(Nederlands) Tinctuur en maceraat maken

by Henk Ploeger

Sorry, this entry is only available in Dutch.


Destillatiedag bij de Levensboom 2: Citroenmelisse hydrolaat

by Henk Ploeger

Voor het middagdeel van de destillatiedag bij De Levensboom vroeg Madeleine mij of het mogelijk was om citroenmelisse-hydrolaat te maken. Het centrum De Levensboom heeft een mooie medicinale plantentuin dus aan versgeplukte citroenmelisse geen gebrek.

Dat leek me een goed idee, om de cursisten ook te laten zien hoe je van verse planten hydrolaat maakt. Het was per slot van rekening een destillatiedag. Na de lunchpauze zijn een aantal deelnemers gaan plukken en had ik onderwijl de koperen destilleerketel en het benodigde glaswerk, wat in de ochtend gebruikt was voor de destillatie van gedroogde Lavandinbloemen, schoon gemaakt.

Foto: Madeleine Kerkhof Knapp-Hayes

De twee kratjes met citroenmelisse hebben we niet gewogen, maar we hadden zo bij benadering 1,5 – 2 kg vers kruid tot onze beschikking om de ketel mee te vullen.

Foto: Madeleine Kerkhof Knapp-Haye
Foto: Madeleine Kerkhof Knapp-Hayes

Na het afplakken met aluminiumtape kon het gas weer onder de ketel worden aangestoken. Na een tiental minuten kwam het heerlijk naar citrus geurende hydrolaat uit de koelemmer druppelen.

De destillatie hebben we zoals dat bij het maken van hydrolaten hoort langzaam uitgevoerd. Het hydrolaat kwam dus niet in straaltjes maar druppelsgewijs uit de koelemmer. Om het proces continue, dus zonder tussentijds aftappen van hydrolaat, te laten verlopen hebben we de florentijnse vaas gebruikt.

Uitleg over CO2 extracten door Madeleine

Na twee uren destilleren hebben ruim 2,5 Liter hydrolaat opgevangen. Voldoende voor Madeleine om alle deelnemers aan de destillatiedag een flesje mee te geven. Ik ben benieuwd wat hun ervaringen en toepassingen zullen zijn. Zoals ik vorig jaar al in mijn blog schreef: is volgens Jeanne Rose expert op het gebied van hydrolaten, melisse hydrolaat, geschikt voor:

This wonderfull fresh, lemonscented water is used for sensitive or aging skin, or sprayed down the throat for many kinds of throat infections

foto: Kees Kerkhof

Catharina en ik vonden deze dag waarin we 2 destillaties hebben kunnen laten zien meer dan geslaagd. Het enthousiasme van de deelnemers was aanstekelijk en inspirerend. Uit de evaluatie bleek dat wij niet de enigen waren die dat vonden. De deelnemers waren onverminderd positief en waardeerden Madeleine en mij met een 8,5 – 9. Voor herhaling vatbaar dus!


Synergische destillatie van citroenmelisse met citroengras

by Henk Ploeger

Afgelopen vrijdag 1 augustus heb ik na de destillatie van citroengras nog een destillatie uitgevoerd. Een zogenaamde synergische destillatie ook wel co-destillatie genoemd van citroengras.

half gedroogde citroengras

Dit las ik op  www.gielenaroma.nl over een synergische destillatie:

Om een betaalbare melisse-olie te maken, wordt deze samen met lemongrass gedistilleerd. Een goede kwaliteit synergisch destillaat melisse-olie moet dan wel minstens 20% echte melisse bevatten. We spreken dan van een synergisch distillaat.

Ik had afgelopen donderdag bij de kwekerij van Frank Radder www.puur-aroma.com ook 4 kg citroengras maaisel meegenomen. De citroengras die ik half gedroogd had moet voor de destillatie wel eerst verkleind worden.

Ik dacht slim en snel te zijn door het citroengras in een keukenmachine fijn te snijden. Helaas dat lukte niet. Dan maar met de hand. Ik heb uiteindelijk 2 kg citroengras met een snoeischaar in kleinere stukjes geknipt.

