Wat is destilleren-in-opdracht

by Henk Ploeger

Citroenmelisse in de destilleerketel

Het afgelopen destilleerseizoen hebben we een toenemend aantal verzoeken gekregen om aromatische planten te destilleren. In september hebben we bijvoorbeeld citroenmelisse gedestilleerd. Het destilleerjaar begon al in januari met de destillatie van het bovenste gedeelte van de Noordmann spar die op de Coolsingel had gestaan.

40 kG gehakselde Nordmann spar in de werkplaats

Vaak gaat het om grotere hoeveelheden kruiden of planten waarvoor we een grote destilleerketel beschikbaar hebben. We kunnen dan de aangeleverde aromatische planten in één keer destilleren voor de opdrachtgever. We rekenen in dagdelen voor de voorbewerking van de planten, als dat ter plekke in de destilleerwerkplaats gebeurt, en voor de destillatie.

In sommige gevallen is het belangrijk om het exacte massapercentage vast te stellen. Zo kan je berekenen hoeveel de opbrengst aan etherische olie is.

We kunnen ook de samenstelling van de etherische olie laten analyseren. De chemische analyse wordt gemaakt met gaschromatografie. Deze analyse geeft belangrijke informatie over de planten aan de opdrachtgever. We verwerken de destilleergegevens in een rapportage.

het leeghalen van de grote destilleerketel na het destilleren
Destilleren van lavendel

Bij het destilleren komt meer werk bij kijken dan je zo op het eerste gezicht zou denken. Er zijn verschillende soorten voorbereidingen voor de stoomdestillatie. Denk bijvoorbeeld aan hakselen, of laten drogen van de planten of kleiner maken om beter in de ketel te kunnen verdelen of andere manieren van verwerken. Vaak is dat een arbeidsintensieve klus waar goede afstemming voor nodig is.

De destillatie zelf, vraagt natuurlijk ook de nodige tijd en aandacht. Een destillatie duurt al gauw een paar uur.

Daarna is het belangrijk om de ketel goed schoon te maken. De 300 Liter destilleerketel heeft in het midden een kantelpunt hierdoor wordt het leeghalen van de ketel vergemakkelijkt.

Ook de koelemmer moet niet vergeten worden bij het schoonmaken. Hier kunnen nog resten etherische olie en hydrolaat in zitten die niet in de olie en het hydrolaat van een volgende destillatie terecht mogen komen. 

etherische olie in de scheittrechter

Wij vinden het leuk en interessant om ons te verdiepen in verschillende destilleerverzoeken en ze uit te voeren. We beleven er veel plezier aan, en het zorgt voor meer kennis over een specifieke plant of plantengroep. We houden van experimenteren en onderzoeken.

We schatten het verwachte resultaat in van de destillatie en delen die ook met de opdrachtgever. Ook adviseren we over de oogsttijd en geven we informatie over de eventuele voorbewerkingen die noodzakelijk zijn om tot een zo goed mogelijk resultaat te komen.

Digitaal verwerken van de destilleergegevens
lavendelolie scheiden
foto: Mirjam Bemelmans

Het is mooi om te zien dat we door onze expertise mensen die met aromatische (medicinale) planten werken verder op weg kunnen helpen. Ben je eigenaar van een tuin of biologische tuinderij, voedselboswachter, plantenveredelaar of kunstenaar? Werk je aan een project om de diversiteit te bevorderen of wil je plantaardige reststromen upcyclen? Wil je jouw biologisch of biologisch dynamische kruidenoogst laten destilleren tot (foodgrade) etherische olie en hydrolaat?

Verzoeken voor een destilleeropdracht kan via het formulier op onze website of onze mailadres: indekoperenketel@gmail.com


Lavendelteelt aan de Moezel

by Henk Ploeger
Lavendelveld aan de Moezel  foto: Lehmer Razejunge

Tijdens onze wandel- en fietsvakantie langs de Moezel kwamen we bij toeval een interessant project tegen van de Lehmer Razejunge. Lehmer is een plaatsje tussen Cochem en Koblenz gelegen midden in een wijnbouwgebied. De organisatie Lehmer Razejunge brengt kinderen en jongeren in aanraking met de wijnbouwtradities in het culturele landschap van de Moezelterrassen. 

