Lavendelteelt aan de Moezel

by Henk Ploeger
Lavendelveld aan de Moezel  foto: Lehmer Razejunge

Tijdens onze wandel- en fietsvakantie langs de Moezel kwamen we bij toeval een interessant project tegen van de Lehmer Razejunge. Lehmer is een plaatsje tussen Cochem en Koblenz gelegen midden in een wijnbouwgebied. De organisatie Lehmer Razejunge brengt kinderen en jongeren in aanraking met de wijnbouwtradities in het culturele landschap van de Moezelterrassen. 

Lavendel und naturkrauter fels terrasse aan de moselradweg

De Razejunge houden zich ook bezig met natuurbehoud en milieubescherming. Wil je weten wat ‘razejunge’ betekent, bekijk de uitzending hieronder. De Razejunge bevordert met verschillende projecten de biodiversiteit van de flora en fauna. In dat kader zijn ze in 2014 gestart met het aanleggen van een ‘Lavendel und naturkrauter fels terrasse’ op een stenige helling waar vroeger druiven werden verbouwd.

Bekijk: Der Klimacheck – Wie verändert sich die Natur?
Aanplant Lavandula.angustifolia  foto: Lehmer Razejunge

Het project is inmiddels 5 jaar verder en in die tijd is duidelijk geworden dat het een behoorlijke bijdrage geleverd aan de biodiversiteit. Er zijn 5 keer meer vlindersoorten (27) waargenomen. Het aantal bijen en hommels is enorm toegenomen. Ook vliegen er bijen op de lavendel en wordt er lavendelhoning geproduceerd.

foto: Lehmer Razejunge
Lavendeloogst 2018 foto: Lehmer Razejunge

Er zijn in totaal 3200 lavendelplantjes geplant op een 2500 m2 steile stenige helling. Lavendel als keuze voor dit project is eigenlijk heel logisch. De omstandigheden op de berghellingen zijn mediterraan en vergelijkbaar met die van waar de plant van nature voorkomt.

Het vullen van de distilleerketel  foto: Lehmer Razejunge

Van de lavendel die jaarlijks geoogst wordt gaat een deel naar een lokale distilleerderij. De distilleerketel is met enige aanpassingen voor het stoomdestilleren van de lavendel geschikt gemaakt.

Het opvangen van het destillaat  foto: Lehmer Razejunge

Dat heeft in het begin van het project wel veel overleg en handmatige inspanning gekost om de lavendeldestillatie op een vakkundige manier uit te voeren. De alcohol uit gegist fruit distilleren vergt toch een heel andere techniek dan etherische olie uit lavendel destilleren.

Bij alcohol stoken is het zaak een goede scheiding tussen de alcohol- en waterdamp te krijgen. Dat doe je door gebruik te maken van een kolom op de destilleerketel en zo koud mogelijk te koelen. Bij het stoomdestilleren van aromatische planten probeer je zo geleidelijk mogelijk te koelen. De stoom met de vluchtige aromatische stoffen gaat direct van de destilleerketel naar de koeler. 

Opbrengst lavendelolie  foto: Lehmer Razejunge

De lavendelolie wordt gebruikt om lavendellikeur van te maken. Een ander deel van de lavendeloogst komt terecht in geurzakjes en lavendelthee. 

Een deel van de lavendel is geknipt, maar niet rond de bomen

Toen wij langsfietsten waren de meeste lavendelplanten geknipt. Alleen grote lavendelplanten rond de fruitbomen stonden nog te bloeien. Hoewel het op de foto niet goed te zien is, gonste het van de insecten en de vlinders op de lavendel.

foto: Lehmer Razejunge

Het moet een geweldig gezicht zijn als de lavendelplanten in juni/juli tussen het groen van de druivenbladeren hun mooie paarse bloemen in bloei hebben staan. Een mooi voorbeeldproject waarbij bevordering van de biodiversiteit, educatie en het maken van een lokaal product samengaan!


