Wat is destilleren-in-opdracht

by Henk Ploeger

Citroenmelisse in de destilleerketel

Het afgelopen destilleerseizoen hebben we een toenemend aantal verzoeken gekregen om aromatische planten te destilleren. In september hebben we bijvoorbeeld citroenmelisse gedestilleerd. Het destilleerjaar begon al in januari met de destillatie van het bovenste gedeelte van de Noordmann spar die op de Coolsingel had gestaan.

40 kG gehakselde Nordmann spar in de werkplaats

Vaak gaat het om grotere hoeveelheden kruiden of planten waarvoor we een grote destilleerketel beschikbaar hebben. We kunnen dan de aangeleverde aromatische planten in één keer destilleren voor de opdrachtgever. We rekenen in dagdelen voor de voorbewerking van de planten, als dat ter plekke in de destilleerwerkplaats gebeurt, en voor de destillatie.

In sommige gevallen is het belangrijk om het exacte massapercentage vast te stellen. Zo kan je berekenen hoeveel de opbrengst aan etherische olie is.

We kunnen ook de samenstelling van de etherische olie laten analyseren. De chemische analyse wordt gemaakt met gaschromatografie. Deze analyse geeft belangrijke informatie over de planten aan de opdrachtgever. We verwerken de destilleergegevens in een rapportage.

het leeghalen van de grote destilleerketel na het destilleren
Destilleren van lavendel

Bij het destilleren komt meer werk bij kijken dan je zo op het eerste gezicht zou denken. Er zijn verschillende soorten voorbereidingen voor de stoomdestillatie. Denk bijvoorbeeld aan hakselen, of laten drogen van de planten of kleiner maken om beter in de ketel te kunnen verdelen of andere manieren van verwerken. Vaak is dat een arbeidsintensieve klus waar goede afstemming voor nodig is.

De destillatie zelf, vraagt natuurlijk ook de nodige tijd en aandacht. Een destillatie duurt al gauw een paar uur.

Daarna is het belangrijk om de ketel goed schoon te maken. De 300 Liter destilleerketel heeft in het midden een kantelpunt hierdoor wordt het leeghalen van de ketel vergemakkelijkt.

Ook de koelemmer moet niet vergeten worden bij het schoonmaken. Hier kunnen nog resten etherische olie en hydrolaat in zitten die niet in de olie en het hydrolaat van een volgende destillatie terecht mogen komen. 

etherische olie in de scheittrechter

Wij vinden het leuk en interessant om ons te verdiepen in verschillende destilleerverzoeken en ze uit te voeren. We beleven er veel plezier aan, en het zorgt voor meer kennis over een specifieke plant of plantengroep. We houden van experimenteren en onderzoeken.

We schatten het verwachte resultaat in van de destillatie en delen die ook met de opdrachtgever. Ook adviseren we over de oogsttijd en geven we informatie over de eventuele voorbewerkingen die noodzakelijk zijn om tot een zo goed mogelijk resultaat te komen.

Digitaal verwerken van de destilleergegevens
lavendelolie scheiden
foto: Mirjam Bemelmans

Het is mooi om te zien dat we door onze expertise mensen die met aromatische (medicinale) planten werken verder op weg kunnen helpen. Ben je eigenaar van een tuin of biologische tuinderij, voedselboswachter, plantenveredelaar of kunstenaar? Werk je aan een project om de diversiteit te bevorderen of wil je plantaardige reststromen upcyclen? Wil je jouw biologisch of biologisch dynamische kruidenoogst laten destilleren tot (foodgrade) etherische olie en hydrolaat?

Verzoeken voor een destilleeropdracht kan via het formulier op onze website of onze mailadres: indekoperenketel@gmail.com


Lavendelteelt aan de Moezel

by Henk Ploeger
Lavendelveld aan de Moezel  foto: Lehmer Razejunge

Tijdens onze wandel- en fietsvakantie langs de Moezel kwamen we bij toeval een interessant project tegen van de Lehmer Razejunge. Lehmer is een plaatsje tussen Cochem en Koblenz gelegen midden in een wijnbouwgebied. De organisatie Lehmer Razejunge brengt kinderen en jongeren in aanraking met de wijnbouwtradities in het culturele landschap van de Moezelterrassen. 

Lavendel und naturkrauter fels terrasse aan de moselradweg

De Razejunge houden zich ook bezig met natuurbehoud en milieubescherming. Wil je weten wat ‘razejunge’ betekent, bekijk de uitzending hieronder. De Razejunge bevordert met verschillende projecten de biodiversiteit van de flora en fauna. In dat kader zijn ze in 2014 gestart met het aanleggen van een ‘Lavendel und naturkrauter fels terrasse’ op een stenige helling waar vroeger druiven werden verbouwd.