De destilleerketel heb ik volledig gevuld met 14 kg citroenmelisse en 2 kg citroengras.

Destilleerketel klaar voor de destillatie

Na het aansteken van de brander rook ik bij 30 graden Celcius een sterke citroenachtige lucht. Bij het overkomen van het eerste destillaat was meteen al duidelijk te zien dat er meer olie meekwam. Dit is niet zo gek want citoengras bevat in tegenstelling tot citroenmelisse een veel hogere concentratie etherische olie.
Ter vergelijking: citroengras max. 2% en citroenmelisse max 0,012%

kort na het overkomen van het eerste destillaat

Het hydrolaat was troebel en bleef gedurende de hele destillatie troebel. De olie veranderde van kleurloos naar heel licht geel van kleur. De sterke citroengeur bleef overheersen.

Tijdens de destillatie bleef de temperatuur in de top van de ketel rond de 96 graden Celcius hangen. In de top van de ketel verzameld zich de stoom met de aromatische stoffen uit het plantmateriaal.

Na 1 uur en 45 minuten destilleren ben ik gestopt. In de scheitrechter had zich tijdens deze co-destillatie zo’n kleine 10 mL etherische olie verzameld. Tijdens de destillatie heb ik 3 liter hydrolaat afgetapt.
De `melisse-olie` die ik bij deze destillatie heb gemaakt voldoet niet helemaal aan de defenitie, maar ik ben toch benieuwd hoe een geoefende aromatherapeut mijn olie beoordeeld!

Na deze twee destillaties was de ruim 40 kg citroenmelisse niet meer vers te noemen, en niet geschikt voor meer destillaties. Om deze superkwaliteit op de composthoop te gooien vond ik eigenlijk wel zonde. Gelukkig heb ik op facebook via de groep praktische permacultuur https://www.facebook.com/groups/praktische.permacultuur/ iemand blij kunnen maken met deze hoeveelheid citroenmelisse van biologische kwaliteit. De komende week wacht mij nog een destillatie van gedroogde Marokkaanse munt, Citroengras en citroenverbena.


Destillatie van citroenmelisse

by Henk Ploeger
Afbeelding Wikipedia: Franz Eugen Köhler, Köhler’s Medizinal-Pflanzen
Afgelopen donderdag had ik bij Frank Radder van www.puur-aroma.com ongeveer 80 kg vers maaisel van de citroenmelisse meegenomen. Als je de bladeren van de citroenmelisse aanraakt krijg je een frisse citroengeur te ruiken. Je zou dus zeggen is 80 kg niet een beetje veel maaisel om wat etherische olie van te maken.

Melissa officinalis bron Wikipedia

Maar citroenmelisse heeft een heel lage opbrengst. Er is 8000 kg nodig om 1 liter olie te kunnen maken.Dit maakt melisse olie naast rozenolie de duurste etherische olie die te koop is. Voor mij wel een uitdaging om te kijken hoeveel olie ik uit deze plant van biologische kwaliteit kan destilleren.

De citroenmelisse moet wel vers gedestilleerd worden, vandaar dat vrijdagochtend gelijk aan de slag ben gegaan. De planten hadden de nacht in plastic zakken gezeten. Hierdoor waren de planten een beetje vochtig geworden. Om de destillatie met droog planten te kunnen uitvoeren heb ik een aantal zakken op een groot zeil te drogen gelegd om ze laten uitdampen.
Na de voorbereiding voor de destillatie kon ik de ketel met 16 kg citroenmelisse vullen. Vanwege de lage te verwachten opbrengst aan olie heb ik het destillaat (olie en hydrolaat) opgevangen met een scheitrechter.
Omdat dit de eerste keer was dat ik citroenmelisse zou destilleren, heb ik tijdens de destillatie goed geroken. Bij het stoomdestilleren van etherische olien gebruik je vooral je neus. Voordat het destillaat overkwam heb ik de volgende geuren waargenomen:
20 graden Celcius:  theeachtige lucht
24 graden Celcius   fruitig bloemige lucht
50 graden Celcius  zware citroenlucht
Start van de destillatie
Bij 85 graden Celcius kwam het eerste destillaat over. De citroenlucht werd wat minder maar bleef wel overheersend. De temperatuur tijdens het destilleren bleef op zo’n 96 graden Celcius hangen.
Het hydrolaat was opvallend troebel. Na 1 uur en 20 minuten destilleren rook ik een aangebakken groente lucht en werd het hydrolaat helder. Dat leek mij een goed moment om met de destillatie te stoppen.
citroenmelisse na de destillatie
De hoeveelheid olie die ik na scheiding van het hydrolaat in een kleine scheitrechter overhield zou je teleurstellend, maar verklaarbaar kunnen noemen. In totaal drie druppels (0,15 mL) olie uit 16 kg planten.
drie druppels citroenmelisse etherische olie
Verklaarbaar omdat de melisse niet echt vers te noemen was. Tijdens het vervoer hebben Erick en ik in een heerlijke citroenlucht gezeten. Dat betekend wel dat er onderweg door het aanraken en in zakken doen de planten al olie hebben afgegeven.

