(Nederlands) Gedroogde gember destilleren

by Henk Ploeger

Sorry, this entry is only available in Dutch.


De invloed van kaneelolie op Candida albicans

by Henk Ploeger
voorbereiding voor de destillatie: kaneel klein maken

Samenvatting

Op de school waar ik werk hebben ook dit jaar weer leerlingen 6 VWO gekozen voor een onderwerp waarbij etherische oliën een rol spelen. De hoofdvraag die de leerlingen voor hun profielwerkstuk hebben geformuleerd heeft te maken met het effect van kaneelolie (Cassia en Ceylon) op candida albicans.

Met name het verschil tussen Cassia (Cinnamomum aromaticum) en Ceylon (Cinnamomum zeylanicum) etherische olie is interessant om te onderzoeken. De twee soorten kaneelolie (Cassia en Ceylon) zijn door de leerlingen op samenstelling onderzocht, en de resultaten van de aromatogrammen zijn uitgewerkt. In dit artikel lees je over het destilleren van kaneelolie, de opbrengst aan etherische olie, de samenstelling van verschillende soorten kaneelolie en de werking tegen de schimmel Candida albicans.

Candida albicans is een gist die leeft in het maag-darmstelsel en de tractus urogenitalis. Het leeft daar als een zogenaamde commensaal en berokkent gewoonlijk geen schade. Onder bepaalde omstandigheden, met name diegene waarbij het natuurlijke afweersysteem het laat afweten (bijvoorbeeld aids, inname van veel antibiotica, een ernstige ziekte) gaat deze gist soms ‘overgroeien’ en is er sprake van candidiasis. Het kan dan last veroorzaken in bijvoorbeeld de mond, maar ook ter hoogte van de genitalia. Candida albicans kan bij vrouwen zo leiden tot witte vloed. Bestrijding van Candida albicans is dan gewenst.

kaneelschors in de tussenbol van de destilleeropstelling
Escherichia coli bacterie. bron: Gielenaroma.nl

Destilleren van kaneel

De leerlingen kunnen in een onderzoeksinstituut het effect van de etherische olie bekijken door een zogenaamde aromatogram te maken. De techniek is gelijk aan die van een antibiogram voor het testen van antibiotica. Uit bovenstaande aromatogram van Gielenaroma blijkt dat de bacterie gevoelig is voor kaneelschors etherische olie (A). Dit soort proeven voeren we liever niet uit op school in verband met besmettingsgevaar. De leerlingen hebben wel een stoomdestillatie kunnen uitvoeren met Ceylon kaneel (Cinnamomum zeylanicum).

Op school hebben we al eerder kaneel gedestilleerd, maar dan in een veel kleinere opstelling.

Kaneel in de kolf voor de destillatie

Voor deze destillatie heb ik de leerlingen gebruik laten maken van een glazen destilleeropstelling met een capaciteit van 2 Liter. Deze opstelling is vorig jaar ook gebruikt door leerlingen om gedroogde gember te destilleren.

Start van de destillatie van kaneelschors

De leerlingen hadden in totaal 60 gram fijngemaakte kaneelschors in de tussenbol van de destilleeropstelling gebracht. Ik had ze van tevoren al laten rekenen wat de te verwachten opbrengst kaneelolie zou kunnen zijn. Volgens de literatuur ligt de opbrengst van kaneelschors tussen de 0,5 en 1,0%. Uit 60 gram zou je dus theoretisch 0,3 tot 0,6 gram etherische olie moeten kunnen destilleren.

tijdens de destillatie van kaneelschors

Opbrengst aan kaneelolie

De verwachtte opbrengst zijn natuurlijk maar een paar druppels olie. De beschikbare tijd om te destilleren was beperkt. Na 50 minuten hebben de leerlingen de brander uitgezet en stopte de destillatie. Zoals verwacht hebben we een geringe hoeveelheid (een paar druppels) kaneelolie waargenomen. 

Na de destillatie: troebel hydrolaat en enkele druppels etherische olie

Kaneelolie heeft gemiddeld een hogere dichtheid dan water: 0.970-1.100 g/mL bij 25 °C. Dat maakt dat je eerst de etherische olie moet aftappen en daarna het hydrolaat. 

