very welcome!

by Henk Ploeger

INDEKOPERENKETEL maakt etherische olie en hydrolaat van aromatische planten in onze destilleerwerkplaats. Plantaardige restproducten die afkomstig zijn van lokale telers, bedrijfjes of bos- en landschapsbeheerders. We willen het vervaardigen en het gebruik van etherische olie onder de aandacht brengen. We hanteren in onze bedrijfsvoering het principe ´zorgen voor de Aarde, zorg voor elkaar en eerlijk delen´


Het boek ‘Lavendel destilleerboek: praktische handleiding’ kost € 24,50 exclusief verzendkosten. Bestel het lavendelboek door het online formulier in te vullen, of mail naar indekoperenketel@gmail.com.
ISBN 978-94-6389-091-5
Uitgave in eigen beheer. Full color glossy druk, 88 pagina’s op A4 formaat.


HET boek over destilleren van naaldbomen in Nederland door Catharina de Bruin is verkrijgbaar. Inmiddels hebben we de derde oplage. Het boek kost
€ 29,50 exclusief verzendkosten. Bestel het naaldbomenboek door het online formulier in te vullen, of mail naar indekoperenketel@gmail.com.

Lariks, Spar en Grove Den: naaldbomen met geneeskrachtige werking / door Catharina de Bruin
ISBN 9789402240009
Uitgave in eigen beheer. Full color boek, 200 pagina’s op A4 formaat

lavendeloogst 4 juli 2013 023

INDEKOPERENKETEL maakt etherische olie en hydrolaat van plantaardige restproducten, afkomstig van lokale telers, bedrijfjes of bos- en landschapsbeheerders. We willen het vervaardigen en het gebruik van etherische olie en hydrolaat onder de aandacht brengen.

We hanteren in onze bedrijfsvoering het principe
´Zorgen voor de Aarde, zorg voor elkaar en eerlijk delen´

INDEKOPERENKETEL destilleerwerkplaats in Gilze | Henk Ploeger en Catharina de Bruin | indekoperenketel@gmail.com | tel 06-18076977 of 06-34068220  

INDEKOPERENKETEL is ingeschreven in het Handelsregister met KvK-nummer 71376275 onder de naam H&C Aromalab op 9 april 2018 te Breda. BTW-nummer 858691607B01


Lavendelteelt aan de Moezel

by Henk Ploeger
Lavendelveld aan de Moezel  foto: Lehmer Razejunge

Tijdens onze wandel- en fietsvakantie langs de Moezel kwamen we bij toeval een interessant project tegen van de Lehmer Razejunge. Lehmer is een plaatsje tussen Cochem en Koblenz gelegen midden in een wijnbouwgebied. De organisatie Lehmer Razejunge brengt kinderen en jongeren in aanraking met de wijnbouwtradities in het culturele landschap van de Moezelterrassen. 

Lavendel und naturkrauter fels terrasse aan de moselradweg

De Razejunge houden zich ook bezig met natuurbehoud en milieubescherming. Wil je weten wat ‘razejunge’ betekent, bekijk de uitzending hieronder. De Razejunge bevordert met verschillende projecten de biodiversiteit van de flora en fauna. In dat kader zijn ze in 2014 gestart met het aanleggen van een ‘Lavendel und naturkrauter fels terrasse’ op een stenige helling waar vroeger druiven werden verbouwd.

Bekijk: Der Klimacheck – Wie verändert sich die Natur?
Aanplant Lavandula.angustifolia  foto: Lehmer Razejunge

Het project is inmiddels 5 jaar verder en in die tijd is duidelijk geworden dat het een behoorlijke bijdrage geleverd aan de biodiversiteit. Er zijn 5 keer meer vlindersoorten (27) waargenomen. Het aantal bijen en hommels is enorm toegenomen. Ook vliegen er bijen op de lavendel en wordt er lavendelhoning geproduceerd.

foto: Lehmer Razejunge
Lavendeloogst 2018 foto: Lehmer Razejunge

Er zijn in totaal 3200 lavendelplantjes geplant op een 2500 m2 steile stenige helling. Lavendel als keuze voor dit project is eigenlijk heel logisch. De omstandigheden op de berghellingen zijn mediterraan en vergelijkbaar met die van waar de plant van nature voorkomt.

Het vullen van de distilleerketel  foto: Lehmer Razejunge

Van de lavendel die jaarlijks geoogst wordt gaat een deel naar een lokale distilleerderij. De distilleerketel is met enige aanpassingen voor het stoomdestilleren van de lavendel geschikt gemaakt.

Het opvangen van het destillaat  foto: Lehmer Razejunge

Dat heeft in het begin van het project wel veel overleg en handmatige inspanning gekost om de lavendeldestillatie op een vakkundige manier uit te voeren. De alcohol uit gegist fruit distilleren vergt toch een heel andere techniek dan etherische olie uit lavendel destilleren.