Bekijk: Der Klimacheck – Wie verändert sich die Natur?
Aanplant Lavandula.angustifolia  foto: Lehmer Razejunge

Het project is inmiddels 5 jaar verder en in die tijd is duidelijk geworden dat het een behoorlijke bijdrage geleverd aan de biodiversiteit. Er zijn 5 keer meer vlindersoorten (27) waargenomen. Het aantal bijen en hommels is enorm toegenomen. Ook vliegen er bijen op de lavendel en wordt er lavendelhoning geproduceerd.

foto: Lehmer Razejunge
Lavendeloogst 2018 foto: Lehmer Razejunge

Er zijn in totaal 3200 lavendelplantjes geplant op een 2500 m2 steile stenige helling. Lavendel als keuze voor dit project is eigenlijk heel logisch. De omstandigheden op de berghellingen zijn mediterraan en vergelijkbaar met die van waar de plant van nature voorkomt.

Het vullen van de distilleerketel  foto: Lehmer Razejunge

Van de lavendel die jaarlijks geoogst wordt gaat een deel naar een lokale distilleerderij. De distilleerketel is met enige aanpassingen voor het stoomdestilleren van de lavendel geschikt gemaakt.

Het opvangen van het destillaat  foto: Lehmer Razejunge

Dat heeft in het begin van het project wel veel overleg en handmatige inspanning gekost om de lavendeldestillatie op een vakkundige manier uit te voeren. De alcohol uit gegist fruit distilleren vergt toch een heel andere techniek dan etherische olie uit lavendel destilleren.

Bij alcohol stoken is het zaak een goede scheiding tussen de alcohol- en waterdamp te krijgen. Dat doe je door gebruik te maken van een kolom op de destilleerketel en zo koud mogelijk te koelen. Bij het stoomdestilleren van aromatische planten probeer je zo geleidelijk mogelijk te koelen. De stoom met de vluchtige aromatische stoffen gaat direct van de destilleerketel naar de koeler. 

Opbrengst lavendelolie  foto: Lehmer Razejunge

De lavendelolie wordt gebruikt om lavendellikeur van te maken. Een ander deel van de lavendeloogst komt terecht in geurzakjes en lavendelthee. 

Een deel van de lavendel is geknipt, maar niet rond de bomen

Toen wij langsfietsten waren de meeste lavendelplanten geknipt. Alleen grote lavendelplanten rond de fruitbomen stonden nog te bloeien. Hoewel het op de foto niet goed te zien is, gonste het van de insecten en de vlinders op de lavendel.

foto: Lehmer Razejunge

Het moet een geweldig gezicht zijn als de lavendelplanten in juni/juli tussen het groen van de druivenbladeren hun mooie paarse bloemen in bloei hebben staan. Een mooi voorbeeldproject waarbij bevordering van de biodiversiteit, educatie en het maken van een lokaal product samengaan!


Op het Brabantse lavendelveld!

by Henk Ploeger
Lavendelveld in de buurt van Bavel Noord-Brabant

In voorbereiding op de Open Keteldag hebben Catharina en ik op het lavendelveld van een Brabantse kwekerij een paar kratten lavendel geplukt. Voor ons een oude bekende cultivar, namelijk Lavandula angustifolia var. little lady. We hebben deze plant van dezelfde kwekerij in 2012 en 2013 ook al geoogst en kwamen na onderzoek van de lavendelolie tot verrassende resultaten.

Het plukteam lavendeloogst 2013

Het was voor ons weer een geweldige ervaring om in een lavendelveld met om ons heen veel naar nectar zoekende bijen en hommels lavendel te knippen. De lavendel was wel iets over z’n hoogtepunt heen, maar voor een demonstratie lavendel destilleren op een Open Keteldag is dat niet erg. We vonden het leuk om de bezoekers te laten zien hoe je lokaal geteelde aromatische planten kunt destilleren.

Catharina aan de rand van het lavendelveld
Henk in het lavendelveld

De cultivar die we al in 2012 hadden uitgekozen om z’n sterke geur stond langs de weg. Dat gaf mij de gelegenheid een aantal geïnteresseerde voorbijgangers het een en ander te kunnen vertellen over de waarde en het gebruik van lavendelolie. Zelf heb ik bijvoorbeeld een lavendel massageolie gebruikt om jeukende plekken veroorzaakt door de eikenprocessierups te behandelen. De lavendel vermindert niet alleen de jeuk, maar is ook wondhelend wat littekens tegengaat.

