Drentse Salie in de ketel

by Catharina de Bruin

Tijdens de Open Dag op zaterdag 17 juni hadden we iets unieks voorbereid! Want op vrijdagmiddag kwam Ben zelfgeplukte verse kruiden brengen naar INDEKOPERENKETEL. Hij is Warmonderhof-stagiair bij BelleMarie in Ruinerwold. Ben en Catharina hebben de Tijm uitgespreid in de droogbakken in de destilleerwerkplaats om op een later moment te gaan destilleren. Zo voorkom je dat het snoeiafval van de aromatische biologisch-dynamische keukenkruiden gaat schimmelen.

Ben en Moni, onze gasten op de Open Dag

Ben had de Tijm en Salie verpakt in een tweepersoons dekbedovertrek. Zo konden de kruiden prima vervoert worden met de camper van Ruinerwold naar Gilze.

Ben stond een poosje geleden bij BelleMarie naar de bedden met Salie en Tijm te kijken en zich af te vragen of er niet iets te maken valt van snoeiafval. Jazeker, etherische olie en hydrolaat van biologisch-dynamische kruiden uit Nederland is een vrij zeldzaam product. Daarom vonden Henk en Catharina het ook geweldig dat Ben van BelleMarie ons heeft gevonden en benaderd. Deze kruiden destilleren is een geslaagd experiment gebleken.

Ben helpt de ketel vullen

De Salie ging op de Open Dag meteen in de ochtend de ketel in. Ondertussen vertelde Henk over de techniek van het stoomdestilleren en de verschillende destilleeropstellingen die te bezichtigen waren. Welke maat ketel heb je nodig als je wilt gaan destilleren? Dat is helemaal afhankelijk van de aanvoer van de plantaardige reststroom waarover je kunt beschikken.

Het plukgewicht van de bloeiende Salie was 30 kilo, waarvoor bij benadering ongeveer 100 vierkante meter aan Salie is geplukt met de hand. De Salie wordt zo vers mogelijk gedestilleerd in onze destilleerwerkplaats.

Catharina is aan het pipetteren

Salie olie en Saliehydrolaat kunnen zowel culinair als voor de gezondheid gebruikt worden. Salie werkt laxerend, maakt dorstig, is een afrodisiacum. Salie wordt samen met Tijm toegepast bij keelpijn. Ook andere producten van INDEKOPERENKETEL vonden gretig aftrek bij de bezoekers en buren die op de verschillende krantenberichten waren afgekomen. Lees hier het artikel uit BN de Stem van vrijdag 17 juni ‘ over INDEKOPERENKETEL.

 

Moni heeft thee met een takje verse Salie

Wat dacht je van een Salievoetenbad? Dat hebben we ook meteen uitgeprobeerd. Even relaxen na de lunch.

Na de destillatie wordt het destillaat afgetapt en de etherische olie en hydrolaat van elkaar gescheiden. Henk, de destillateur, was niet ontevreden over de opbrengst aan olie en hydrolaat. Met deze destillatie hebben we meer dan 50 mL aan etherische Salie olie van biologisch-dynamische oorsprong geproduceerd.

Meer filmpjes van het Salie destilleren staan op het youtube-kanaal van INDEKOPERENKETEL.

Met dank aan Ben voor de filmpjes. Video: Ben Mendes

Henk is niet ontevreden over de opbrengst aan etherische olie van bloeiende Salie

 


Analyse van tijmolie

by Henk Ploeger

Een aantal etherische oliën die ik de afgelopen tijd heb gemaakt heb ik laten analyseren op de samenstelling. Zo ook de keukentijm (Thymus vulgaris ‘Compactus’) en de sinaasappeltijm (Thymus vulgaris ‘Orange”). Vooral de samenstelling van de laatste olie leek mij nogal interessant.

Sinaasappeltijm etherische olie

Tijmolie kan in verschillende chemotypes worden ingedeeld, afhankelijk van de inhoudstoffen. De volgende defenitie van chemotype is te lezen op wikipedia:

Verschillende chemotypes van één plantensoort leveren anders samengestelde etherische oliën op, met daarbij horende verschillen in eigenschappen en toepassingsmogelijkheden. Uiterlijk zijn er nauwelijks verschillen in de morfologie van chemotypes, enkel hun chemisch fenotype verschilt. Bij het gebruik van deze oliën, in de aromatherapie en parfumerie vooral, is de kennis van het chemotype van groot belang.
bloeiende Thymus vulgaris  foto: wikipedia

Op internet vond ik een interessant artikel over chemotypen van tijmolie. http://www.revuevitiarbohorti.ch/artikel/2009_06_f_441.pdf  In dit artikel worden 7 chemotypes van tijm genoemd.