Op het Brabantse lavendelveld!

by Henk Ploeger
Lavendelveld in de buurt van Bavel Noord-Brabant

In voorbereiding op de Open Keteldag hebben Catharina en ik op het lavendelveld van een Brabantse kwekerij een paar kratten lavendel geplukt. Voor ons een oude bekende cultivar, namelijk Lavandula angustifolia var. little lady. We hebben deze plant van dezelfde kwekerij in 2012 en 2013 ook al geoogst en kwamen na onderzoek van de lavendelolie tot verrassende resultaten.

Het plukteam lavendeloogst 2013

Het was voor ons weer een geweldige ervaring om in een lavendelveld met om ons heen veel naar nectar zoekende bijen en hommels lavendel te knippen. De lavendel was wel iets over z’n hoogtepunt heen, maar voor een demonstratie lavendel destilleren op een Open Keteldag is dat niet erg. We vonden het leuk om de bezoekers te laten zien hoe je lokaal geteelde aromatische planten kunt destilleren.

Catharina aan de rand van het lavendelveld
Henk in het lavendelveld

De cultivar die we al in 2012 hadden uitgekozen om z’n sterke geur stond langs de weg. Dat gaf mij de gelegenheid een aantal geïnteresseerde voorbijgangers het een en ander te kunnen vertellen over de waarde en het gebruik van lavendelolie. Zelf heb ik bijvoorbeeld een lavendel massageolie gebruikt om jeukende plekken veroorzaakt door de eikenprocessierups te behandelen. De lavendel vermindert niet alleen de jeuk, maar is ook wondhelend wat littekens tegengaat.

Catharina laat zien hoe je lavendel knipt
Lavendel in de kratten

Afgelopen zondag heb ik de half gedroogde lavendel in de destilleerketel overgebracht. De eerste bezoekers van de Open Keteldag konden getuige zijn van de start van de destillatie. Om tijdens deze drukbezochte zondagmiddag mijn handen vrij te hebben heb ik voor het scheiden van etherische olie en hydrolaat gekozen voor een Florentijnse vaas.

scheitrechter met lavendel etherische olie

De gedestilleerde lavendel etherische olie heb ik verzameld in een scheitrechter. Tijdens de middag had ik ruim 100 mL olie gemaakt. Dat is qua opbrengst minder dan de 1% (massapercentage) die ik in 2013 had gevonden. Dat komt omdat we in dat jaar de lavendel onder perfecte condities hebben kunnen oogsten.

Uitnodiging voor de Open Dag

Mocht je interesse hebben in een Open (Ketel)dag ……….. dit jaar organiseren we onze laatste open dag op zaterdag 7 september. En voor de geïnteresseerden in het maken van lavendelolie organiseren we deze zomer nog 3 workshops op 3, 11 en 17 augustus aanstaande.

Workshop Lavendel destilleren

Aanmelden kan via de website: http://indekoperenketel.nl/workshops/ of door een mailtje te sturen naar indekoperenketel@gmail.com 


Lavendel angustifolia uit Horn

by Catharina de Bruin

De lavendel staat al lekker te bloeien en eindelijk kwamen er ook mooie, warme, zonnige dagen aan om lavendel te gaan plukken.
Dit keer konden we bij Partyhoeve de Geer in Horn, Limburg een aantal rijen Lavendula angustifolia var. “Munstead” oogsten.

lavendellogo

 

Eigenlijk was het optimaal weer voor een hoge olieproductie van de lavendel, maar voor de vrijwilligers was het te warm in de zon om lang te plukken. Het was wel 30 graden Celsius en op het open veld tussen de vochtige lemen aarde voelt dat nog warmer aan. De lavendel wordt het beste in de middag geknipt voor een goede opbrengst. Het veld gonste van de bijen, sprinkhanen en andere insecten. Ook stonden er andere kruiden tussen de lavendelplanten.

