Het destilleren van Reuzenzilverspar

by Henk Ploeger
Een nog kleine Reuzenzilverspar in het Chaamse bos

Tijdens een rondgang door het Chaamse bos met een medewerker van Staatsbosbeheer, waar plekken zijn aangewezen waar we dit jaar naaldboomtakjes kunnen oogsten, werd ik gewezen op de Reuzenzilverspar (Abies grandis).

Takje van de Reuzenzilverspar

Deze boomsoort valt op door z’n lange naalden die bij het wrijven ervan net zo’n specifiek citrus-achtige geur afgeven als de Douglasspar. De geur is zelfs nog wat krachtiger en als citronella-achtig te omschrijven.

Oogsten van de reuzenzilverspar (Abies grandis)

Interessant genoeg om naast de Grove Den, Douglasspar en Lariks, waar ik al zo’n 6 jaar etherische olie van maak, deze nieuwe soort te gaan destilleren. De plek waar ik Reuzenzilverspar mocht oogsten ligt midden in het Chaamse bos, maar is gelukkig goed bereikbaar via een fietspad. Wel zo handig voor het transport.

Ik heb in totaal 4 met takjes gevulde klapkratten meegebracht naar de destilleerwerkplaats. Oogsten en destilleren doe ik op dezelfde dag om zeker te zijn van een kwalitatief en kwantitatief goede opbrengst aan etherische olie en hydrolaat.

Het hakselen leverde in het begin wat problemen op omdat de messen vastliepen. Maar na enig gesleutel kreeg ik het apparaat weer aan de gang.

 

Het wegen van de gehakselde reuzenzilverspar

Er ging in totaal 16 Kg gehakselde Reuzenzilverspar in de destilleerketel. Tijdens het destilleren heb ik de geur en de hoeveelheid etherische olie die zich in de scheitrechter vormde bijgehouden.

De geur veranderde van citroen – citronella naar een meer fruitige lucht. Door een aantal stoomlekjes tijdens de destillatie waren deze geuren goed waarneembaar in de destilleerwerkplaats. Het hydrolaat was troebel.

scheitrechter met etherische olie en hydrolaat van de reuzenzilverspar

Na anderhalf uur destilleren ben ik gestopt. Tijdens deze eerste destillatie had ik ongeveer 30 mL olie en 3 Liter hydrolaat gemaakt. De volgende dag heb ik nog een tweede destillatie uitgevoerd om alle etherische olie in de naalden aanwezig er uit te kunnen halen.

Destilleeropstelling

Uiteindelijke leverde deze twee destillaties in totaal 40 mL etherische olie op. Dat is een opbrengst van 0,25% en vergelijkbaar met de Grove Den, maar minder dan ik bij destillaties van de Douglasspar gevonden heb. Voor zover bekend is er geen etherische olie beschikbaar van onder Nederlandse omstandigheden groeiende Abies grandis.

Gaschromatogram van Abies grandis  bewerkt naar origineel van livinglibations

Er zijn wel een aantal producenten in bijvoorbeeld Canada en Frankrijk die deze etherische olie maken. Eén leverancier van de olie had de analyse-resultaten van de samenstelling van de olie op de website staan. Wellicht interessant om mijn olie ook te laten analyseren en te zien in hoeverre de samenstelling verschilt.


Van de Dam tot Alicante naaldbomen destilleren

by Catharina de Bruin

In de wintermaanden komt de natuur tot rust. De sapstromen in de naaldbomen nemen af. Het destilleren in de destilleerwerkplaats ligt ook stil. Trouwens, het is te koud en kost teveel energie om de ketel op te stoken naar 100 graden Celsius. Ondertussen houdt Henk natuurlijk wel de ontwikkelingen bij op het gebied van destilleren. Zowel in Nederland als in het buitenland. We hebben tijd om de uitzendingen op Arte te bekijken over de kruidenwereld in de Alpen  en Provence en andere delen van deze informatieve serie.

"
Nordmannspar op de Dam   foto: RUIK.org 

AMSTERDAM – ALMERE – MIDDENMEER

Eind vorig jaar viel Henks oog op een interessant artikel. Boye en Noëlle van ruik.org waren van plan om van de Nordmannspar die tijdens de feestdagen op de Dam in Amsterdam stond een parfum te maken. De gemeente Amsterdam heeft een biologisch geteelde kerstboom op de Dam staan voor de feestdagen. Het bedrijf van Boye en Noëlle had al eerder een parfum gemaakt van sinaasappel etherische olie uit sinaasappelschillen. Dat geeft meteen een gevoel van herkenning, want in 2015 hebben we ook sinaasappelschillen gedestilleerd. Voor zover Henk begrepen heeft, maakt de etherische olie onderdeel uit van de parfum waarbij voor de compositie alleen natuurlijke geurstoffen worden gebruikt. De keuze door RUIK om deze duurzame kerstboom te gebruiken is verstandig, aangezien er bestrijdingsmiddelen worden gebruikt bij het telen van kerstbomen. Door te kiezen voor een biologische kerstboom voorkom je dat er met de etherische olie bestrijdingsmiddelen in de uiteindelijke parfum terecht komen.

 RUIK width=
Nordmannspar    foto: RUIK.org

Het hergebruik van deze kolossale boom spreekt ons aan. Zoals Ruik het omschrijft: Wij redden de boom en maken er parfum van! We hebben het project met de nodige belangstelling gevolgd. Interessant ook om te zien hoeveel olie er nog uit een naaldboom te halen is, die ruim een maand na de kap gedestilleerd zou worden.