Chemo types van Thymus vulgaris
Thymol:       het meest voorkomende chemotype
Carvacrol: gebieden van extreme hitte en droogte
Linalol:        in het vochtige middengebergte
Geraniol:     aangepast aan hoogte omstandigheden
Sabinene hydraat of
Thuyanol: intermediar tussen linalol en geraniol
para Cymeen of α Terpineol: voorloper van de biosynthese van carvacrol en thymol
1,8 Cineol:  Bekend in Spanje en recent geïsoleerd in het Zuid Frankrijk

De stof waar het chemotype naar is vernoemd zit in een hoog percentage in de etherische olie.

sinaasappeltijm etherisch eolie

De analyse van de twee soorten tijmolie die ik deze zomer heb gemaakt gaf de volgende samenstelling te zien

THYMUS COMPACTUS BIO
BATCH N° SD 19-06-2016

     
Peak
RT (min)
Component
name
%
Norm (%)
Allergens
(%)
19
20,1
g-TERPINENE
11,18
 
 
23
21,6
p-CYMENE
6,92
 
 
41
39,4
LINALOOL
2,37
 
2,37
50
43,3
b-CARYOPHYLLENE
3,19
 
 
102
75,2
THYMOL
60,41
 
105
76,5
CARVACROL
2,67
 
TOTAL
99,99
2,73
                                THYMUS VULGARIS “ORANGE” BATCH N° SD 21-07-2016 
     

 

Peak
RT (min)
Component
name
%
Norm (%)
Allergèns
(%)
21
19,9
g-TERPINENE
10,64
 
 
26
21,3
p-CYMENE
3,45
 
 
41
39,2
LINALOOL
16,87
 
16,87
50
42,9
b-CARYOPHYLLENE
2,83
 
 
63
48,9
TERPENYL ACETATE
17,28
 
 
64
48,9
a-TERPINEOL
6,44
 
 
92
74,8
THYMOL
18,16
 
 
95
76,3
CARVACROL
9,15
 
 
TOTAL
99,97
19,12

Ik heb de grafiek van het Zwitserse onderzoek gebruikt om deze analyseresultaten te kunnen interpreteren. Hiervoor heb ik twee kolommen toegevoegd: 8 (T.vulgaris ´comptactus´) en 9 (T. vulgaris ´Orange`).

 

Toch blijkt het lastiger dan gedacht, omdat er ongetwijfeld meer verschillende inhoudstoffen in de Zwiterse en Franse tijm zitten dan in de grafiek is weergegeven. Daarom komt de staafdiagram van de keukentijm en sinaasappeltijm niet tot de volledige 100%.
variëteit
bedrijf
Chemo-type
1
´Varico
Hybride
(CH)
MediSeeds
(CH)
Thymol
2
´Varico
Hybride
(CH)
MediSeeds
(CH)
Thymol
3
´Deutscher
Winter Blosem´
Populatie
(D)
Biosem
(CH)
Thymol
4
´Deutscher
Winter UFA´
Populatie
(D)
Fenaco
(CH)
Thymol
5
´L2´
Hybride
(F)
Iteipmai
(F)
Linalol
6
´122´
Hybride
(F)
Iteipmai
(F)
Thymol /
Carvacrol
7
´147´
Hybride
(F)
Iteipmai
(F)
Carvacrol
8
keukentijm
Cultivar
(NL)
Puur
Aroma
Thymol
9
sinaasappeltijm
Cultivar
(NL)
Puur
Aroma
?

De nummers 1 tot en met 4 uit het onderzoek behoren duidelijk tot het Chemo Type Thymol. Nummer 5 heeft een hoog linalol-gehalte en is daardoor ook als zodanig geclassificeerd als CT linalol. Nummer 6 in de tabel is een gecombineerde CT, namelijk Thymol-Carvacrol, en nummer 7 is overduidelijk een CT Carvacrol.

 

De eigen tijm etherische olie die we gemaakt hebben van Thymus vulgaris ‘Compactus” (8) is door het hoge gehalte Thymol duidelijk te karakteriseren als CT Thymol. Bij de Thymus vulgaris ‘Orange’ (Sinaasappeltijm) is dat een stuk moeilijker vast te stellen.
Wat allereerst opvalt is dat deze olie geen noemenswaardige hoeveelheden limoneen bevat, een hoofdbestanddeel van sinaasappel etherische olie. Omdat er in de olie geen stof in een percentage van boven de 20% zit, is het chemotype moeilijk vast te stellen. CT thymol/ linalol terpenylacetaat?
Los van het vaststellen van het Chemo Type is het denk ik misschien wel belangrijker dat we de inhoudstoffen en de percentages kennen in verband met de gebruiksmogelijkheden van deze bijzondere olie!

Bloeiende tijmtoppen destilleren

by Henk Ploeger
Thymus vulgaris. bron: wikipedia

Thymus vulgaris. bron: wikipedia

 

Twee jaar geleden heb ik, om aan biologische kwaliteit maaisel te komen, contact gezocht met Frank Radder eigenaar van Puur Aroma. De kwekerij van Frank heeft zich toegelegd op het kweken van aromatische planten.

vroeg in de ochtend tijm maaien foto: Frank Radder

vroeg in de ochtend tijm maaien
foto: Frank Radder

puur aroma tijmoogst 003

vroeg in de ochtend tijm maaien foto: Frank Radder

Regelmatig, afhankelijk van de groeiomstandigheden van de planten, moet er gemaaid worden. Dit maaisel, is voor mij een waardevolle grondstof. Deze week liet Frank mij weten dat er verse bloeiende tijmtoppen-maaisel beschikbaar was.

puur aroma tijmoogst 002

maaimachine foto: Frank Radder

 

Het gaat om Thymus vulgaris `compactus` beter bekend als keukentijm. Dit was een aanbod wat ik niet kon laten lopen en vond Joop Reichenfeld van Tuinjoop bereid om dezelfde dag nog het maaisel op te halen!

