Terpentijnkuur

by Catharina de Bruin

Henk Ploeger (l) en Jack de Zwart tijdens de boekpresentatie van ‘Lariks, Spar en Grove Den’, in juni 2018.

Een jaar geleden verscheen mijn boek ‘Lariks, Spar en Grove Den: naaldbomen met een geneeskrachtige werking’. Lezers gaven aan dat het onderwerp zeer diepgaand is uitgewerkt en ook heel breed is aangepakt. Vanaf de biochemie ‘dat gedeelte ga ik later uitgebreid bestuderen’ tot aan de meditaties ‘wat een fijne manier om met olie te werken!’.  Ik hoopte dat de inhoud van het boek lezers zou inspireren om verschillende naaldboomoliën voor hun persoonlijke gezondheid te gebruiken. En dat is gelukt!

Heel bijzonder is het verhaal van Jack de Zwart dat hij deelde tijdens de boekpresentatie in juni. Wat voelen Henk en ik ons dankbaar dat Jack zijn persoonlijk relaas op deze manier wil doorgeven! Dank je wel, Jack.

 

Terpentijnkuur: verhaal uit de familiekroniek van Jack de Zwart / door Jack de Zwart

DECEMBER 1946

Ik was thuis gekomen met een vreselijk rapport. Er waren stevige onvoldoendes voor algebra en meetkunde, ook Duits was slecht maar het allerergste was dat op de onheilsboodschap ook de rapportcijfers van mijn 23 klasgenoten stonden. Er was geen ontkomen aan! Onverbiddelijk wees moeder op de kolommen met  de cijfers van de hele klas en hoewel ik wees op mijn fraaie cijfers voor Nederlands en Engels was het duidelijk: ik had er met de pet naar gegooid. Een beproefde verdediging als: ‘we hebben allemaal bij die leraar slechte cijfers’ werkte dus helemaal niet. Moeder was woedend maar ze kon geen passende dreigementen tot uitvoering brengen. Buiten spelen? Halverwege de maand was het al 10 ℃ onder nul. Bij een vriendje huiswerk maken? Geen sprake van. Dus ik bleef naar school gaan, maar halverwege de maand voelde ik me niet lekker. Ha, ik ben ziek, dacht ik. Ik kreeg keelpijn, hoestte, kreeg ik soms griep? Moeder bleef in de weer met de koortsthermometer, die onwaarschijnlijk hoge pieken en diepe dalen bleef aanwijzen. De dokter werd geroepen, kwam en vond dat ik vooral in bed moest blijven en veel water drinken. Maar de keelpijn bleef, net als de koorts.

Op Nieuwjaarsdag hield moeder het niet meer uit en ’s middags kwam weer een dokter die mij liet opnemen. Ze ging met de ambulance mee naar het Ziekenhuis van de Heilige Johannes de Deo in het Westeinde en keerde huilend weer naar huis, naar haar kostgangers die vreemden voor ons bleven. Waar had ze, bijna 54 jaar, al die jaren van verdriet en ellende aan te wijten? Toen mijn vader verongelukte in januari 1946 bleef ze met mij achter. En ik werd zomaar dood- en doodziek.

Ik kwam op een jongenszaal van de interne afdeling. Daar kwam ze me, dik ingepakt, dagelijks door weer en wind bezoeken. Altijd had ze een jampotje bij zich met gesuikerde gecondenseerde melk waar ze een ei doorheen had geklutst. ‘Want wat stelt “ziekenhuiseten” nou voor’, zei ze als ze me een paar lepeltjes voerde en over mijn warme voorhoofd streelde. Maar ik kreeg haar goedbedoelde lekkers bijna niet weg.

Ook schoot ze dagelijks Zuster Cecilia aan, een non van een jaar of zestig die een schrikbewind over de mannenafdeling uitoefende. Als de zieken het getingel van haar rozenkrans en haar schuifelende slofjes hoorden verdwenen ze vliegensvlug met hun brandende sigarettenpeuken onder de dekens. Maar hun schijnheilig gesnurk maakte geen enkele indruk. ‘Heren, U moest U allemaal schamen, foei, het lijkt hier wel een klein kroegje’, zei ze en liet het daarbij. Maar moeder was er vast van overtuigd dat juist Cecilia veel meer wist dan alle artsen bij elkaar en soms zag ik ze, na het bezoekuur, nog een poosje samen smoezen. De non verzekerde haar, dat vooral een van de artsen, dokter Masson, zijn uiterste best deed om haar kind te genezen.

 

DRUK OVERLEG

De dagelijkse ronde over de ziekenzalen werd afgesloten met een bespreking in een lokaaltje naast het spoelhok. Terwijl de heren plaatsnamen legde de hoofdzuster de patiëntendossiers op tafel en dokter Visser nam het woord. Een vijftiger, had als arts zijn sporen verdiend in de Zaanstreek en was nu internist. Routineus werden de dossiers doorgenomen. Soms werd een opmerking gemaakt, of nader commentaar gevraagd aan de farmacoloog, dokter Vos. Een jongere arts notuleerde. Een jongen van achttien met een maagzweer, een ventje van tien met leukemie enzovoorts en dan die jongen van veertien… een lelijke infectie maar het bleef eigenlijk een raadsel wat er nu aan de hand was… moeten we nog even aanzien… hamerstukjes. Visser sloot de dossiers, bedankte de heren en zuster Cecilia en maakte aanstalten om weg te gaan. Op dat ogenblik vroeg dokter Masson nog even het woord. ‘Wat wenst U nog, collega?’.