Catharina laat zien hoe je lavendel knipt
Lavendel in de kratten

Afgelopen zondag heb ik de half gedroogde lavendel in de destilleerketel overgebracht. De eerste bezoekers van de Open Keteldag konden getuige zijn van de start van de destillatie. Om tijdens deze drukbezochte zondagmiddag mijn handen vrij te hebben heb ik voor het scheiden van etherische olie en hydrolaat gekozen voor een Florentijnse vaas.

scheitrechter met lavendel etherische olie

De gedestilleerde lavendel etherische olie heb ik verzameld in een scheitrechter. Tijdens de middag had ik ruim 100 mL olie gemaakt. Dat is qua opbrengst minder dan de 1% (massapercentage) die ik in 2013 had gevonden. Dat komt omdat we in dat jaar de lavendel onder perfecte condities hebben kunnen oogsten.

Uitnodiging voor de Open Dag

Mocht je interesse hebben in een Open (Ketel)dag ……….. dit jaar organiseren we onze laatste open dag op zaterdag 7 september. En voor de geïnteresseerden in het maken van lavendelolie organiseren we deze zomer nog 3 workshops op 3, 11 en 17 augustus aanstaande.

Workshop Lavendel destilleren

Aanmelden kan via de website: http://indekoperenketel.nl/workshops/ of door een mailtje te sturen naar indekoperenketel@gmail.com 


Lavendel destilleerboek

by Catharina de Bruin

Wie kent niet de lavendel, de heerlijk geurende grijsgroene plant met haar kleine paarse bloemen?

Dit lavendelboek is een naslagwerk voor tuiniers, biologische telers, voedselboswachters, herboristen, kruidenverzamelaars, aromatherapeuten, iedereen die houdt van de geur van lavendel en liefhebbers van lavendelolie.

In dit handboek lees je over het telen, oogsten, drogen, destilleren en gebruiken, aangevuld met informatie over de biochemische processen van de lavendel.

We staan aan de wieg van een Nederlandse lavendelcultuur met een veelbelovende toekomst. Mis het niet en verdiep je in de veelzijdige lavendel!

Catharina de Bruin


Mail indekoperenketel@gmail.com om te bestellen.
Of gebruik onderstaand webformulier.

Over het lavendel destilleerboek

Het boek begint met de taxonomische indeling en het verschil tussen lavendel en lavandin. De biochemische processen worden aan de hand van schematische weergaven duidelijk gemaakt. Naast de techniek van het stoomdestilleren en de verschillende destillatie-opstellingen, wordt ingegaan op de geneeskrachtige werking van lavendel, energetisch werken met lavendel, recepten en vele toepassingen.

De hoofdstukken gaan over destilleren in glas, destilleren in RVS, destilleren in koper, destilleren met een still. Elk hoofdstuk geeft een praktijkvoorbeeld van destilleren bij indekoperenketel. Vragen waarop wordt ingegaan zijn: hoe kies ik de meest geschikte locatie en waar moet ik op letten bij het telen van lavendel? Wanneer is het tijd om te oogsten? Welke soort destilleerketel kies ik? Hoeveel water heb ik nodig om te destilleren? Hoe kan ik het destillaat scheiden? Waar gebruik ik lavendelolie voor? Kan ik het ook op de huid gebruiken? Wanneer kies ik voor lavendelhydrolaat en wanneer kies ik voor etherische olie?

Uitgave van INDEKOPERENKETEL
Samenstelling: Catharina de Bruin
Illustraties: Henk Ploeger en Catharina de Bruin
Redactie: Marlies de Bruin

ISBN 978-94-6389-091-5

Met inhoudsopgave, index en literatuurlijst. Uitgave in eigen beheer.
Het Lavendel destilleerboek heeft 88 fullcolor glossy pagina’s op A4 formaat.

Over de auteur

Catharina de Bruin is auteur van het naslagwerk “Lariks, Spar en Grove Den: naaldbomen met een geneeskrachtige werking” (2017) en van de praktische handleiding “Lavendel destilleerboek” (2019).
Catharina is partner/vennoot van INDEKOPERENKETEL en H&C Aromalab.



(Nederlands) Lavendel destilleren als miniworkshop bij Rosenhaege

by Catharina de Bruin

Sorry, this entry is only available in Dutch.


(Nederlands) Lavandinzeep maken

by Catharina de Bruin

Sorry, this entry is only available in Dutch.


(Nederlands) Vragen over de destilleeropstelling aan de destillateur

by Henk Ploeger

Sorry, this entry is only available in Dutch.


(Nederlands) Lavendel destilleren in het Amsterdamse Bos

by Henk Ploeger

Sorry, this entry is only available in Dutch.


(Nederlands) Geurige inloopdag is start van het stookseizoen 2017

by Henk Ploeger

Sorry, this entry is only available in Dutch.


(Nederlands) Een zomer vol Lavandin

by Catharina de Bruin

Sorry, this entry is only available in Dutch.