Opbrengst lavendelolie  foto: Lehmer Razejunge

De lavendelolie wordt gebruikt om lavendellikeur van te maken. Een ander deel van de lavendeloogst komt terecht in geurzakjes en lavendelthee. 

Een deel van de lavendel is geknipt, maar niet rond de bomen

Toen wij langsfietsten waren de meeste lavendelplanten geknipt. Alleen grote lavendelplanten rond de fruitbomen stonden nog te bloeien. Hoewel het op de foto niet goed te zien is, gonste het van de insecten en de vlinders op de lavendel.

foto: Lehmer Razejunge

Het moet een geweldig gezicht zijn als de lavendelplanten in juni/juli tussen het groen van de druivenbladeren hun mooie paarse bloemen in bloei hebben staan. Een mooi voorbeeldproject waarbij bevordering van de biodiversiteit, educatie en het maken van een lokaal product samengaan!


Op het Brabantse lavendelveld!

by Henk Ploeger
Lavendelveld in de buurt van Bavel Noord-Brabant

In voorbereiding op de Open Keteldag hebben Catharina en ik op het lavendelveld van een Brabantse kwekerij een paar kratten lavendel geplukt. Voor ons een oude bekende cultivar, namelijk Lavandula angustifolia var. little lady. We hebben deze plant van dezelfde kwekerij in 2012 en 2013 ook al geoogst en kwamen na onderzoek van de lavendelolie tot verrassende resultaten.

Het plukteam lavendeloogst 2013

Het was voor ons weer een geweldige ervaring om in een lavendelveld met om ons heen veel naar nectar zoekende bijen en hommels lavendel te knippen. De lavendel was wel iets over z’n hoogtepunt heen, maar voor een demonstratie lavendel destilleren op een Open Keteldag is dat niet erg. We vonden het leuk om de bezoekers te laten zien hoe je lokaal geteelde aromatische planten kunt destilleren.

Catharina aan de rand van het lavendelveld
Henk in het lavendelveld

De cultivar die we al in 2012 hadden uitgekozen om z’n sterke geur stond langs de weg. Dat gaf mij de gelegenheid een aantal geïnteresseerde voorbijgangers het een en ander te kunnen vertellen over de waarde en het gebruik van lavendelolie. Zelf heb ik bijvoorbeeld een lavendel massageolie gebruikt om jeukende plekken veroorzaakt door de eikenprocessierups te behandelen. De lavendel vermindert niet alleen de jeuk, maar is ook wondhelend wat littekens tegengaat.

Catharina laat zien hoe je lavendel knipt
Lavendel in de kratten

Afgelopen zondag heb ik de half gedroogde lavendel in de destilleerketel overgebracht. De eerste bezoekers van de Open Keteldag konden getuige zijn van de start van de destillatie. Om tijdens deze drukbezochte zondagmiddag mijn handen vrij te hebben heb ik voor het scheiden van etherische olie en hydrolaat gekozen voor een Florentijnse vaas.

scheitrechter met lavendel etherische olie

De gedestilleerde lavendel etherische olie heb ik verzameld in een scheitrechter. Tijdens de middag had ik ruim 100 mL olie gemaakt. Dat is qua opbrengst minder dan de 1% (massapercentage) die ik in 2013 had gevonden. Dat komt omdat we in dat jaar de lavendel onder perfecte condities hebben kunnen oogsten.

Uitnodiging voor de Open Dag

Mocht je interesse hebben in een Open (Ketel)dag ……….. dit jaar organiseren we onze laatste open dag op zaterdag 7 september. En voor de geïnteresseerden in het maken van lavendelolie organiseren we deze zomer nog 3 workshops op 3, 11 en 17 augustus aanstaande.

Workshop Lavendel destilleren

Aanmelden kan via de website: http://indekoperenketel.nl/workshops/ of door een mailtje te sturen naar indekoperenketel@gmail.com 


Bijzonder ambacht: Brabantse lavendelolie

by Catharina de Bruin
Henk en Catharina

Lavendelolie uit Brabant
Een typisch geval van ‘mijn man heeft een hobby’ zo noemt Henk Ploeger (62) zijn passie voor het destilleren van lavendel en andere planten. Zijn vrouw Catharina de Bruin (52) ging mee in die liefhebberij en samen richtten ze het bedrijfje In de Koperen Ketel op en brouwen ze op het Brabantse platteland de prachtigste etherische oliën van lavendel, maar ook van lariks en grove den uit nabijgelegen bossen.

Zo begint het artikel in het juli -augustus zomernummer van LandIdee. Lavendelolie uit Brabant gaat over het lavendelboek en over INDEKOPERENKETEL. Het artikel is geschreven door Jacqueline Leenders. Het magazine ligt nu in de winkel.