Gelukkig waren er twee meewerkers die, net als Catharina, het geweldig vinden om de lavendel te knippen. Dank voor het meehelpen, Lieske! Dank voor het meehelpen en rijden, Joop van Tuinjoop! Zonder jullie was het oogsten niet gelukt.

lavendeloogst 2016 002

informatie van de lavendelhoeve

lavendeloogst 2016 001

lavendelveld in Horn Limburg

lavendeloogst 2016 003

zo, een stukje van de voorste rij is geknipt

lavendeloogst 2016 005

lavendeloogst

lavendeloogst 2016 008

lavendeloogst

 

 

 

lavendeloogst 2016 009

lavendeloogst

 

 

 

de lavendel gaat in kratten

de lavendel gaat in kratten

Uiteindelijk heeft Henk een plukgewicht van 22,5 kg gewogen in de destilleerwerkplaats. Henk en Catharina hebben nog dezelfde dag de lavendel in de droogbakken verdeeld. De lavendel was nog warm toen het uit de kratten werd gehaald. Met de goede ventilatie kan het verder drogen, totdat we het in de ketel stoppen om lavendelolie van te maken.

 

lavendeloogst 2016 011

plukgewicht vaststellen

lavendeloogst 2016 012

nu in de droogbakken verdelen

lavendeloogst 2016 013

verdelen in de droogbakken

Op de kop af zestien dagen later heeft Henk de Lavandula angustifolia var. Munstead die eind juni geoogst was gedestilleerd. Het plukgewicht was 22,5 Kg. Omdat de lavendel gedurende twee weken heeft kunnen drogen was het mogelijk om de hele oogst in één keer te destilleren.

Op deze vrijdag had Henk hulp van een stagiair Thea Kamerbeek die een opleiding volgt bij de herboristenopleiding ´De Sprenk`. Deze hulp kwam goed van pas want het overbrengen van de gedroogde lavendel uit de gaasbakken in de ketel vergde enige tijd en inspanning.

Om de lavendel goed in de ketel te krijgen hebben we de deksel verzwaard met een aantal stenen en goed afgeplakt met aluminiumtape om stoomlekken te voorkomen

Thea en Henk

Thea en Henk in de destilleerwerkplaats

foto: Thea Kamerbeek

gedroogde lavendel foto: Thea Kamerbeek

 

vullen van de ketel foto: Thea Kamerbeek

vullen van de ketel
foto: Thea Kamerbeek

 

Bij het scheiden van de etherische olie van het hydrolaat tijdens de destillatie hebben we gebruik gemaakt van een florentijnse vaas. Scheiding met een florentijnse vaas geeft het gemak van niet steeds het hydrolaat handmatig te moeten aftappen.

Florentijnse vaas

Florentijnse vaas

Na 2 uur destilleren zijn we gestopt. De totale opbrengst aan etherisch olie was 50 mL.

 

foto: Thea Kamerbeek

foto: Thea Kamerbeek

 

 

lavendelolie in de scheittrechter

lavendelolie in de scheittrechter

Als we uitgaan van het plukgewicht (22,5 Kg) is de opbrengst 0,22%.
Met de ervaring die we opgedaan heb met een andere Lavandula angustifolia cultivar in 2012 en 2013 kunnen we stellen dat dit een relatief lage opbrengst is. In 2012 hadden we een opbrengst van 0,9% en in 2013 1,0%. In 2013 waren de weersomstandigheden gunstiger dan in 2012. Bij beide oogsten ging het om L. angustifolia var. Little Lady.

Omdat de omstandigheden bij het plukken in Horn gunstig waren hebben we het idee dat L.angustifolia var. Munstead gewoon minder olie produceert. We weten nu dus iets meer over de kwantiteit aan etherische olie die deze cultivar onder Nederlandse omstandigheden kan produceren. We hebben de olie voor analyse opgestuurd naar een gespecialiseerd bedrijf in Frankrijk www.pyrenessences.com om meer te weten te komen over de samenstelling van de olie.

 

aftappen van de ketel na het lavendel destilleren

aftappen van de ketel na het lavendel destilleren