‘Als U mij toestaat zou ik nog graag even terugkomen op het dossier van die jongen. We hebben tot nu toe alles geprobeerd maar zonder succes. Ik blijf het koortsverloop gevaarlijk vinden, tweemaal daags die lage temp van krap 35 piekt met 42 plus. Dat is nu al een paar dagen zo, hij verliest vocht en vermagert, kortom, ik vrees dat het niet goed met hem gaat.’

‘Uit mijn eigen praktijk heb ik ruime ervaring met malaria’, zei het afdelingshoofd. ‘In de Zaanstreek is het endemisch, ach, en meestal loopt het toch nog goed af. Nou, dit joch haalt het wel. We hebben toch sulfa voorgeschreven?’. Zuster Cecilia  rechtte haar rug. ‘We hebben met sulfa geen succes, dokter. Hij moet dagelijks tweemaal zes tabletten slikken, maar al bij de tweede kotst hij alles weer uit’. ‘Blijft U toch maar proberen, zuster, geeft U hem een beker warme melk erbij’. De non fronste haar wenkbrauwen. ‘Ja, dokter’. Masson stak een hand op. ‘Gaat uw gang, collega, maar houdt U het kort?’ zei Visser met nauwelijks beheerst ongeduld. Wat wil die Fransoos nou toch?

‘In de eerste plaats constateer ik, dat hij geen malaria heeft. Dat geeft U immers zelf ook aan. Het is iets anders, naar mijn idee hebben we hier te maken met een septisch ziektebeeld, en zoals U weet bestaat er dan een acuut levensgevaar. Daarom stel ik voor om een terpentijnkuur te proberen.’ ‘Ho, ho, U gebruikt hier wel grote woorden, dat kunt U toch niet menen’, zei het afdelingshoofd kregelig. De secretaris legde zijn pen neer, Cecilia schuifelde, de farmacoloog poetste aandachtig zijn bril. ‘Ja, dat meen ik wel. In Nederland kent U wellicht het verhaal over de genezing van Paul Kruger? [1852-1904, o.a. president van Transvaal].

‘Wilt u ons alstublieft indianenverhalen besparen, collega?’. ‘Met alle respect, mijnheer Visser, mijn eigen vader was arts-chirurg in 1916 en 1917 in de veldhospitalen van de Somme en Verdun. Het was de hel. Dagelijks honderden slachtoffers met afgerukte ledematen – laat ik U de lugubere details besparen – maar in vele gevallen werd terpentijnolie toegepast, met gunstige resultaten.’ Hij zweeg even en wendde zich tot de farmacoloog. ‘Mijnheer Vos, kunt U daar misschien iets zinnigs over zeggen?’

 

TERPENTIJN ALS GENEESMIDDEL

De man schuifelde op zijn stoel en kuchte. ‘Ja, daar zegt U iets. Terpentijn als geneesmiddel kom je bijna nooit meer tegen. Maar het komt ongeveer hier op neer dat bepaalde bestanddelen van de hars van dennen en larix kunnen worden toegepast bij de bestrijding van pathogene bacteriën. We hebben het dan over oleum terebinthinae aethereum, maar dan bent U wel bij Hippocrates! Trouwens ook bij de Franse arts Fochier, ik dacht, maar houdt U mij ten goede, in 1891, die meende dat bij zekere patiënten door een injectie met terpentijn een abces zou ontstaan waar de infectie zich naar toe zou verplaatsen. Daarna kan men het abces opensnijden en pus aftappen. ‘Genoeg’, riep Visser, ‘wij gaan ons in mijn kliniek niet lenen voor dit soort barbaarse methoden! Geen sprake van!’. ‘Ja, de methode was niet populair, het is een pijnlijke ingreep’, zei Vos verzoenend. ‘Maar er zijn ook toepassingen in crèmes, bijvoorbeeld. Of olie’. Hij hief zijn handen van tafel, alsof hij twijfel wilde uitdrukken. Visser liep nu rood aan. ‘Dus dan hebben we nu te maken met ordinaire haarlemmerolie! Die hoort in de kast van de kwakzalver, collega, dit wilt U niet menen! Mag ik U verzoeken?’

Masson beheerste zich. ‘Waarom wordt U zo boos? Ik heb het niet over een smeermiddeltje van drie centen de liter. Maar ik zou graag proberen om een kleine dosis medicinale terpentijn te injecteren in de bloedbaan, op een plaats waar hij nog een beetje spieren heeft – halverwege het dijbeen. Kruger heeft na een ongeluk met een uit elkaar gesprongen geweer zijn eigen beschadigde duim afgesneden en zijn kapotte hand in een lap met terpentijn gewikkeld. Daarna te paard nog drie weken door de wildernis. En leefde nog dertig jaar.’

Hij wachtte even. ‘Maar nu heb ik het hier over een jongen van veertien die al drie weken aan ons is toevertrouwd en waarbij wij nu nog steeds geen spoor van verbetering zien! Dagelijks spreek ik zijn moeder – ze heeft haar man begin vorig jaar verloren en dit kind is het enige dat ze nog heeft. Ze is radeloos, straks sterft ze van verdriet. De beschikbare middelen – sulfa! – werken niet. Ik weet zeker dat dit een laatste kans is en ik vraag U met klem om onze noodgreep te overwegen’.