Lees de laatste alinea van het artikel:

Toekomstdroom
Henk heeft zijn baan nog steeds, maar er komen steeds meer opdrachten van bedrijven, verzoeken van studenten en zelfs kunstenaars die een bepaald destillaat willen uitproberen. Henk en Catharina werken daar graag aan mee. Inmiddels heeft Catharina twee boeken over dit onderwerp geschreven en Henk heeft een blog waar dagelijks zeker 400 bezoekers informatie vandaan halen. Juist het overbrengen van kennis en ervaring vinden beiden heel waardevol. Catharina: “In veel landen heb je een systeem waar oude vakkennis wordt overgedragen op leerlingen. Hier hebben we zo’n systeem niet, maar we zouden er graag een rol in spelen. Onze droom is om samen met andere mensen echt buiten te gaan wonen, te midden van onze eigen biologische lavendelvelden en daar bijvoorbeeld een cursuscentrum en een theetuin aan koppelen.” Ze zouden zo graag hun ervaringen en kennis nog verder brengen. Henk: “Lavendelolie werkt geweldig bij dementerende ouderen die angstig zijn. Je hebt niet meer nodig dan een paar druppeltjes op het hoofdkussen.” Catharina vult aan: “Lavendel is rustgevend, helend, het hydrolaat helpt bij sommige mensen tegen hoofdpijn, je kunt er een voetenbadje van maken maar er zijn ook mensen die een traumatische ervaring achter de rug hebben en er troost uit putten. Het is zo’n mooi product en het groeit gewoon in je eigen tuin, dat noem ik rijkdom”.


Gedroogde aromatische kruiden destilleren: Salie

by Henk Ploeger

Ik heb al een aantal keren gedroogde aromatische kruiden ingekocht en gedestilleerd. Ook leerlingen van mijn school hebben vorig jaar in het kader van hun profielwerkstuk gedroogde gember gedestilleerd. Zo vroeg in het seizoen heb ik zelf nog geen verse aromatische kruiden tot mijn beschikking.

Vers geplukte Salie Salvia officinalis

Dat was de aanleiding voor mij om tijdens een workshop gedroogde salie te gaan destilleren. De afgelopen drie jaar heb ik van vers geplukte Salie etherische olie en hydrolaat gemaakt. Ik was dan ook wel geïnteresseerd hoeveel aromatische stoffen (olie) er in gedroogde toestand nog uit te halen vallen.

Voor de destillatie heb ik 4 Kg gedroogde en gesneden salie (Salvia officinalis) gebruikt. Een hoeveelheid die ruimschoots paste in mijn 150 Liter RVS destilleerketel.

Destilleerketel 150 Liter

Om na de destillatie het massapercentage te kunnen bepalen heb ik gebruik gemaakt van een nauwkeurige weegschaal. Voor het bepalen van de massa hebben we de etherische olie die we hadden gedestilleerd goed van het hydrolaat gescheiden. Ik noteerde een gewicht van 18,41 gram. Uitgaande van een dichtheid van de olie van 0,9 kom je uit op een volume van 20 mL.

Hydrolaat wegen

Van 4 Kg gedroogde Salie kwam ik op een massapercentage van 0,46%. Dit percentage is hoger in vergelijking met de destillaties van verse salie die ik in 2016, 2017 en 2018 heb gedaan. Dat is op het eerste gezicht ook logisch want tijdens het drogen van de salie verliest het gewicht, dus heb je automatisch een hoger massapercentage. Ook zullen klimatologische oorzaken een rol spelen in een lagere opbrengst van de Nederlandse salie etherische olie.


Oogst op Kreta van in het wild groeiende salie.  foto: wildherbsofcrete.com

foto: wildherbsofcrete.com

Toch valt mij de opbrengst van de gedroogde salie tegen. Volgens de leverancier is de salie van hoge kwaliteit en afkomstig uit Griekenland. Dit land heeft de ideale groei- omstandigheden voor deze plant en groeit er ook in het wild. Je zou dan ook een hoge opbrengst moeten verwachten. Volgens de literatuur geeft salie onder ideale omstandigheden een opbrengt van 1,5 tot 2,5 procent aan etherische olie.


Salie etherische olie scheiden van het hydrolaat

De lage opbrengst aan olie uit gedroogde salie heeft een reden. Door het drogen en héél fijn snijden van de bladeren gaan veel olieproducerende klieren kapot. Hierdoor heb je veel verlies aan etherische olie bij het stoomdestilleren. Het zal tijdens het proces van het verwerken van de kruiden dan ook heel erg naar salie hebben geroken!


Pesticiden in etherische olie

by Henk Ploeger
Trouw 23 maart 2019

Afgelopen zaterdag las ik bovenstaand artikel in het dagblad Trouw. Dat er in gangbaar krachtvoer (vaak soja uit Zuid-Amerika) pesticiden zitten wist ik al, maar dat het in stro zit wat ook gebruikt mag worden in de biologische landbouw was voor mij een verrassing. In deze tijd van het jaar is het gebruik van pesticiden zelfs zichtbaar. Landbouwers is het gebruik van glyfosaat bevattende Roundup toegestaan. Hierdoor kleuren de velden in het vroege voorjaar hier en daar oranje.


foto: Leeuwarder Courant bron: shutterstock

Het artikel in de krant gaat over mest, maar ook etherische olie kan door allerlei oorzaken pesticiden bevatten. Dat kan te maken hebben met verontreiniging in de bodem, maar ook met de teeltwijze waarbij pesticiden gebruikt worden.