Melisse heeft produceert net zoals bijvoorbeeld munt de olie aan de onderkant van blad in zogenaamde olieproducerende klieren. Bij geringe droging van het blad gaan deze microscopisch kleine klieren scheuren en verliest de plant haar olie.
Citroenmelisse maaisel na één dag
Toch is deze destillatie voor mij waardevol geweest, al was het alleen maar voor het hydrolaat. Jeanne Rose expert op het gebied van hydrolaten beschrijft het hydrolaat als volgt:
This wonderfull fresh, lemonscented water is used for sensitive or aging skin, or spayed down the throat for many kinds of throat infections

Biologische planten destilleren

by Henk Ploeger
Begin dit jaar ben ik op zoek gegaan naar een kwekerij die het liefst biologisch lavendel en misschien ook andere aromatische planten teelt.

Ik heb die gevonden bij www.puur-aroma.com in Zuid-Limburg en in het voorjaar afspraken kunnen maken over het ophalen van maaisel. De kwekerij heeft een groot assortiment aan aromatische planten en kweekt volledig biologisch.

Dit geeft mij mogelijkheid met een nieuw project te starten en om nog meer ervaring op te doen met het destilleren van kruiden. Ook kennis over de samenstelling van de etherische olie van Nederlandse bodem is interessant te noemen. Ondertussen heb ik een aantal mensen bereid gevonden om als er voldoende maaisel is die op te halen.

maaien met een speciale maaimachine

Dat leek makkelijker gezegd dan gedaan. Niet iedere aromatische plant is geschikt om etherische olie uit te destilleren, en bij een maaibeurt komt niet altijd genoeg maaisel vrij. Maar afgelopen week was het zover.
Er zou flink gemaaid worden en ook in grote hoeveelheden. Het maaien met een speciale maaimachine maakt dat het maaisel schoon is. Kan dus eigenlijk direct in de destilleerketel.

Cymbopogon flexuosus CIROENGRAS

Ik heb naast citroengras een grote hoeveelheid citroenmelisse (Melissa officinalis), 3 zakken Marokkaanse munt en een zak citroenverbena (Alosia triphylla) mee kunnen nemen.

Alosia triphylla CITROENVERBENA  

Erick van de ‘Ecologische woongemeenschap Vogelzang’ in Hombourg (B) heeft met zijn bestelbusje geholpen om de ongeveer 120 kg vers gemaaide kruiden naar Rijen NB te brengen.

Om zo’n grote hoeveelheid te kunnen drogen heb ik een maand geleden extra gaasbakken aangeschaft om de droogcapaciteit te vergroten. De zolder bleek de afgelopen jaren een geschikte droogplek.

Marokkaanse munt

Ik heb besloten om de Marokkaanse munt, citroengras en citroen verbena te drogen. De citroenmelisse niet omdat deze vers gedestilleerd moet worden.

Citroengras

Hiervoor had ik in totaal 70 gaasbakken nodig om alle planten goed te kunnen laten drogen. De citroen-melisse heb ik in de zakken laten staan om de dag erna te destilleren. Ik ben erg benieuwd naar de resultaten.
De woonkamer ruikt nu in ieder geval heerlijk citroen-achtig!