Even was het stil. Visser legde zijn handen op tafel. Hij knikte. ‘Collega, neemt U mijn uitval van daareven niet kwalijk. Gaat uw gang. Ik zal –  in geval van onaangename complicaties wèl achter U staan.’ De heren drukten elkaar de hand. Einde van de vergadering en Masson en Zuster Cecilia begonnen samen te overleggen. De volgende dag kreeg ik in beide dijbenen een injectie. Au! De dagen erna begonnen op die plaatsen zwellingen te ontstaan en na een dag of vier was het zover. Er werd een scherm rond mijn bed gezet, zuster Cecilia legde met een scherpe blik de andere patiënten het zwijgen op. Ik werd een beetje rechtop gezet en ze drukten een zwart bakje tegen mijn opgezwollen dijbeen. Dokter Masson maakte een sneetje van een centimeter of vijf, zes waaruit direct een straal etter en bloed naar buiten spoot. Bijna driekwart liter werd er afgetapt. Het wondje werd provisorisch verbonden want misschien zou er nog iets komen. Bijna direct bleek dat de koortsen een normaal verloop kregen en twee dagen later werd mijn rechterbeen ‘afgetapt’. Alsnog een halve liter viezigheid kwam eruit. Binnen een week was ik genezen! Aansterken, dus. En nadat de lange winter voorbij was, pas half maart, mocht ik weer naar huis in de Harderwijkstraat.

Nog jarenlang heb ik twee kleine littekens gehad op mijn dijbenen. Soms werd er, op het strand of in een zwembad , gevraagd hoe ik daar aan gekomen was. ‘Nou, lang geleden hebben ze allerlei viezigheid uit mijn lijf gehaald’, zei ik dan. Als ik over terpentijn – daar maak je verfkwasten mee  schoon – begon werd ik niet geloofd. Wat een fantast!

Je kan het boek ‘Lariks, Spar en Grove Den: naaldbomen met een geneeskrachtige werking’ bestellen via het formulier of een mail aan indekoperenketel@gmail.com


Lariks, Spar en Grove Den: boek over geneeskrachtige naaldbomen

by Catharina de Bruin

HET boek over het destilleren van naaldbomen in Nederland is geschreven door Catharina de Bruin. Je kan het boek ‘Lariks, Spar en Grove Den: naaldbomen met geneeskrachtige werking bestellen met onderstaand formulier, ga naar indekoperenketel.nl/webwinkel of stuur een mail naar indekoperenketel@gmail.com

Lariks, Douglasspar en Grove Den zijn makkelijk herkenbaar en gedestilleerde etherische naaldboom-olie en -hydrolaat worden gebruikt om hun gezondheidsbevorderende eigenschappen. Stoomdestilleren is het op ambachtelijke wijze en met vakmanschap etherische olie en hydrolaat uit bomen en planten halen en scheiden. Deze techniek wordt uitgebreid geïllustreerd en eenvoudig uitgelegd. Naast de biochemische processen in de boom zijn chemische analyses van de inhoudsstoffen opgenomen. Met vele foto’s geeft dit boek ervaringen weer met het stoomdestilleren van naaldbomen uit het Brabantse Chaamse bos. Er wordt in heldere receptuur met doseringen beschreven hoe de etherische olie en hydrolaat van deze naaldbomen kunnen worden toegepast.

Wat doen je als jouw gezondheid wat extra’s kan gebruiken? Je merkt dat je minder fit bent, vaker vermoeid, niet echt uitgerust en kwaaltjes steken de kop op. Grijp je naar pillen of kijk je in de natuur wat er voorhanden is en wat jou een fitheidsboost kan geven. De etherische olie en het hydrolaat van de naaldbomen uit onze omgeving helpen daarbij. In dit boek lees je hoe te destilleren en het destillaat te gebruiken voor jouw gezondheid. Bij elke boom zijn ook meditaties uitgewerkt.

Ik wens je veel inspiratie en verwondering over de naaldbomen die ons zoveel kunnen bieden voor een gezond en fit leven.

Reacties op het boek
Een jaar geleden verscheen mijn boek ‘Lariks, Spar en Grove Den: naaldbomen met een geneeskrachtige werking’. Lezers gaven aan dat het onderwerp zeer diepgaand is uitgewerkt en ook heel breed is aangepakt. Vanaf de biochemie ‘dat gedeelte ga ik later uitgebreid bestuderen’ tot aan de meditaties ‘wat een fijne manier om met olie te werken!’
Ik hoopte dat de inhoud van het boek lezers zou inspireren om verschillende naaldboomoliën voor hun persoonlijke gezondheid te gebruiken. En dat is gelukt!

We kregen feed-back over bijvoorbeeld het lariks hydrolaat. Er zijn mensen met langdurige oogklachten die er baat bij hebben om dagelijks een kompres met larikshydrolaat te deppen. Of een verdunning maken in de verhouding 1 : 1 van hydrolaat met water, om te spoelen als oogdouche.