Zo hebben we in 2015 van de etherische olie die we uit sinaasappelschillen hadden gedestilleerd een pesticiden-analyse laten maken. Er werden 4 soorten pesticiden gevonden met een redelijk hoge concentratie. In het onderzoek  Pesticides in essential oils: Occurrence and concentration in organic and conventional orange essential oils from eleven geographical origins uit 2017 is ook gekeken naar het verschil tussen etherische olie van conventioneel en biologische geteelde sinaasappel.

Wat opvalt is dat ook de etherische olie afkomstig van biologische teelt pesticiden bevatten. Wel in veel lagere concentraties. Verklaring hiervoor is terug te voeren naar de bodem. Blijkbaar worden de biologische sinaasappelen geteeld op percelen waar in het verleden pesticiden zijn gebruikt. 

foto: pixabay.com

De afgelopen jaren hebben we in de analyses die we hebben laten uitvoeren vaker gezien dat aromatische planten geteeld zonder chemische bestrijdingsmiddelen toch pesticiden bevatte. Het gedetecteerde pesticide gaf in alle gevallen een verklaring over het vroegere gebruik. Bijvoorbeeld toegepast in de fruitteelt als fungicide.  

Salie, munt en basilicum

Voordat we aromatische planten destilleren willen we dan ook altijd weten wat de teeltwijze is. Als er in volle grond geteeld wordt is het dus geen garantie dat er, ook bij biologische teelt, geen pesticiden in de etherische olie aanwezig zijn. Het telen van aromatische planten in potten met schone grond is dan ook een veiligere optie. 


Lavendel destilleerboek

by Catharina de Bruin

Wie kent niet de lavendel, de heerlijk geurende grijsgroene plant met haar kleine paarse bloemen?

Dit lavendelboek is een naslagwerk voor tuiniers, biologische telers, voedselboswachters, herboristen, kruidenverzamelaars, aromatherapeuten, iedereen die houdt van de geur van lavendel en liefhebbers van lavendelolie.

In dit handboek lees je over het telen, oogsten, drogen, destilleren en gebruiken, aangevuld met informatie over de biochemische processen van de lavendel.

We staan aan de wieg van een Nederlandse lavendelcultuur met een veelbelovende toekomst. Mis het niet en verdiep je in de veelzijdige lavendel!

Catharina de Bruin


Mail indekoperenketel@gmail.com om te bestellen.
Of gebruik onderstaand webformulier.

Over het lavendel destilleerboek

Het boek begint met de taxonomische indeling en het verschil tussen lavendel en lavandin. De biochemische processen worden aan de hand van schematische weergaven duidelijk gemaakt. Naast de techniek van het stoomdestilleren en de verschillende destillatie-opstellingen, wordt ingegaan op de geneeskrachtige werking van lavendel, energetisch werken met lavendel, recepten en vele toepassingen.

De hoofdstukken gaan over destilleren in glas, destilleren in RVS, destilleren in koper, destilleren met een still. Elk hoofdstuk geeft een praktijkvoorbeeld van destilleren bij indekoperenketel. Vragen waarop wordt ingegaan zijn: hoe kies ik de meest geschikte locatie en waar moet ik op letten bij het telen van lavendel? Wanneer is het tijd om te oogsten? Welke soort destilleerketel kies ik? Hoeveel water heb ik nodig om te destilleren? Hoe kan ik het destillaat scheiden? Waar gebruik ik lavendelolie voor? Kan ik het ook op de huid gebruiken? Wanneer kies ik voor lavendelhydrolaat en wanneer kies ik voor etherische olie?

Uitgave van INDEKOPERENKETEL
Samenstelling: Catharina de Bruin
Illustraties: Henk Ploeger en Catharina de Bruin
Redactie: Marlies de Bruin

ISBN 978-94-6389-091-5

Met inhoudsopgave, index en literatuurlijst. Uitgave in eigen beheer.
Het Lavendel destilleerboek heeft 88 fullcolor glossy pagina’s op A4 formaat.

Over de auteur

Catharina de Bruin is auteur van het naslagwerk “Lariks, Spar en Grove Den: naaldbomen met een geneeskrachtige werking” (2017) en van de praktische handleiding “Lavendel destilleerboek” (2019).
Catharina is partner/vennoot van INDEKOPERENKETEL en H&C Aromalab.