Lavendel und naturkrauter fels terrasse aan de moselradweg

De Razejunge houden zich ook bezig met natuurbehoud en milieubescherming. Wil je weten wat ‘razejunge’ betekent, bekijk de uitzending hieronder. De Razejunge bevordert met verschillende projecten de biodiversiteit van de flora en fauna. In dat kader zijn ze in 2014 gestart met het aanleggen van een ‘Lavendel und naturkrauter fels terrasse’ op een stenige helling waar vroeger druiven werden verbouwd.

Bekijk: Der Klimacheck – Wie verändert sich die Natur?
Aanplant Lavandula.angustifolia  foto: Lehmer Razejunge

Het project is inmiddels 5 jaar verder en in die tijd is duidelijk geworden dat het een behoorlijke bijdrage geleverd aan de biodiversiteit. Er zijn 5 keer meer vlindersoorten (27) waargenomen. Het aantal bijen en hommels is enorm toegenomen. Ook vliegen er bijen op de lavendel en wordt er lavendelhoning geproduceerd.

foto: Lehmer Razejunge
Lavendeloogst 2018 foto: Lehmer Razejunge

Er zijn in totaal 3200 lavendelplantjes geplant op een 2500 m2 steile stenige helling. Lavendel als keuze voor dit project is eigenlijk heel logisch. De omstandigheden op de berghellingen zijn mediterraan en vergelijkbaar met die van waar de plant van nature voorkomt.

Het vullen van de distilleerketel  foto: Lehmer Razejunge

Van de lavendel die jaarlijks geoogst wordt gaat een deel naar een lokale distilleerderij. De distilleerketel is met enige aanpassingen voor het stoomdestilleren van de lavendel geschikt gemaakt.

Het opvangen van het destillaat  foto: Lehmer Razejunge

Dat heeft in het begin van het project wel veel overleg en handmatige inspanning gekost om de lavendeldestillatie op een vakkundige manier uit te voeren. De alcohol uit gegist fruit distilleren vergt toch een heel andere techniek dan etherische olie uit lavendel destilleren.

Bij alcohol stoken is het zaak een goede scheiding tussen de alcohol- en waterdamp te krijgen. Dat doe je door gebruik te maken van een kolom op de destilleerketel en zo koud mogelijk te koelen. Bij het stoomdestilleren van aromatische planten probeer je zo geleidelijk mogelijk te koelen. De stoom met de vluchtige aromatische stoffen gaat direct van de destilleerketel naar de koeler. 

Opbrengst lavendelolie  foto: Lehmer Razejunge

De lavendelolie wordt gebruikt om lavendellikeur van te maken. Een ander deel van de lavendeloogst komt terecht in geurzakjes en lavendelthee. 

Een deel van de lavendel is geknipt, maar niet rond de bomen

Toen wij langsfietsten waren de meeste lavendelplanten geknipt. Alleen grote lavendelplanten rond de fruitbomen stonden nog te bloeien. Hoewel het op de foto niet goed te zien is, gonste het van de insecten en de vlinders op de lavendel.

foto: Lehmer Razejunge

Het moet een geweldig gezicht zijn als de lavendelplanten in juni/juli tussen het groen van de druivenbladeren hun mooie paarse bloemen in bloei hebben staan. Een mooi voorbeeldproject waarbij bevordering van de biodiversiteit, educatie en het maken van een lokaal product samengaan!


Op het Brabantse lavendelveld!

by Henk Ploeger
Lavendelveld in de buurt van Bavel Noord-Brabant

In voorbereiding op de Open Keteldag hebben Catharina en ik op het lavendelveld van een Brabantse kwekerij een paar kratten lavendel geplukt. Voor ons een oude bekende cultivar, namelijk Lavandula angustifolia var. little lady. We hebben deze plant van dezelfde kwekerij in 2012 en 2013 ook al geoogst en kwamen na onderzoek van de lavendelolie tot verrassende resultaten.

Het plukteam lavendeloogst 2013

Het was voor ons weer een geweldige ervaring om in een lavendelveld met om ons heen veel naar nectar zoekende bijen en hommels lavendel te knippen. De lavendel was wel iets over z’n hoogtepunt heen, maar voor een demonstratie lavendel destilleren op een Open Keteldag is dat niet erg. We vonden het leuk om de bezoekers te laten zien hoe je lokaal geteelde aromatische planten kunt destilleren.

Catharina aan de rand van het lavendelveld
Henk in het lavendelveld

De cultivar die we al in 2012 hadden uitgekozen om z’n sterke geur stond langs de weg. Dat gaf mij de gelegenheid een aantal geïnteresseerde voorbijgangers het een en ander te kunnen vertellen over de waarde en het gebruik van lavendelolie. Zelf heb ik bijvoorbeeld een lavendel massageolie gebruikt om jeukende plekken veroorzaakt door de eikenprocessierups te behandelen. De lavendel vermindert niet alleen de jeuk, maar is ook wondhelend wat littekens tegengaat.