Na het haren wassen met sparhydrolaat spoelen helpt tegen pluis en ruikt ook nog heerlijk. Larikshydrolaat wordt ook gebruikt in zeep. Grove Denhydrolaat gaat in een spray tegen luchtwegmoeilijkheden.

Lariksolie in een draagolie als bijvoorbeeld druivenpitolie helpt bij verspringende gewrichtsontstekingen is onze ervaring. De combinatie rozemarijnolie met grove denolie in een massageolie blijkt zeer effectief bij verstuikingen en verrekkingen en gewrichtsproblemen.
Mijn persoonlijke favoriet is reuzenzilversparolie in een massageolie onder de voetzolen inmasseren.

Quote: ” Een zeer leerzaam en nuttig naslagwerk💚”

Alle beschreven ervaringen zijn louter evidenced-based doorgegeven als terugkoppeling op het naaldbomenboek.

Terpentijnkuur
Heel bijzonder is het verhaal van Jack de Zwart dat hij deelde tijdens de boekpresentatie in juni. Wat voelen Henk en Catharina zich dankbaar dat Jack zijn persoonlijk relaas op deze manier wil doorgeven! Dank je wel, Jack.

[…] Ik kreeg keelpijn, hoestte, kreeg ik soms griep? Moeder bleef in de weer met de koortsthermometer, die onwaarschijnlijk hoge pieken en diepe dalen bleef aanwijzen. De dokter werd geroepen, kwam en vond dat ik vooral in bed moest blijven en veel water drinken. Maar de keelpijn bleef, net als de koorts. Op Nieuwjaarsdag hield moeder het niet meer uit en ’s middags kwam weer een dokter [..]  Lees het volledige artikel Terpentijnkuur

Boekpresentatie
Het boek is in nov 2017 aangeboden aan Staatsbosbeheer tijdens de boekpresentatie in Zwerferf Breda. Liza van Velzen nam namens Staatsbosbeheer het boek in ontvangst. Liza benadrukte dat ze de samenwerking met INDEKOPERENKETEL waardeert omdat we altijd in samenspraak met bosbeheer onze activiteiten uitvoeren. Catharina gaf een presentatie voor de aanwezigen over de naaldbomen uit het Chaamse bos. Na afloop bij een hapje en (lokaal) drankje was er een signeersessie van het boek.

Catharina geeft presentaties over haar naaldbomenboek

Het boek ‘Lariks, Spar en Grove Den: naaldbomen met een geneeskrachtige werking’ krijgt veel belangstelling door de unieke holistische benadering van de naaldbomen. Catharina geeft presentaties over dit onderwerp. Ze vertelt over het stoomdestilleren van de naaldbomen in de destilleerwerkplaats, de chemische samenstelling van de etherische olie en over de toepassingen voor de gezondheid. Informeer naar de mogelijkheden en mail indekoperenketel@gmail.com

 

 

 


Maya wijsheid over de as van naaldbomen

by Catharina de Bruin

Henk en Tomasa

We kregen de kans om ons te verdiepen in de gezondheidsleer van de Mayacultuur in een aantal bijeenkomsten.
Er worden verschillende benaderingen onderscheiden om te werken aan je gezondheid bij de Maya’s. Het is een samensmelting van gebed en rituelen, medicinale kruiden en massages.

Het vuurritueel is een krachtige indrukwekkende ceremonie die diep doorwerkt, zowel op fysiek, mentaal, psychisch en spiritueel vlak. Voorafgaande aan de ceremonie hebben we een briefje geschreven. We schreven waar de balans ontbreekt, dat kan fysiek, emotioneel, psychisch of economisch zijn. De briefjes worden symbolisch verbrand bij de vuurceremonie. Tijdens deze ceremonie worden de Tzolkin zonnezegels aangeroepen. Ook waren er andere voorwerpen uit de natuur die symbool staan voor bijvoorbeeld familiebanden, ziekten, mannelijke krachten, vrouwelijke krachten, de bergen, Moeder Aarde, Zon, Maan en andere hemellichamen. Zij werden ook verbrand in het ceremoniële vuur.

Nadat het vuur gedoofd is en afgekoeld, wordt het as ‘gelezen’ door de Grootmoeders Tomasa en Poxita uit Guatamala. Ze gebruiken het om diagnose te stellen wanneer er een patiënt de ceremonie heeft ondergaan. Het as wordt gebruikt om met maismeel te eten als een traditioneel gerecht uit de Mayakeuken. Poxita vertelde dat haar grootmoeder wel 115 jaar oud is geworden. Ze had op hoge leeftijd nog al haar tanden, geen last van haar ingewanden en geen parasieten in de darmen. Dat komt doordat ze elke dag de houtas in haar maaltijden verwerkte. Was ze zat van mais met as, dan varieerde ze met andere groenten.

We leren van de Maya wijsheid dat we as kunnen gebruiken voor onze gezondheid. Het beste is om de as te gebruiken van naaldbomen om in te nemen als medicijn. De as moet egaal wit van kleur zijn. Het hout volledig is dan verbrand, zonder houtskool stukjes. Zorg ervoor dat er geen andere voorwerpen zoals kaarsen, papier en andere kruiden in het vuur zijn verbrand, omdat daarbij giftige stoffen kunnen vrijkomen.