Etherische olie in parfum

by Henk Ploeger

Er is steeds meer vraag naar parfums op basis van natuurlijke geurstoffen. Dat heeft voor een deel te maken met het aantal mensen dat allergische reacties krijgt door het gebruik van parfum houdende producten. Hoe zit het eigenlijk met de hoeveelheid etherische olie in een reguliere parfum? Een interessante vraag voor mij als destillateur van etherische oliën.


Decor van “Perfume: The Story of a Murderer” in het “Musée des miniatures et décors de cinéma”, Lyon.
(Jean-Baptiste Grenouille in de destillatieruimte) Wikipedia foto: User:ΛΦΠ

Vroeger zoals mooi te zien en te lezen is in de film en het boek ´Perfume´ werd parfum samengesteld uit natuurlijke ingrediënten. Om die te verkrijgen werd gebruik gemaakt van een koperen destilleeropstelling voor het stoomdestillatieproces. Met de opkomst van de chemische industrie en de verworven kennis om geurstoffen te synthetiseren werden geurstoffen vervangen door goedkopere synthetische stoffen. Bijvoorbeeld linalol en linalylacetaat hoofdbestanddelen van lavendel etherische olie. Meer informatie over lavendelolie lees je in het boek ‘Lavendel destilleerboek’ geschreven door Catharina Bruin. 


Het aandeel etherische olie in parfum is prijsbepalend

In de film ´Perfume´ gebruikt Baptiste Grenouille een aantal etherische oliën voor een parfum:  patchouli, citroen, sinaasappelbloesem en styraxolie.

Als je nu kijkt naar het aandeel etherische olie in parfum is dat aandeel laag. De receptuur van parfum is te vinden in boeken en op internet. Voor het schrijven van dit artikel heb ik gekeken naar de receptuur van Chanel No.5. Onder de 22 aromatische bestanddelen bevinden zich drie etherische oliën: Ylang Ylang, Patchouli en Styrax.

Het parfum bevat ook 5% linalol(synthetisch) een stof die bekend staat als allergeen. In de receptuur staan ook de hoeveelheden die gebruikt worden. Als je dan kijkt naar de percentages bevat dit parfum 3,2% etherische oliën en 96,8% synthetische geurstoffen. Gemiddeld genomen bevat een parfum 5% etherische olie, maar dat is geen verplichting. Parfum kan ook voor 100% uit synthetische geurstoffen bestaan.

Allergieën

In 2014 maakte de Europese Commissie bekend dat ze antranol, chloroanthranol en lyral wilden verbieden. Dit omdat uit onderzoek bleek dat deze stoffen bij naar schatting 1 tot 3% van de mensen huid- en luchtweg allergieën zouden kunnen veroorzaken. Stoffen die onderdeel uitmaakten van twee bekende parfums. In het licht van parfumallergie is het goed dat op het verpakkingsdoosje van de parfum inhoudstoffen staan vermeld.

Om te achterhalen of je allergisch bent voor bepaalde geurstoffen kan je een allergietest laten uitvoeren. Een aantal jaren geleden heb ik zelf een allergietest ondergaan. Bij deze test gebruikt men een parfummix bestaande uit: kaneelalcohol, kaneelaldehyde, eugenol, iso-eugenol, geraniol alfa-amylkaneelaldehyde, hydroxy-citronellal en oak moss. Dit mengsel dient als indicator voor allergie voor één of meer parfumgrondstoffen. Bij een positieve score op de test kan met een vervolg test gekeken worden om welke stof of stoffen het gaat.


De kerstboom uit Rotterdam destilleren

by Henk Ploeger
De nordmannspar voor het stadhuis van Rotterdam.
foto: Sophia van den Hoek Un-fold-ed

Ik kreeg het verzoek of ik een deel van de coolsingelspar uit Rotterdam (Abies nordmanniana) wilde destilleren. De kerstboom had de afgelopen feestdagen in Rotterdam op de Coolsingel voor het stadhuis gestaan. Dit leek mij een leuke klus en bovendien kon ik een nieuwe soort aan mijn lijstje van gedestilleerde naaldbomen toevoegen. Ook de circulaire gedachte van de opdrachtgeefster sprak mij aan, omdat wij daar zelf ook mee bezig zijn. Niet zoals elk jaar de bomen opstoken tijdens kerstbomenverbrandingen, maar een nuttige toepassing voor het hout en de naalden vinden.

De top van de Abies nordmanniana is uitgeladen.

De opbrengst aan etherische olie van kerstbomen die al een tijdje geleden zijn gekapt, is altijd een verrassing. De opdrachtgeefster heeft takken van de kerstboom naar de destilleerwerkplaats gebracht. Ter plekke zijn de takken kleiner en handzamer geknipt om ze te kunnen hakselen.

hakselen

Deze bewerking is nodig om tijdens de stoomdestillatie de etherische olie goed uit de naalden te kunnen halen. Na twee uur hakselen hadden we 6 volle klapkratten gevuld. De kratten zijn eerst gewogen, omdat ik het interessant vind om te weten welke opbrengst de takken van deze kerstboom zouden opleveren.