Catharina laat zien hoe je lavendel knipt
Lavendel in de kratten

Afgelopen zondag heb ik de half gedroogde lavendel in de destilleerketel overgebracht. De eerste bezoekers van de Open Keteldag konden getuige zijn van de start van de destillatie. Om tijdens deze drukbezochte zondagmiddag mijn handen vrij te hebben heb ik voor het scheiden van etherische olie en hydrolaat gekozen voor een Florentijnse vaas.

scheitrechter met lavendel etherische olie

De gedestilleerde lavendel etherische olie heb ik verzameld in een scheitrechter. Tijdens de middag had ik ruim 100 mL olie gemaakt. Dat is qua opbrengst minder dan de 1% (massapercentage) die ik in 2013 had gevonden. Dat komt omdat we in dat jaar de lavendel onder perfecte condities hebben kunnen oogsten.

Uitnodiging voor de Open Dag

Mocht je interesse hebben in een Open (Ketel)dag ……….. dit jaar organiseren we onze laatste open dag op zaterdag 7 september. En voor de geïnteresseerden in het maken van lavendelolie organiseren we deze zomer nog 3 workshops op 3, 11 en 17 augustus aanstaande.

Workshop Lavendel destilleren

Aanmelden kan via de website: http://indekoperenketel.nl/workshops/ of door een mailtje te sturen naar indekoperenketel@gmail.com 


Bijzonder ambacht: Brabantse lavendelolie

by Catharina de Bruin
Henk en Catharina

Lavendelolie uit Brabant
Een typisch geval van ‘mijn man heeft een hobby’ zo noemt Henk Ploeger (62) zijn passie voor het destilleren van lavendel en andere planten. Zijn vrouw Catharina de Bruin (52) ging mee in die liefhebberij en samen richtten ze het bedrijfje In de Koperen Ketel op en brouwen ze op het Brabantse platteland de prachtigste etherische oliën van lavendel, maar ook van lariks en grove den uit nabijgelegen bossen.

Zo begint het artikel in het juli -augustus zomernummer van LandIdee. Lavendelolie uit Brabant gaat over het lavendelboek en over INDEKOPERENKETEL. Het artikel is geschreven door Jacqueline Leenders. Het magazine ligt nu in de winkel.

Lees de laatste alinea van het artikel:

Toekomstdroom
Henk heeft zijn baan nog steeds, maar er komen steeds meer opdrachten van bedrijven, verzoeken van studenten en zelfs kunstenaars die een bepaald destillaat willen uitproberen. Henk en Catharina werken daar graag aan mee. Inmiddels heeft Catharina twee boeken over dit onderwerp geschreven en Henk heeft een blog waar dagelijks zeker 400 bezoekers informatie vandaan halen. Juist het overbrengen van kennis en ervaring vinden beiden heel waardevol. Catharina: “In veel landen heb je een systeem waar oude vakkennis wordt overgedragen op leerlingen. Hier hebben we zo’n systeem niet, maar we zouden er graag een rol in spelen. Onze droom is om samen met andere mensen echt buiten te gaan wonen, te midden van onze eigen biologische lavendelvelden en daar bijvoorbeeld een cursuscentrum en een theetuin aan koppelen.” Ze zouden zo graag hun ervaringen en kennis nog verder brengen. Henk: “Lavendelolie werkt geweldig bij dementerende ouderen die angstig zijn. Je hebt niet meer nodig dan een paar druppeltjes op het hoofdkussen.” Catharina vult aan: “Lavendel is rustgevend, helend, het hydrolaat helpt bij sommige mensen tegen hoofdpijn, je kunt er een voetenbadje van maken maar er zijn ook mensen die een traumatische ervaring achter de rug hebben en er troost uit putten. Het is zo’n mooi product en het groeit gewoon in je eigen tuin, dat noem ik rijkdom”.


Etherische olie in parfum

by Henk Ploeger

Er is steeds meer vraag naar parfums op basis van natuurlijke geurstoffen. Dat heeft voor een deel te maken met het aantal mensen dat allergische reacties krijgt door het gebruik van parfum houdende producten. Hoe zit het eigenlijk met de hoeveelheid etherische olie in een reguliere parfum? Een interessante vraag voor mij als destillateur van etherische oliën.


