het destilleren was de geur van gember duidelijk waarneembaar ook in de gang grenzend aan het binaslab waar de leerlingen bezig waren! Het destillaat (etherische olie en hydrolaat) heb ik de leerlingen laten opvangen in een groot bekerglas.

7 druppels gember etherische olie

Tijdens de destillatie was een heel dun laagje gember etherische olie waarneembaar. Na afloop is de olie uiteindelijk verzameld in een klein maatkolfje van 25 mL. Door de geringe hoeveelheid (5 druppels) was het niet mogelijk om de massa van de gemberolie vast te stellen.

foto: padmabiofarms.co.in

Als je uitgaat van een dichtheid van 0,9 en een volume per druppel van 0,05 mL dan is er bij de tweede destillatie 5 x 0,05 x 0,9 = 0,225 gram olie gedestilleerd. Eerste en tweede destillatie opgeteld hebben de leerlingen uit ca 500 gram gedroogde gember 1,1 gram etherische olie gehaald.

Opvallend aan de etherische olie van de tweede destillatie was dat de kleur iets donkerder lichtgeel was. Dit heeft te maken met de destillatietijd waardoor de samenstelling van de olie completer is.


Aloë vera destilleren

by Henk Ploeger


Dit jaar heeft een groepje leerlingen 6VWO  van mijn school gekozen om voor hun profielwerkstuk  onderzoek te doen aan Aloë vera gel. In hun onderzoek willen ze iets kunnen zeggen over de eigenschappen en samenstelling van de gel en de geneeskrachtige werking waar deze plant om bekend staat.

Om de leerlingen goed te kunnen begeleiden doe ik altijd een voorstudie van de onderzoeksmogelijkheden. Eigenlijk tot mijn verbazing kwam ik leveranciers van en een handleiding over Aloë vera hydrolaat tegen. Dit omdat de plant bij mijn weten niet aromatisch te noemen is.
Mooi om de leerlingen dit uit te laten zoeken. Hiervoor hebben ze een stoomdestillatie uitgevoerd met vers gesneden plakjes Aloë vera blad. Voor het stoomdestilleren heb ik de smartstill van huis meegenomen.

Smartstill gevuld met Aloe Vera

Er is 454 gram aan Aloë vera gedestilleerd wat na plm 1 uur destilleren 300 gram hydrolaat opleverde. Interessant was nu om te kijken of we een beeld konden krijgen van de samenstelling.

Tijdens de destillatie

Er zijn diverse onderzoeken ( 1   2  ) verschenen waarin de samenstelling en geneeskrachtige werking van Aloë vera gel is onderzocht. Globaal ziet de samenstelling van de gel er als volgt uit:
Polysacchariden                     : Glucomannan en acemannan

Andere stoffen                        : Carboxypeptidase, magnesium, zink, calcium, glucose, cholesterol, salicylzuur, prostagladin, precursors (gamma linoleenzuur (GLA), vitamine A,C,E, lignine,       saponine, plantsterolen en aminozuren

(PDF) Aloe vera their chemicals composition and applications: A review.

Available from: https://www.researchgate.net/publication/48347118_Aloe_vera_their_chemicals_composition_and_applications_A_review

 

Aloe Vera hydrolaat

Aloë vera  gel bestaat voor 99% uit water, in de 1% vaste stof zitten voornamelijk polysacchariden. Het hydrolaat was daarom zoals ik al verwachtte niet aromatisch te noemen. De leverancier van Aloë vera hydrolaat omschrijft de geur als aard-achtig, geen overweldigende geur.

Figuur 2. Chemical structure of acemannan

Om een beeld te krijgen van het hydrolaat hebben de leerlingen de pH (zuurgraad), het geleidings-vermogen gemeten en getest op de aanwezigheid van suikers (monosacchariden).

Dit waren de resultaten: pH= 9,2    geleidingsvermogen: 12,3 microSiemens,  geen aanwezigheid van monosacchariden.
Met de test op suikers kan je eigenlijk alleen glucose en fructose aantonen.