Henk weegt een krat met gehakselde Abies nordmanniana

Het totale gewicht van de gehakselde Nordmannspar waarmee ik de ketel kon vullen was 40,4 Kg. Deze hoeveelheid past makkelijk in de 300 Liter destilleerketel die ik sinds vorig jaar gebruik.

Henk vult de destilleerketel met kerstboom

Vanwege de lage binnen- en buitentemperatuur in de wintermaanden heb ik de destilleerwerkplaats tijdig opgewarmd. Ik heb ruim vóór de destillatie water aan de kook gebracht in de destilleerketel. Hiervoor heb ik een gasbrander gebruikt in plaats van een elektrisch verwarmingselement vanwege het vermogen. Ook heb ik om warmteverlies tegen te gaan, de ketel een wollen jas aangetrokken.

Destillatie-opstelling inclusief wollen deken en koelemmer

De start van de destillatie is altijd een magisch moment. De temperatuur en de lichtinval in de destilleerwerkplaats maakte dit moment goed zichtbaar. Vluchtige aromatische bestanddelen condenseerden tot een soort mist die uit de uitloop van de koelemmer kwam.

Het magische moment bij de start van de destillatie

Voor het scheiden van de etherische olie en het hydrolaat heb ik een scheitrechter gebruikt. Na anderhalf uur destilleren ben ik gestopt: er kwam zichtbaar geen olie meer uit de uitloop van de koelemmer.

Catharina scheidt het hydrolaat van de etherische olie met de scheitrechter

Na de destillatie is het tijd om het hydrolaat te scheiden van de etherische olie. We hebben tijdens de destillatie van de ‘Rotterdamse kerstboom’ 5 Liter kerstboomhydrolaat geproduceerd.

Om een goed beeld te krijgen van de opbrengst aan etherische olie hebben we de olie gewogen. We berekenden een opbrengst van 93,60 gram. Als je gaat rekenen kom je uit op een massapercentage van 0,23%. Dat is een lager percentage dan wat ik gewend ben bij het destilleren van Douglasspar en Reuzenzilverspar. De opbrengst zou per soort kunnen variëren. Meer waarschijnlijk is dat er vanaf de periode dat de kerstboom is gekapt, en hij op de Coolsingel heeft gestaan, veel aromatische stoffen verloren zijn gegaan.

Dat is ook de reden dat wij bij voorkeur naaldbomen vers destilleren. Ik ben benieuwd wat de opdrachtgeefster gaat doen met de etherische olie en het hydrolaat!


Oplossen van metalen bij destilleren in koper

by Catharina de Bruin

Voordat een nieuwe ketel in gebruik genomen kan worden, is het belangrijk om de ketel eerst grondig te reinigen. De eerste keer doe je natuurlijk een proefdestillatie. Toch is dat geen garantie dat er geen zware metalen in jouw etherische olie en hydrolaat voorkomen.  

Proefdestilleren en schoonmaken

We krijgen veel vragen van mensen die een koperen ketel hebben aangeschaft om zelf te gaan destilleren. Vaak kunnen ze niet wachten om aan het destilleren te gaan en vergeten een heel belangrijk onderdeel: proefdestilleren. Vóór het eerste gebruik zul je de koperen ketel goed moeten reinigen. Er kunnen nog resten van soldeer in de ketel liggen. Ook de spiraalvormige koperen leidingen moeten goed gereinigd worden. Koper kan je het beste reinigen met een sopje van water met wat biologisch afbreekbaar afwasmiddel en goed naspoelen, zeker drie keer. Schoonmaken, schoonmaken, schoonmaken. Start daarna met een proefdestillatie van water. Dat is meteen een test of de destilleeropstelling goed werkt.  

Gebruik in ieder geval geen azijn om een koperen destilleerketel schoon te maken, er kan giftig koperacetaat ontstaan.  

Kalkaanslag in de destilleerketel verwijder je met citroenzuur. Om je ketel glimmend te poetsen kan je citroensap gebruiken.

Ketels die gebruikt worden voor het stoken van alcoholische dranken zijn niet geschikt om aromatische kruiden te destilleren. Meestal komt dat doordat de kolom ontbreekt en de koeling is ontworpen om veel kouder te koelen dan bij aromatische kruiden. Ook kunnen er inhoudsstoffen achterblijven in de koperen leidingen. Om goed te reinigen spoel je de leidingen en de ketel en alle onderdelen met bio-ethanol. Dat zorgt dat restjes etherische olie uit de leidingen oplossen in de alcohol en met het destilleren eruit komen.

Onze ervaring is dat agressieve zuren in bepaalde aromatische kruiden koper aantast. De stoffen reageren corrosief op koper. Tijm is zo’n voorbeeld van een aromatisch kruid dat je liever niet al te vaak in een koperen ketel destilleert omdat bepaalde inhoudsstoffen koper aantasten en zelfs, op den duur, de koperen leidingen oplossen.