Het houtskool kan je weken in een glas water en het water opdrinken. We kennen houtskool in onze cultuur als Norit, goed tegen problemen met de ingewanden. Voor jonge kinderen en baby’s gebruik je een klein stukje houtskool ongeveer zo groot als een kers, voor volwassenen kan je de dosering indien nodig opvoeren tot drie keer dezelfde hoeveelheid. Houtskool verwerk je verder tot Terra Preta als bodemverbeteraar.

We lieten eerder die week onze etherische olie ruiken van naaldbomen aan de Grootmoeders uit Guatamala. Poxita voelde haar hart opengaan en de geur bleef haar lang bij. Ze voelde het sterk binnenkomen bij haar neusvleugels. Tomasa feliciteerde ons beide met onze mooie olie en vele werk.

Grootmoeder Poxita uit Guatamala

Grootmoeder Tomasa uit Guatamala

Ook in Nederland zijn er Grootmoeder cirkels actief, bijvoorbeeld de Grootmoeders groep in Breda.


Open Dag en boekpresentatie

by Henk Ploeger
Afwegen van het Eucalyptusmaaisel

Tijdens een geslaagde Open Dag afgelopen zaterdag waren we in de gelegenheid om de bezoekers een stoomdestillatie van Eucalyptus te laten zien. De hoeveelheid maaisel die we in de destilleerketel stoppen wegen we eerst, om na de destillatie een goed beeld te krijgen van de opbrengst.

Bezoekers van de destilleerwerkplaats tijdens de Open Dag

Met een werkende destillatie kon ik de bezoekers goed uitleggen hoe je uit aromatische planten  via het stoomdestilleren etherische olie kan winnen. De voor veel mensen bekende geur van eucalyptus was ook goed waarneembaar.

Eucalyptus etherische olie in de scheitrechter

De volgende dag, zondag, waren Catharina en ik deelnemer aan het jaarlijks georganiseerde Rijen Ruikt. Op een heel mooie locatie van Sophia’s tuin gaf Catharina twee boekpresentaties van haar in november verschenen boek ‘Lariks, Spar en Grove Den: naaldbomen met een geneeskrachtige werking’ 

Catharina tijdens haar boekpresentatie

De boekpresentaties hebben we gecombineerd met de rondleidingen die Vincent van Sophia’s tuin gaf door zijn biologische tuinderij. Op deze zonovergoten zondag was er ook nog de mogelijkheid om planten te ruilen. Er was een ruim aanbod van onder andere aardbeienplantjes, geranium, vlinderstruik en basilicum.

We hadden een kraam ingericht waar de bezoekers kennis konden maken met de lariks- Grove Den- Douglasspar- en Reuzenzilverspar -olie en hydrolaat die we dit jaar hebben gedestilleerd.

Het werd een druk bezochte dag waar we naast de boekpresentaties de bezoekers veel hebben kunnen vertellen over de medicinale waarde van naaldboomoliën. Zeker voor herhaling vatbaar!


Naaldboomcampagne 2018 afgerond met Douglasspar

by Henk Ploeger
jonge Douglassparren

Afgelopen weekend hebben we de laatste naaldboomsoort die nog op ons lijstje stond, de Douglasspar (Pseudotsuga menziesii)geoogst en gedestilleerd. De weersomstandigheden waren uitzonderlijk warm voor de tijd van het jaar te noemen. Dit zou gunstig kunnen uitpakken voor de hoeveelheid etherische olie die we uit de naalden en takjes kunnen halen.

Jonge douglassparretjes

Bij het oogsten heb ik ervoor gekozen om alleen jonge vitale douglasspar te knippen. In totaal had ik vier klapkratten gevuld om terug in de destilleerwerkplaats verder te verwerken.

Na het hakselen van de takjes kon ik de ketel vullen met 20 Kg Douglasspar. Dat is precies de hoeveelheid die in onze 150 Liter destilleerketel past.

Tijdens de destillatie van Douglasspar

Naaldbomen zoals de Douglasspar hebben een waslaag op de naalden vandaar dat we met één batch twee opeenvolgende destillaties uitvoeren. Dit leverde beide keren een heerlijke citrusachtige geur in op in de werkplaats.

Douglasspar etherische olie in de scheitrechter

Ik kwam uiteindelijk op een opbrengst aan etherische olie van ongeveer 0,4% uit. Dat komt aardig overeen met de hoeveelheden die ik de afgelopen jaren heb gevonden. Naast de olie heb ik ook nog plm 4,5 liter hydrolaat kunnen maken.

Gesteriliseerde flessen voor de opslag van hydrolaat

Voor de opslag van het hydrolaat gebruiken we gesteriliseerde flessen. Na productie wordt de voorraad hydrolaat gekoeld opgeslagen. Hydrolaten hebben in vergelijking met etherische oliën een veel beperktere houdbaarheid.

Afvullen van Douglasspar hydrolaat

Na controle op pH en geurontwikkeling de komende dagen zet Catharina dit geweldige hydrolaat met vele toepassingen te koop in onze webwinkel De etherische olie van de Douglasspar laten we eerst nog een tijdje rijpen voordat de geur zich volledig ontwikkeld heeft.