Decor van “Perfume: The Story of a Murderer” in het “Musée des miniatures et décors de cinéma”, Lyon.
(Jean-Baptiste Grenouille in de destillatieruimte) Wikipedia foto: User:ΛΦΠ

Vroeger zoals mooi te zien en te lezen is in de film en het boek ´Perfume´ werd parfum samengesteld uit natuurlijke ingrediënten. Om die te verkrijgen werd gebruik gemaakt van een koperen destilleeropstelling voor het stoomdestillatieproces. Met de opkomst van de chemische industrie en de verworven kennis om geurstoffen te synthetiseren werden geurstoffen vervangen door goedkopere synthetische stoffen. Bijvoorbeeld linalol en linalylacetaat hoofdbestanddelen van lavendel etherische olie. Meer informatie over lavendelolie lees je in het boek ‘Lavendel destilleerboek’ geschreven door Catharina Bruin. 


Het aandeel etherische olie in parfum is prijsbepalend

In de film ´Perfume´ gebruikt Baptiste Grenouille een aantal etherische oliën voor een parfum:  patchouli, citroen, sinaasappelbloesem en styraxolie.

Als je nu kijkt naar het aandeel etherische olie in parfum is dat aandeel laag. De receptuur van parfum is te vinden in boeken en op internet. Voor het schrijven van dit artikel heb ik gekeken naar de receptuur van Chanel No.5. Onder de 22 aromatische bestanddelen bevinden zich drie etherische oliën: Ylang Ylang, Patchouli en Styrax.

Het parfum bevat ook 5% linalol(synthetisch) een stof die bekend staat als allergeen. In de receptuur staan ook de hoeveelheden die gebruikt worden. Als je dan kijkt naar de percentages bevat dit parfum 3,2% etherische oliën en 96,8% synthetische geurstoffen. Gemiddeld genomen bevat een parfum 5% etherische olie, maar dat is geen verplichting. Parfum kan ook voor 100% uit synthetische geurstoffen bestaan.

Allergieën

In 2014 maakte de Europese Commissie bekend dat ze antranol, chloroanthranol en lyral wilden verbieden. Dit omdat uit onderzoek bleek dat deze stoffen bij naar schatting 1 tot 3% van de mensen huid- en luchtweg allergieën zouden kunnen veroorzaken. Stoffen die onderdeel uitmaakten van twee bekende parfums. In het licht van parfumallergie is het goed dat op het verpakkingsdoosje van de parfum inhoudstoffen staan vermeld.

Om te achterhalen of je allergisch bent voor bepaalde geurstoffen kan je een allergietest laten uitvoeren. Een aantal jaren geleden heb ik zelf een allergietest ondergaan. Bij deze test gebruikt men een parfummix bestaande uit: kaneelalcohol, kaneelaldehyde, eugenol, iso-eugenol, geraniol alfa-amylkaneelaldehyde, hydroxy-citronellal en oak moss. Dit mengsel dient als indicator voor allergie voor één of meer parfumgrondstoffen. Bij een positieve score op de test kan met een vervolg test gekeken worden om welke stof of stoffen het gaat.


De kerstboom uit Rotterdam destilleren

by Henk Ploeger
De nordmannspar voor het stadhuis van Rotterdam.
foto: Sophia van den Hoek Un-fold-ed

Ik kreeg het verzoek of ik een deel van de coolsingelspar uit Rotterdam (Abies nordmanniana) wilde destilleren. De kerstboom had de afgelopen feestdagen in Rotterdam op de Coolsingel voor het stadhuis gestaan. Dit leek mij een leuke klus en bovendien kon ik een nieuwe soort aan mijn lijstje van gedestilleerde naaldbomen toevoegen. Ook de circulaire gedachte van de opdrachtgeefster sprak mij aan, omdat wij daar zelf ook mee bezig zijn. Niet zoals elk jaar de bomen opstoken tijdens kerstbomenverbrandingen, maar een nuttige toepassing voor het hout en de naalden vinden.

De top van de Abies nordmanniana is uitgeladen.

De opbrengst aan etherische olie van kerstbomen die al een tijdje geleden zijn gekapt, is altijd een verrassing. De opdrachtgeefster heeft takken van de kerstboom naar de destilleerwerkplaats gebracht. Ter plekke zijn de takken kleiner en handzamer geknipt om ze te kunnen hakselen.

hakselen

Deze bewerking is nodig om tijdens de stoomdestillatie de etherische olie goed uit de naalden te kunnen halen. Na twee uur hakselen hadden we 6 volle klapkratten gevuld. De kratten zijn eerst gewogen, omdat ik het interessant vind om te weten welke opbrengst de takken van deze kerstboom zouden opleveren.