Kuubkratten met gehakselde spar klaar voor destillatie  foto:  RUIK.org

Boye en Noëlle vroegen via de mail aan Henk: “We gaan de takken hakselen, we willen dit waarschijnlijk deze week al doen. Maar de destillatie is pas over twee weken. Heeft dat een grote invloed op de kwaliteit van de olie?” Henk heeft geadviseerd om pas kort van te voren te gaan hakselen om zo het beste resultaat te krijgen aan opbrengst en kwaliteit van de etherische olie.

Uiteindelijk hebben Boye en Noëlle met hulp van vrijwilligers ruim 1000 Kg gehakselde takjes kunnen halen uit de 80 jaar oude uit Duitsland afkomstige Nordmannspar. Ze hebben deze hoeveelheid laten destilleren bij Erven Th. Koomen B.V. in het Noord-Hollands Middenmeer. Dit bedrijf is al ruim 50 jaar actief het destilleren van voornamelijk etherische olie uit zaden.

Aanstampen van gehakselde takjes in de destilleerketel.  foto: Het Parool
Grote (50 Liter) essencier om olie en hydrolaat te scheiden. foto: RUIK.org

De ruim 1000 Kg is vrijdag 20 januari in één keer en één rvs ketel gedestilleerd. De opbrengst was 4 Liter etherische olie, ofwel 0,4 procent. Dat is best een redelijke hoeveelheid voor een naaldboom die niet vers gedestilleerd is.

Boye en Noëlle met de opbrengst    foto: RUIK.org

ONDERTUSSEN IN ALICANTE

In dezelfde periode dat Boye en Noëlle bezig waren met hun Nordmannspar werd ik benaderd door een Nederlander woonachtig in Alicante (Spanje). Peter vroeg Henk advies over het destilleren van naaldbomen. INDEKOPERENKETEL heeft daar de afgelopen jaren redelijk veel ervaring mee opgedaan, dus een aantal praktische tips waren gauw uitgewisseld.

Peter gebruikt hydrolaat om mee te destilleren van Pure Pine Oil. Dat komt omdat er veel kalk en ijzer in het water zit in die streek.

Hydrolaat kan hergebruikt worden voor het stoomdestilleren. Hydrolaten bevatten wateroplosbare bestanddelen uit de plant plus nog een heel gering percentage bestanddelen uit de etherische olie. In principe moet het hergebruik van het hydrolaat geen effect hebben op de kwaliteit van de olie omdat de wateroplosbare bestanddelen niet in de olie terecht kunnen komen. Peter noemde de kleur van de olie lichtgroen. Dat is wel apart, vinden we. Olie van de Grove Den, Douglasspar en Lariks die wij destilleren is altijd vrijwel kleurloos tot heel licht geel. Op de foto ziet de olie er goed uit.

Peter woont buiten Castalla in Alicante en heeft verschillende soorten naaldbomen. Hij heeft een mix genomen van allerlei soorten door elkaar om te destilleren.
Verder denkt hij na over een toepassing voor alle afgevallen naalden. Soms ligt er wel een laag van 15 cm dik. Mooi materiaal om te recyclen.
Aan afgevallen naalden die er al een tijdje liggen heb je niks meer. Naaldbomen moet je dan ook zo vers mogelijk destilleren.

Wij hebben bij INDEKOPERENKETEL onder gunstige omstandigheden een opbrengst van 0,25%.  Dat komt neer op  2,5 mL per kg gehakselde takjes van de Grove Den.
Uit de e-mail wisseling las Henk dat Peter een opbrengst had gekregen van ruim 5 mL uit 1 Kg gehakselde naaldboomtakjes. Dat is op zich geen slecht resultaat.

Peter stuurde ons bovenstaande illustratieve filmpje tijdens de destillatie. Hij heeft gebruik gemaakt van twee glazen destilleeropstellingen, waarmee simultaan gedestilleerd kon worden. Hij gebruikt ijsblokken voor de koeling en laat de temperatuur rustig op komen om een gecontroleerde destillatie te krijgen.

Wil je ook je meer verdiepen in het boeiende proces van stoomdestilleren en naaldbomen?
We organiseren meewerkdagen voor Lariks. Je bent van harte welkom. Aanmelden voor deze workshop doe je hier.


Het stookseizoen kan beginnen!

by Henk Ploeger

Eerste Paasdag leek mij een goed moment om samen met Catharina de destilleerwerkplaats aan te pakken. Het weer hielp mee, en het leek wel een beetje op een grondige voorjaarsschoonmaak.

Zo hebben we de eikenhouten stoelen en tafel opgeknapt door ze in de was te zetten.

En ik heb de nodig voorbereidingen kunnen doen voor een workshop (op maat) voor het komende weekend.

Uitgenodigd door het mooie weer hebben we een wandeling gemaakt in het nabijgelegen Chaamse bos. Dit als voorbereiding op de Naaldbomenexcursie van 26 april aanstaande.

 

Dit uitgestrekte bosgebied ligt dicht bij de destilleerwerkplaats en is een oase van rust. Wij vonden het tijdens onze wandeling deze middag best wel druk. We kwamen tijdens een wandeling van anderhalf uur 10 mensen tegen.

Door het koude weer van de afgelopen weken is de natuur een beetje op achter. Maar we zagen aan de takjes van de lariks, een naaldboom die z’n naalden in de winter verliest, dat het niet lang meer zal duren voordat deze boom zich groen zal tooien.

Wij zijn er in ieder geval klaar voor, en wat ons betreft kan het ‘stookseizoen’ beginnen!