Naderend onweer achter de destilleerwerkplaats met uizicht op het Chaamse bos

Met de vier soorten naaldbomen: Grove Den, Reuzenzilverspar, Lariks en Douglasspar hebben we ons naaldbomendestilleerseizoen 2018 weer achter de rug. We gaan ons de komende tijd weer bezighouden met het destilleren van kruiden.


Lariks meewerkdagen

by Henk Ploeger
Lariks in het Ulvenhoutse bos

De afgelopen week was het weer tijd voor de jaarlijkse oogst van Lariks (Larix decidua) in de Chaamse bossen. Tijdens de meewerkdagen waren de deelnemers in de gelegenheid om met ons het bos in te gaan en te zien, ruiken en ervaren hoe we van larikstakjes een mooie etherische olie maken.

klaar voor de oogst

We weten uit ervaring dat we uit de larikstakjes een relatief laag percentage (0,1%) etherische olie destilleren, maar omdat er voldoende belangstelling voor de olie en het hydrolaat is loont het de moeite om daar 4 volle dagen mee bezig te zijn. Lariks etherische olie heeft een aangenaam frisse geur en bezit de grootste hitte onder de dennenoliën.

Lariks hakselen

Voor de drie destillaties die we hebben uitgevoerd worden de larikstakjes eerst gehakseld, nodig om de aromatische stoffen goed vrij te kunnen maken. De destilleerketel die we gebruikt hebben heeft een capaciteit voor plm 20 Kg, vergelijkbaar met 4 volle klapkratten.

 Vullen van de ketel met gehakselde lariks foto: Winny Schreurs
foto: Winny Schreurs

De lariks meewerkdagen zijn afgesloten met een middagworkshop. De deelnemers hebben kunnen zien hoe we de ketel gevuld hebben met de vers gehakselde lariks. En gedurende de middag de productie van de etherische olie en hydrolaat kunnen volgen en vooral ook ruiken.

Lariks etherische olie foto: Winny Schreurs

Het was tijdens de destillatie goed te zien dat de etherische olie van kleurloos licht geel werd. De opbrengst aan etherische olie en hydrolaat kwam overeen met die van vorig jaar.

Larikshydrolaat foto: Winny Schreurs

Na afloop hebben we de workshopdeelnemers een vers flesje larikshydrolaat meegegeven. Dit seizoen gaan we nog één naaldboomsoort destilleren, namelijk de Douglasspar.


Reuzenzilverspar en Grove Den etherische olie en hydrolaat gemaakt

by Henk Ploeger

Chaamse bos

De afgelopen week zijn we weer gestart met het jaarlijkse destilleren van naaldboomtakjes. Na in het begin van de meivakantie de nodige vergunning(en) te hebben geregeld met Staatsbosbeheer, zijn we afgelopen woensdag gestart met het destilleren van Reuzenzilverspar ofwel Abies grandis

jonge reuzenzilversparretjes

Vorig jaar hebben we al mogen ervaren wat voor waardevolle etherisch olie deze naaldboom maakt. Catharina heeft daar in haar boek ´Lariks, Spar en Grove Den: naaldbomen met een geneeskrachtige werking´ over geschreven. We hebben bewust het mooiere weer van de afgelopen dagen afgewacht  om te kunnen oogsten. Belangrijk voor de kwaliteit en de kwantiteit van de olie en het hydrolaat.

Henk doet de oogst van jonge sparretjes in de ketel

De eerste destilleerdag van het seizoen gingen er in totaal 20 Kg gehakselde Reuzenzilverspar takjes in de destilleerketel. Voor deze gelegenheid hebben we de (oude) gasgestookte destilleerketel gebruikt. De opbrengst aan etherische olie en hydrolaat was na twee dagen destilleren boven verwachting. De geur van beide is het beste te omschrijven als zoetig citrusachtig.

tijdens de destillatie zie je de olie op het hydrolaat drijven in de scheitrechter

Afgelopen vrijdag heb ik jonge Grove Dennen (Pinus sylvestris) uit het Ulvenhoutse bos geoogst. De Grove Den is een pionierssoort die het goed doet op arme zandgrond. Dat is ook goed te zien in het bos. Voor de oogst van de jonge dennen was het niet nodig om meer dan 2 meter van het bospad af te gaan.

Terug uit het bos bij de destilleerwerkplaats aangekomen heb ik de jonge dennen vlak voor het destilleren eerst door de hakselaar gehaald. Na het hakselen kon ik in totaal 19,5 Kg jonge Grove Den in de destilleerketel stoppen.

kratten en hakselaar

Voor de destillatie heb ik de nieuwe destilleerketel in gebruik genomen. Om warmteverlies van de ketel zoveel mogelijk te voorkomen heb ik gebruik gemaakt van een ´jas´ door Catharina gemaakt van een oude wollen deken. Een isolatiemantel zou je ook kunnen zeggen. De ketel is door de fabrikant op mijn verzoek geschikt gemaakt om elektrisch te verwarmen. Bij deze eerste echte stoomdestillatie met de nieuwe ketel had ik ongeveer de helft van de capaciteit van de ketel ( plm 240 Liter) benut.