Stoomdestilleren is ambachtelijk werk waarbij een zuiver en gecontroleerd productieproces essentieel is voor een goed resultaat. Toch is hygiënisch werken zeker geen garantie dat er in jouw hydrolaat geen zware metalen zitten. Tijdens het destilleren kunnen uit de soldeernaden minuscule resten van lood oplossen en in het hydrolaat terecht komen. In hoeverre dat schadelijk is voor onze gezondheid hangt af van de concentratie en stapeling van zware metalen.

Lees hieronder een vertaling van Ann Harman over metalen in hydrolaten.
Met dank aan Aromasonja voor het toezenden.


Zware metalen in hydrolaten

” Ik heb sinds het begin van 2016 zware metalen in destillaat onderzocht. Ik presenteerde mijn eerste bevindingen op Botanica 2016 in Dublin, Ierland. Aan het eind van het artikel vind je een samenvatting van deze lezing. Ik begon met het onderzoek omdat een goede vriend van mij net terug kwam uit India waar ze destillatie apparatuur en hygiënische toestanden had gezien bij het destilleren van hydrolaten waar ze vraagtekens bij plaatsten. Het hydrolaat dat ik gebruikten voor een controle op dat experiment, kwam retour met een kleine hoeveelheid lood in het sample. Ik was geschokt, maar pas later dat jaar had ik de middelen om deze afwijking verder te onderzoeken.

Ik heb verschillende formaten en soorten destillatie-opstellingen van vier verschillende fabrikanten. Ik begon met zo veel mogelijk proefmonsters van mijn voorraad te laten analyseren, voor zover mijn budget toereikend was. Gedurende de loop van de volgende paar jaar spendeerde ik duizenden dollars om de bron van de verontreiniging te ontdekken. Ik ontdekte dat vooral in Alquitar stijl (voetnoot 1) het soldeer grote hoeveelheden lood bevatte. Ten eerste controleerde ik de mijne met de Lead Checker, een test op aanwezigheid van lood. Zodra de soldeernaden positief testte, stuurde ik monsters naar een plaatselijk laboratorium om verder te laten testen en laten kwantificeren. Begrijp wel dat in de Verenigde Staten ‘loodvrij’ soldeer tot wel 0.2% lood per 2000 mg/l kan bevatten. (voetnoot 2) De drie geteste monsters bevatten 295.000 mg/l, en zijn zeker niet loodvrij te noemen.

Ik ging door met verschillende testen om de bron van de verontreiniging te achterhalen. Ik vond dat in sommige destilleertoestellen er lood lekte van het condensaat. Ik ben nog steeds, na zoveel tijd, bezig met uitsluiten waar het vandaan komt. Pasgeleden heb ik nog vier proefmonsters uit de koelspiraal van vier verschillende fabrikanten aangeboden bij een laboratorium die testen zal uitvoeren om te bepalen wat het percentage lood is op het koper.

Ik ontdekte een afname van het lood gehalte in mijn hydrolaten toen ik de koelspiraal verving door koperen onderdelen die NSF 61 waren gecertificeerd. Van nature werken we met zure hydrolaten waarvan de pH gewoonlijk tussen 3 en 6 pH ligt; dat is lager dan aanbevolen voor drinkwater. In een zure omgeving kunnen metalen lekken van de apparatuur, zoals ik in mijn lezing uiteen heb gezet op Botanica2016. Dit komt voor bij zowel koper als bij RVS. Ik denk dat het gezegde ‘je krijgt waarvoor je betaalt’ van toepassing is op destilleerinstallaties.

Is dit reden voor paniek? Nee hoor, ik denk van niet, maar ik denk dat het een wake-up-call is voor én de groep destilleerders én de fabrikanten van destilleerketels om hun producten regelmatig te testen.

Het wordt beschouwd als een teken van Goed Ambachtswerk om regelmatig je producten te testen. Persoonlijk ben ik van mening dat iedereen die hydrolaten verkoopt zou moeten testen op bacteriën, schimmels en ook metalen. Ik moedig mijn studenten aan om ook hun bron van water op gezette tijden te testen.

Gebruik van hydrolaten

Lood is onvermijdbaar in ons milieu; we komen er elke dag mee in aanraking in verschillende gradaties. Belangrijk om vanuit dit perspectief te spreken als het gaat om lood in hydrolaten. Lood wordt niet opgenomen via de huid, de moleculen zijn simpelweg te groot. Je kan wel lood inademen en de standaard van OSHA’s “Permissible Exposure Limit (PEL) is 50 microgram lood per m3 lucht (50 ug/m3) verdeeld over een achturige werkdag. (voetnoot 3) Anders gezegd, als jouw hydrolaat 0,49 mg/l lood zou bevatten, dan inhaleer je van het hele 100 ml flesje hydrolaat met een verstuiver van 49 ug/m3. In de praktijk best lastig om voor elkaar te krijgen.