Door het destilleren van de kaneel zijn de leerlingen erachter gekomen dat er heel veel kaneel nodig is om een beetje etherische olie te maken. Daarom hebben ze voor verder onderzoek in de winkel gekochte kaneelolie gebruikt voor verder onderzoek. Wel hebben ze het kaneelhydrolaat wat ze gemaakt hadden meegenomen en laten testen op samenstelling en werking tegen Candida albicans.

Samenstelling van kaneelolie

Om de samenstelling van de (gekochte) etherische olie van Cassia en Ceylon te laten analyseren konden de leerlingen terecht op de TU Eindhoven. Door een gaschromatografische (GCMS) analyse uit te voeren werden een aantal hoofdbestanddelen aangetoond. In beide oliën werd de stof cinnamaldehyde (kaneelaldehyde) aangetoond.

Cassia bevat een veel hoger gehalte van deze stof kaneelaldehyde dan Ceylon en geurt daarom ook wat scherper en minder zoet dan Ceylon etherische olie. 

Werking tegen de schimmel Candida albicans

De leerlingen hadden de mogelijkheid om in Utrecht bij een instituut de werking van de beide kaneel oliën tegen Candida albicans te testen. Dat hebben ze zowel kwalitatief als kwantitatief kunnen doen.

Er is kwalitatief onderzoek gedaan door een aromatogram te maken. Op de afbeelding kan je zien waar de Candida albicans op de agarplaat niet wil groeien. Het witte gedeelte is Candida. Het is goed te zien dat rondom het blauwe stipje (pure kaneelolie) de Candida geen kans krijgt. 

Het kwantitatief onderzoek is uitgevoerd door te meten wat de groei van Candida albicans is in een medium waaraan verschillende concentraties kaneelolie toegevoegd zijn. De leerlingen hadden in deze metingen ook nog het kaneelhydrolaat meegenomen.

Conclusie

Na een dag experimenteren en daarna uitwerken van de resultaten was dit hun eindconclusie:

Je kunt constateren dat de Cassia kaneelolie een schadelijkere stof is voor Candida albicans dan de Ceylon kaneelolie, omdat de remming van de schimmel bij de Cassia kaneelolie met verschillende verdunningen groter is dan bij de verdunningen van de Ceylon kaneelolie.

Bij een hoge concentratie is Cassia kaneelolie schadelijker dan Ceylon kaneelolie, maar naarmate de concentratie verlaagt zwakt de invloed van Cassia kaneelolie af en blijft de Ceylon kaneelolie gelijk. ”

Met dank aan Famke Gabriels en Sara Grosfeld, leerlingen 6 VWO van het Frencken college in Oosterhout (NB).


Gedroogde aromatische kruiden destilleren: Salie

by Henk Ploeger

Ik heb al een aantal keren gedroogde aromatische kruiden ingekocht en gedestilleerd. Ook leerlingen van mijn school hebben vorig jaar in het kader van hun profielwerkstuk gedroogde gember gedestilleerd. Zo vroeg in het seizoen heb ik zelf nog geen verse aromatische kruiden tot mijn beschikking.

Vers geplukte Salie Salvia officinalis

Dat was de aanleiding voor mij om tijdens een workshop gedroogde salie te gaan destilleren. De afgelopen drie jaar heb ik van vers geplukte Salie etherische olie en hydrolaat gemaakt. Ik was dan ook wel geïnteresseerd hoeveel aromatische stoffen (olie) er in gedroogde toestand nog uit te halen vallen.

Voor de destillatie heb ik 4 Kg gedroogde en gesneden salie (Salvia officinalis) gebruikt. Een hoeveelheid die ruimschoots paste in mijn 150 Liter RVS destilleerketel.

Destilleerketel 150 Liter

Om na de destillatie het massapercentage te kunnen bepalen heb ik gebruik gemaakt van een nauwkeurige weegschaal. Voor het bepalen van de massa hebben we de etherische olie die we hadden gedestilleerd goed van het hydrolaat gescheiden. Ik noteerde een gewicht van 18,41 gram. Uitgaande van een dichtheid van de olie van 0,9 kom je uit op een volume van 20 mL.