De destillatie verliep als een tierelier. De destilleerketel zelf bleek door de gerecycleerde wollen deken (´jas´) redelijk goed geïsoleerd. Het destillaat kwam heel regelmatig uit de koelemmer druppelen, en de destillatiesnelheid was goed in te stellen met de stroomregelaar.

koelemmer met essencier

Het destillatieproces in de ketel gaat bijna geluidloos; dit in tegenstelling tot de destillaties waarbij je voor de stoomproductie een gasbrander gebruikt. Na ruim 2 uur destilleren was de destilleerwerkplaats gevuld met een heerlijke naaldbomengeur. De geur van de olie en het hydrolaat omschrijven we als fris harsachtig. De etherische olie van de Reuzenzilverspar en de Grove Den moeten eerst nog circa een maand rijpen voordat ze op geur zijn.

De etherische olie en hydrolaat van Reuzenzilverspar en Grove Den koop je in de webwinkel.

Lees eerst de algemene voorwaarden voor levering.


Roomijs met Reuzenzilverspar etherische olie

by Henk Ploeger

Als het destilleerseizoen een beetje op z’n einde loopt sluiten we af met een oogstfeest. Bezoekers zijn dan in de gelegenheid om kennis te maken met de etherische oliën en hydrolaten die we in het seizoen hebben gemaakt.

Het oogstfeest leek mij een ideaal moment om de bezoekers niet alleen met de geur, maar ook met de smaak van etherische olie te laten kennismaken. Dat klinkt misschien gek maar de aromatische stoffen waaruit de etherische oliën bestaan worden natuurlijk ook in voedingsmiddelen gebruikt. Roomijs is vanwege het melkvet erg geschikt om dat eens uit te proberen.

Over het ijsmaken met etherische olie had ik een aantal jaren geleden al een balletje opgegooid met de Jacobushoeve die in onze regio bekend staat om de lekkere (biologische) roomijs die ze maken. Omdat etherische oliën geconcentreerd zijn is het belangrijk om een voorbeeldrecept te hebben. Tijdens mijn zoektocht kwam ik een aantal recepten tegen waarbij de ijsmakers munt, sinaasappel en lavendel gebruiken om een lekkere frisse smaak te creëren.

Geoogste reuzenzilverspar   Abies grandis

Voor het ijs wat ik afgelopen week heb laten maken door de Jacobushoeve heb ik gekozen voor de etherische olie van de Reuzenzilverspar (Abies grandis) in combinatie met stracciatella. Dit omdat ik uit de geur en de analyse die ik van deze bijzondere olie heb laten maken weet dat er een redelijke hoeveelheid limoneen in aanwezig is. Deze monoterpeen die in een heel hoog percentage in sinaasappel etherische olie zit is namelijk qua smaak een goede combi met chocolade.

IJs proeven

Ik was dan ook erg benieuwd of het Stracciatella- ‘Chaamse bos’-roomijs bij de bezoekers afgelopen zaterdag in de smaak zou vallen. De ijsmaker van de Jacobushoeve was in ieder geval enthousiast.

Dat enthousiasme kreeg ik ook te horen van de bezoekers van het oogstfeest van afgelopen zaterdag. Men vond het roomijs:

 Bijzonder, smaakt naar bos, citrusachtig, erg lekker, smaakvol.

In de middag heb ik de aanwezige bezoekers nog een destillatie met wat overgebleven muntbladeren (Mentha spicata) uit onze tuin laten zien. Hiervoor heb ik een glazen destilleeropstelling gebruikt.

Gezien de tijd van het jaar (september) leverde de destillatie geen etherische olie op waarmee ik een nieuwe ijssoort zou kunnen laten maken. Misschien volgend jaar?


Boszeep met hydrolaten uit het Chaamse bos

by Henk Ploeger

Ik heb al een aantal jaren contact met Evelien van Werfzeep en lever haar hydrolaten voor een aantal zeepsoorten die haar bedrijf op ambachtelijke wijze maakt. Een aantal maanden geleden hoorde ik dat Evelien bezig was met het ontwikkelen van een nieuwe zeep genaamd boszeep.

In deze zeep, die zoals Evelien schrijft een ode aan bomen en het bos is, zijn mijn hydrolaten verwerkt. Het gaat om hydrolaat van de Grove Den (Pinus sylvestris), de Douglasspar en Zilverspar. Catharina ging een kijkje te nemen in de biologische zeepziederij van werfzeep in Utrecht.

flessen met hydrolaat

Bovendien kon Catharina nog een bestelling van een aantal hydrolaten afleveren, waaronder vers Larikshydrolaat gemaakt tijdens de meewerkdagen. De zeepziederij is een hele geurige en aangename omgeving door het gebruik van heel veel soorten etherische olie bij het zeepmaken.

Bosextracten gaan de pan in    foto: werfzeep

 

de plantaardige oliën worden afgewogen (olijfolie, cacaoboter, kokosolie)

foto: werfzeep

etherische oliën worden afgewogen      foto: werfzeep

hydrolaten verdwijnen de pan in    foto: werfzeep

 

Zeep wordt in de mal gegoten    foto: werfzeep

De zeep van werfzeep is in een groeiend aantal winkels in Nederland, België, Duitsland en zelfs Aruba en Japan te koop. Leuk om te weten dat de boszeep met hydrolaten die ik gemaakt heb van naaldbomen uit het Chaamse bos wellicht op Aruba en misschien ook in Japan terecht komen.

afmeten van hydrolaat
plantaardige olie toevoegen    foto: werfzeep
drogende stukken boszeep
Werfzeep
Evelien, Laurens en Marjolein van Werfzeep      foto: werfzeep


Meewerkdagen Lariks geven goede opbrengst

by Catharina de Bruin

We hebben de hemelvaartsdagen van 2017 uitgekozen om Lariks te gaan destilleren. Uit het Chaamse bos hebben we met meewerkers op drie dagen steeds vier kratten vol met Larix decidua geoogst. Uiteraard heeft Henk de destillateur daar toestemming voor. Samen met een medewerker van Staatsbosbeheer heeft Henk een aantal plekken uitgezocht waar we kunnen oogsten.