Het is ook belangrijk om iets te begrijpen van verdunningen wanneer een ophoping of opstapeling van kopergehalte in hydrolaten. Wanneer een hydrolaat een positieve uitslag geeft voor lood dan moeten we in gedachten houden dat de metingen voor een liter drinkwater zijn en niet een verdunning. Iets dieper inzoomen op de verdunning: wanneer een hydrolaat met een uitslag van 0,49 mg/l lood terugkomt en je wilt weten hoeveel lood in een milliliter (ml) zit, moet je delen door 1000. Dan vermenigvuldig je met het aantal milliliters je wilt toevoegen aan water. In dit geval is dat zeker niet meer dan 30 ml (ofwel twee eetlepels) aan drinkwater en zou per dag niet meer drinken.

Hier is de formule  

0.49/1000 = 0.00049 per ml

0.00049 X 30 = 0.0147 mg

Met de toenemende belangstelling voor destilleren geloof ik dat het belangrijk is om al onze ervaring in te zetten, dat houdt in, maar is niet beperkt tot, op een positieve manier het plantaardige materiaal identificeren dat we destilleren, onderzoeken of het veilig is om te destilleren en regelmatig onze producten aan kwaliteitseisen onderwerpen.”  

Mineralen en metalen

Destilleren zal water zuiveren door alle aanwezige microben te doden. In tegenstelling wat algemeen wordt aangenomen zal destilleren niet meteen de eerste keer alles verwijderen uit het water. Juist voor het gebruik in een laboratorium waar puur water noodzakelijk is, is het nodig om minstens drie keer te destilleren voordat alle resten van andere stoffen uit het water zijn verdwenen. Gedestilleerd water is zeer agressief, chemisch gesproken dan, en wilt zich aan alles binden wanneer het maar kan. Hydrolaten, die een product zijn van destillatie, zijn geen uitzondering. Gedurende het destillatieproces zal het hydrolaat sporen van mineralen, metalen en natuurlijk de vluchtige stoffen die we kennen als etherische olie. Recente analyse hebben resten van barium, chroom, koper, ijzer, lood, mangaan, nikkel en zink aangetoond in hydrolaten verkrijgbaar op de vrije markt.

Verscheidene proefmonsters laten een gehalte boven het MCL (Maximum Contaminate Level) zien voor drinkwater, meestal gemeten in mg/l. We moeten in gedachte houden dat de MCL is gebaseerd op een liter drinkwater. Voor inname wordt hydrolaat eerst verdund in water; ik ken niemand die een hele liter hydrolaat opdrinkt zonder het te verdunnen. Een gangbare verdunning is 15 ml op een liter water, innemen van deze verdunning valt zeker binnen de richtlijn van MCL. De monsters uit Tunesië en Marokko laten de meeste metalen zien, terwijl de proeven uit India de minste metalen aantonen.”  

Uittreksel van: Beyond the volatiles…A closer look at the distillate waters ©Ann Harman

Voetnoten

voetnoot 1: een bepaald model alambiek van Spaanse of Portugese oorsprong speciaal voor alcoholhoudende dranken te destilleren. (red)

voetnoot 2: zie https://youtu.be/BWgxU9BSBng

voetnoot 3: zie https://www.osha.gov/laws-regs/regulations/standardnumber/1910/1910.1025AppA?fbclid=IwAR05PwKles1sw5KtAHvXXdgnre1BkDhWC7C24dTJlrZNM8viVqw1_tmaI5w

Vertaling uit het engels door Catharina de Bruin voor INDEKOPERENKETEL


Open Keteldagen in 2019

by Catharina de Bruin

In de destilleerwerkplaats van INDEKOPERENKETEL ruik je de geur van bloeiende kruiden. De destilleerwerkplaats is gevestigd in een voormalige varkensschuur in het buitengebied van Gilze. Waar een paar jaar geleden nog zeugen en biggen liepen te knorren, is veranderd in een – tijdelijke – destilleerwerkplaats.

Kom ruiken! Wil je zien en ruiken hoe etherische olie wordt gemaakt van planten en bomen uit de omgeving? Henk geeft uitleg bij de destilleerketel en Catharina vertelt over planten en olie.

Welke geur spreekt jou aan? Tijdens de Open Keteldagen staan de etherische olie en de hydrolaten klaar om te ruiken en te ontdekken welke jou aanspreekt. Welke past het beste bij jou?

Je hoeft je niet aan te melden. Je wordt gastvrij ontvangen met een kopje kruidenthee en wat lekkers. Toegang gratis.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief en je krijgt de uitnodigingen in je mailbox.

Open Keteldagen 2019 van 13:00 uur tot ongeveer 16:00 uur

zaterdag 18 en zondag 19 mei 2019, zondag 7 juli, zaterdag 7 september

workshops en Open dagen in 2019