40 - 50 Kg versgemaaide tijmtoppen plus 10 hommels

40 – 50 Kg versgemaaide tijmtoppen plus 10 hommels

Voor het brengen van het maaisel had ik met Joop om vier uur ´s middags bij de destilleerwerkplaats in Gilze afgesproken. Toen ze na een lange rit uit Zuid-Limburg de deuren van haar bestelbusje opende was de geur van de tijm heel goed te ruiken. Ook ontsnapte er een tiental hommels die meegereisd waren. ; )

verse tijmtoppen maaisel

verse tijmtoppen maaisel

Het was een perfect maaisel van bloeiende tijmtopjes met een lengte van niet meer dan 5 cm! De tijm is in optimale conditie en zal naar verwachting een relatief hoge concentratie olie bevatten.

DSC01718A

Ik heb het maaisel in klapkratten overgebracht om op die manier een beeld te krijgen van de hoeveelheid. In totaal heb ik 11 klapkratten kunnen vullen met een geschat gewicht van tussen de 40 en 50 Kg. Omdat het me aan tijd ontbrak om nog dezelfde dag de verse tijm te destilleren heb ik de inhoud van de klapkratten verspreid over 75 droogbakken.

in de droogbakken

in de droogbakken

Dit stelt me in staat om de gedroogde tijm op een later tijdstip te gaan destilleren. Ik ben benieuwd naar de opbrengst aan etherische olie. De literatuur vermeld een opbrengst van 0,3 tot 0,8%.

stapels droogbakken

stapels droogbakken

Vier dagen later heb ik de halfdroge tijm, Thymus vulgaris `compactus`, in twee keer gedestilleerd.

DSC01738

halfdroge thymus vulgaris compactus

Om een beeld te krijgen van de opbrengst heb ik de tijm vanuit de gaasbakken overgebracht in klapkratten om daarna de inhoud te kunnen wegen. Bij de eerste destillatie heb ik de ketel kunnen vullen met 15,5 Kg halfdroge tijm.

DSC01742

Dit was voor mij de eerste keer dat ik de mogelijkheid had om biologische tijm te destilleren. Dat is ook de reden dat ik tijdens de destillatie aantekening heb gemaakt van het proces. Erg interessant dus.

destillatieopstelling

destillatieopstelling

Voordat er daadwerkelijk olie en hydrolaat overkomt zijn er al geuren te ruiken. Ik rook bij de start van de destillatie eerst een zwaar kruidige lucht. Later was een zoete snoepjes geur waarneembaar, die waarschijnlijk afkomstig is van een ester.

DSC01748

Bij het overkomen van hydrolaat en olie was het opvallend dat er in de eerste twee minuten 20 mL etherische olie was meegekomen. Na 20 minuten was dat 35 mL, 45 minuten 40 mL en na 60 minuten 50 mL.

DSC01749

Ook opvallend was dat de kleur van de olie bij het begin van de destillatie gelijk geel van kleur was. Een zware kruidige lucht was tijdens de hele destillatie die twee uur duurde waarneembaar.

Aan het einde van de destillatie had zich 65 mL olie verzameld in de scheitrechter. Uitgaande van de halfdroge tijm kom je dan op een opbrengst van 0,42%. Dat klopt aardig met de literatuurwaarden die ik had gevonden. Eigenlijk ligt het percentage iets lager als je uitgaat van plukgewicht omdat de planten tijdens het drogen vocht hebben verloren.

DSC01759

opbrengst tijmolie eerste destillatie

Om een tweede destillatie te kunnen starten moet eerst de hete plantenmassa uit de ketel verwijderd worden waarna die gevuld kan worden met nieuw tijmtoppenmaaisel.

 

tijmtoppen maaisel na de destillatie

tijmtoppen maaisel na de destillatie

Dat is een warm klusje waarbij je moet oppassen dat je je handen niet verbrand! Gelukkig had ik hier vantevoren over nagedacht en geschikt gereedschap gevonden om met de bescherming van werkhandschoenen de plantenmassa uit de ketel te verwijderen.

DSC01760

De tweede destillatie waarbij ik ongeveer 15 Kg tijmmaaisel in de ketel kon stoppen leverde dezelfde hoeveelheid olie op.

DSC01768

Eigenlijk ben ik wel benieuwd naar de samenstelling van de tijmolie. Met welk chemotype hebben we te maken? Maken tijmplanten die in Nederland groeien een olie met een andere samenstelling dan die in Frankrijk of Noord-Afrika? Interessant genoeg denk ik voor een tijmproject!

[wordt vervolgd]