Zo’n meewerkdag beginnen we eerst maar met een kopje koffie of thee, want de meewerkers hebben (soms een behoorlijk lange) autorit achter de rug. Onze deelnemers komen uit heel Nederland en Vlaanderen en vaak moeten ze wel twee uur rijden. Henk begint met het uitleggen van het programma, terwijl Catharina een koekje serveert bij de koffie of thee.

Henk laat zien op de kaart van het Chaamse bos waar we heen fietsen om de Lariks te zagen.

 

Gelukkig waren het hele warme en zonnige dagen, dus een half uurtje fietsen in het bos en wat takken afzagen is een prima bezigheid om te ontspannen. Henk vertelt hoe de takken eruit moeten zien en welke maat het beste in de hakselaar past. Uiteindelijk gaan er vier boodschappenkratten in de ketel; veel meer afknippen heeft geen zin.


foto: Jeannette Zijlstra

We zagen Larikstakken in een rustig stukje van het bos. De koekoek laat zich de hele tijd horen en boven het open veld cirkelt de buizerd op zoek naar prooi. Verder is het heerlijk stil en zien we af en toe wat wandelaars met een hond voorbij kuieren. Het gereedschap wat we gebruiken lenen we in de zomermaanden van de natuur- en landschapsvereniging Gilze en Rijen.

 

Terug bij de destilleerwerkplaats worden de takken in de hakselaars klein gemaakt. De stoom kan dan makkelijker door de takjes en twijgjes om de etherische olie mee te nemen uit de plant.

We nemen de tijd voor de uitgebreide biologische en vegetarische lunch in de schaduw met een weids uitzicht.

Henk heeft met de meewerkers de kratten gewogen. Het plukgewicht van alle dagen bij elkaar is 60 kg en de opbrengst aan etherische olie is 60 ml. Dat is een gemiddelde opbrengstpercentage van 0,1 %. Op zaterdag was er wat minder opbrengst, waarschijnlijk veroorzaakt door de zomerse temperaturen van ongeveer 33 graden Celsius. Dat is de reden dat er in de zomermaanden een veel lagere opbrengst aan etherische olie is. Onder die omstandigheden laten de naaldbomen hun olie los; dat ruik je in het bos.

Een klein beetje olie sturen we in een flesje op om te laten analyseren op inhoudsstoffen. Op ons oogstfeest van 9 september verwachten we de analyses in huis te hebben.

foto: Brigitte Sprenkels

foto: Brigitte Sprenkels

foto: Brigitte Sprenkels

foto: Brigitte Sprenkels

Als het water in de ketel tot handwarm is voorverwarmd, kan de gehakselde Lariks in de destilleerketel. De ketel wordt dichtgeplakt om stoomlekken te voorkomen, de gasbrander kan aan en dan is het wachten tot het water onder in de ketel gaat koken.

Ondertussen heeft Henk heel wat informatie over de techniek van het stoomdestilleren in verschillende soorten destilleeropstellingen. Hoe en waarom maakt de boom of plant etherische olie? Deze vragen worden ook beantwoord door Henk. We vertellen over de toepassingen van de verschillende inhoudsstoffen, olie en hydrolaat uit de praktijk. Er ligt een stapel met boeken klaar om door te bladeren en te raadplegen.

foto: Bernadette Hoens

 

Het destillaat van de Lariks is een beetje troebel alsof er inhoudsstoffen zijn die als emulgator werken. De inhoudsstoffen moeten nog gaan scheiden in hydrolaat en etherische olie. We hebben de Lariksolie in een scheitrechter verzameld en in flesjes van 5 mL afgevuld. Ook heeft Catharina het hydrolaat in enkele gesteriliseerde flessen overgegoten en van een etiket voorzien. Aan het eind van de middag hebben we het hele proces van stoomdestilleren laten zien en vooral ruiken.

Na deze meewerkdagen krijgen de meewerkers nog veel informatie in het document Lariks, Spar en Grove Den: naaldbomen met een geneeskrachtige werking nagezonden per e-mail.

foto: Brigitte Sprenkels

foto: Bernadette Hoens

foto: Bernadette Hoens

 

Reactie van meewerkers:

” Vandaag een geweldige dag gehad bij indekoperenketel. Lariks zelf geplukt en dmv stoomdestillatie en het eindresultaat is een heerlijke essentiële olie en hydrolaat. ”

” Was een prachtige dag!! Veel geleerd en bedankt voor het prachtige naslagwerk. ”

” Het was heel leuk om nu eens de praktijk mee te maken! Inclusief geursessie, héél veel uitleg en tot slot een bubbel-voetbad met lariks-hydrolaat   ”

 

voetenbadje met vers Larikshydrolaat in de destilleerwerkplaats