Scheiden van de gel uit het Aloe Verablad


 

Chemische samenstelling Aloe Verablad op basis van droge stof

Het geleidingsvermogen wat de leerlingen gemeten hebben komt bijna overeen met die van gedestilleerd water. Er zijn dus nagenoeg geen minerale stoffen meegekomen in het hydrolaat. Het hydrolaat is zwak basisch (pH > 7) wat afwijkt van de gangbare zure tot licht-zure waardes die gevonden worden.

Het gaat te ver om op basis van deze simpele metingen conclusies te verbinden, maar duidelijk is wel dat dit Aloe verahydrolaat wel heel erg weinig werkzame stoffen zal bevatten. En of de polysacchariden, die oa voor de wondhelende werking zorgen, in het hydrolaat zijn terechtgekomen is te betwijfelen.


Lavendel destilleren als miniworkshop bij Rosenhaege

by Catharina de Bruin

 

We hebben deelgenomen aan een gezellig weekend bij Rosenhaege Living Gardens in Winterswijk – Kotten. Gedurende de beide dagen heeft Henk doorlopend vertelt hoe lavendelolie wordt gemaakt. Er was veel belangstelling van de bezoekers voor de kleine demonstratie opstelling met gedroogde lavandinbloemen, maar ook voor de koperen ketel. Zondagmiddag werd het evenement opgeluisterd met doedelzakken van de Pipes & Drumband City of Apeldoorn.

 

De lavandinolie is gemaakt van biologisch gecertificeerde gedroogde lavandinbloemen van een coöperatie uit Mévouillon, Frankrijk. Deze lavandula heet lavandin ‘super blue’. Lavandin is een hybride cultivar van Lavandula, met drie bloemstengels en met een hoge opbrengst aan etherische olie. De etherische olie en hydrolaat van de gedroogde bloemen hebben we zelf geproduceerd in de destilleerwerkplaats van INDEKOPERENKETEL. De lavandin heeft een wat andere samenstelling aan inhoudsstoffen dan lavandula angustifolia. Zo komt er in lavandin een hoger percentage kamfer voor, wat weer handig is om de olie of hydrolaat te gebruiken als insectenwerend (huis)middel.

recepten met lavandin

Speciaal voor deze gelegenheid hebben we een aantal stukken zeep met lavandin etherische olie en lavandinhydrolaat laten maken.

 

lavandin geschenkset met lavandin etherische olie en zeep


Lavandinzeep maken

by Catharina de Bruin

Lavendel en lavandinolie hebben een heerlijke geur en zijn geschikt om zeep van te maken. Ter gelegenheid van een lavendelfair hebben we een ‘special edition’ aantal stukken zeep met lavandin etherische olie en lavandinhydrolaat laten maken.

De lavandinolie is gemaakt van biologisch gecertificeerde gedroogde lavandinbloemen van een coöperatie uit Mévouillon, Frankrijk. Deze lavandula heet lavandin ‘super blue’. Lavandin is een hybride cultivar van Lavandula, met drie bloemstengels en met een hoge opbrengst aan etherische olie. De etherische olie en hydrolaat van de gedroogde bloemen hebben we zelf geproduceerd in de destilleerwerkplaats van INDEKOPERENKETEL. De lavandin heeft een wat andere samenstelling aan inhoudsstoffen dan lavandula angustifolia. Zo komt er in lavandin een hoger percentage kamfer voor.

Bij het zeep maken kan je etherische olie en ook hydrolaat van lavandin of andere aromatische kruiden toevoegen. Reken op ongeveer 300 mL hydrolaat en 40 gram etherische olie voor 10 stukken zeep. Op de stukken zeep zijn een handjevol lavendelbloemen aangebracht. Hier zie je stap-voor-stap hoe Anneke de zeep heeft gemaakt.

 

 

lavandin geschenkset met lavandin etherische olie en zeep