Henk weegt een krat met gehakselde Abies nordmanniana

Het totale gewicht van de gehakselde Nordmannspar waarmee ik de ketel kon vullen was 40,4 Kg. Deze hoeveelheid past makkelijk in de 300 Liter destilleerketel die ik sinds vorig jaar gebruik.

Henk vult de destilleerketel met kerstboom

Vanwege de lage binnen- en buitentemperatuur in de wintermaanden heb ik de destilleerwerkplaats tijdig opgewarmd. Ik heb ruim vóór de destillatie water aan de kook gebracht in de destilleerketel. Hiervoor heb ik een gasbrander gebruikt in plaats van een elektrisch verwarmingselement vanwege het vermogen. Ook heb ik om warmteverlies tegen te gaan, de ketel een wollen jas aangetrokken.

Destillatie-opstelling inclusief wollen deken en koelemmer

De start van de destillatie is altijd een magisch moment. De temperatuur en de lichtinval in de destilleerwerkplaats maakte dit moment goed zichtbaar. Vluchtige aromatische bestanddelen condenseerden tot een soort mist die uit de uitloop van de koelemmer kwam.

Het magische moment bij de start van de destillatie

Voor het scheiden van de etherische olie en het hydrolaat heb ik een scheitrechter gebruikt. Na anderhalf uur destilleren ben ik gestopt: er kwam zichtbaar geen olie meer uit de uitloop van de koelemmer.

Catharina scheidt het hydrolaat van de etherische olie met de scheitrechter

Na de destillatie is het tijd om het hydrolaat te scheiden van de etherische olie. We hebben tijdens de destillatie van de ‘Rotterdamse kerstboom’ 5 Liter kerstboomhydrolaat geproduceerd.

Om een goed beeld te krijgen van de opbrengst aan etherische olie hebben we de olie gewogen. We berekenden een opbrengst van 93,60 gram. Als je gaat rekenen kom je uit op een massapercentage van 0,23%. Dat is een lager percentage dan wat ik gewend ben bij het destilleren van Douglasspar en Reuzenzilverspar. De opbrengst zou per soort kunnen variëren. Meer waarschijnlijk is dat er vanaf de periode dat de kerstboom is gekapt, en hij op de Coolsingel heeft gestaan, veel aromatische stoffen verloren zijn gegaan.

Dat is ook de reden dat wij bij voorkeur naaldbomen vers destilleren. Ik ben benieuwd wat de opdrachtgeefster gaat doen met de etherische olie en het hydrolaat!


Open Keteldagen in 2019

by Catharina de Bruin

In de destilleerwerkplaats van INDEKOPERENKETEL ruik je de geur van bloeiende kruiden. De destilleerwerkplaats is gevestigd in een voormalige varkensschuur in het buitengebied van Gilze. Waar een paar jaar geleden nog zeugen en biggen liepen te knorren, is veranderd in een – tijdelijke – destilleerwerkplaats.

Kom ruiken! Wil je zien en ruiken hoe etherische olie wordt gemaakt van planten en bomen uit de omgeving? Henk geeft uitleg bij de destilleerketel en Catharina vertelt over planten en olie.

Welke geur spreekt jou aan? Tijdens de Open Keteldagen staan de etherische olie en de hydrolaten klaar om te ruiken en te ontdekken welke jou aanspreekt. Welke past het beste bij jou?

Je hoeft je niet aan te melden. Je wordt gastvrij ontvangen met een kopje kruidenthee en wat lekkers. Toegang gratis.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief en je krijgt de uitnodigingen in je mailbox.

Open Keteldagen 2019 van 13:00 uur tot ongeveer 16:00 uur

zaterdag 18 en zondag 19 mei 2019, zondag 7 juli, zaterdag 7 september

workshops en Open dagen in 2019

(Nederlands) Terpentijnkuur

by Catharina de Bruin

Sorry, this entry is only available in Dutch.


(Nederlands) Lariks, Spar en Grove Den: boek over geneeskrachtige naaldbomen

by Catharina de Bruin

Sorry, this entry is only available in Dutch.


(Nederlands) Gedroogde gember destilleren

by Henk Ploeger

Sorry, this entry is only available in Dutch.