Hydrolaat wegen

Van 4 Kg gedroogde Salie kwam ik op een massapercentage van 0,46%. Dit percentage is hoger in vergelijking met de destillaties van verse salie die ik in 2016, 2017 en 2018 heb gedaan. Dat is op het eerste gezicht ook logisch want tijdens het drogen van de salie verliest het gewicht, dus heb je automatisch een hoger massapercentage. Ook zullen klimatologische oorzaken een rol spelen in een lagere opbrengst van de Nederlandse salie etherische olie.


Oogst op Kreta van in het wild groeiende salie.  foto: wildherbsofcrete.com

foto: wildherbsofcrete.com

Toch valt mij de opbrengst van de gedroogde salie tegen. Volgens de leverancier is de salie van hoge kwaliteit en afkomstig uit Griekenland. Dit land heeft de ideale groei- omstandigheden voor deze plant en groeit er ook in het wild. Je zou dan ook een hoge opbrengst moeten verwachten. Volgens de literatuur geeft salie onder ideale omstandigheden een opbrengt van 1,5 tot 2,5 procent aan etherische olie.


Salie etherische olie scheiden van het hydrolaat

De lage opbrengst aan olie uit gedroogde salie heeft een reden. Door het drogen en héél fijn snijden van de bladeren gaan veel olieproducerende klieren kapot. Hierdoor heb je veel verlies aan etherische olie bij het stoomdestilleren. Het zal tijdens het proces van het verwerken van de kruiden dan ook heel erg naar salie hebben geroken!


Etherische olie in gin

by Henk Ploeger

Vorig jaar tijdens de opening van de destilleerwerkplaats in Gilze heb ik de bezoekers een flesje Lavandin-olie meegegeven. Deze etherische olie had ik in 2014 gemaakt van Franse lavandin-bloemen uit Sault.

lavandinolie

Anderhalve maand geleden kreeg ik een mailtje van één van de bezoekers, Pieter Rijneveen, met de vraag of ik nog meer lavandinolie beschikbaar had. Ik heb bij Pieter, die in Dordrecht een branderij/distilleerderij heeft, in 2010 een workshop likeurstoken gevolgd.

Tot mijn verrassing begreep ik van Pieter dat hij de lavandinolie gebruikt had in een partij gin. Deze gin had hij gemaakt voor een Belgische opdrachtgever en heet Zoute.

Dit vond ik wel een heel bijzondere toepassing van de etherische olie die ik maak! Zo ben ik voor een klein deeltje ook in de drankensector terechtgekomen. Ik ben geen expert op het gebied van dit gebruik, maar blijkbaar werkt de lavandinolie als een smaakversterker in deze gin. Er zijn andere drankjes waarin het gebruik van etherische olie als smaakmaker voor de hand liggen, zoals bijvoorbeeld sinaasappellikeur.

Cursus likeurstoken: fileren sinaasappelschillen

Als je dat dan doet met gefileerde sinaasappelschillen dan gebruik je de alcohol om de etherische olie uit de schillen te trekken. Er zijn nogal wat planten/kruiden om je drank een pittige smaak mee te geven:

Specerijen Hoeveelheid (gram / ​​liter)
Sinaasappelschil 50-100
Citroenschil 60-250
Bittere sinaasappelschil 2,5-50
Rozemarijn 0,5-1
Safraan 0,1-0,5
Steranijs 3-20
Kaneel 3-15
Vanille 0.5-2
Laurierblaadjes 0.5-2
Kardamon 4-20
Nootmuskaat 3-6
Piment 3-6
Gember 1,5-12
Kruidnagel 0,6-3
Zwarte peper 2-24

Bron: zelfmaakrecepten.nl 

Voor wie interesse heeft in een cursus likeurstoken, Pieter geeft ze nog steeds. http://www.branderij-distilleerderij.nl/cursus-likeur-stoken/  Als je met jezelf meegerekend 4 mensen voor een bepaalde datum kan regelen dan gaat de cursus door.

Distilleerketel foto: P.Rijneveen