Workshop zelf hydrolaat maken

by Henk Ploeger

Afgelopen zaterdag hebben we een workshop zelf hydrolaat maken gehouden. De interesse in en het gebruik van hydrolaten neemt de afgelopen jaren toe, en dat was ook de reden om hier speciaal een workshop aan te wijden.

Munt, Tijm, Marjoraan en Rozemarijn

Naast een destillatie van lavandin hebben we met de vers geplukte kruiden die door een aantal deelnemers was meegenomen hydrolaat gemaakt. Het was een mix van munt, tijm, marjoraan en rozemarijn. Tijdens de workshop hebben de deelnemers kunnen zien en vooral ruiken hoe je op een simpele manier van verse kruiden hydrolaat kunt maken.

Met deze zogenaamde ´wokmethode´ kan je zonder allerlei destilleerapparatuur te moeten aanschaffen in de keuken met een aantal potten en pannen aan de slag.

Uitleg over hoe planten etherische olie maken

Tijdens de workshop heb ik met de deelnemers de voor- en nadelen van deze methode ten opzichte van een normale stoomdestillatie doorgenomen. De verwachting dat we uit de meegenomen kruiden etherische olie zouden kunnen halen bleek niet te kloppen.

Uitleg over de wokmethode  foto: Brigitte Sprenkels
Zit er een beetje etherische olie in de scheitrechter?

Daarvoor hadden we eigenlijk te weinig verse kruiden tot onze beschikking. Daarom was de destillatie van 2 Kg gedroogde lavandinbloemen des te interessanter. We hebben de destillatie halverwege gestopt om de ontstane etherische olie uit de florentijnse vaas te gieten.

Afgieten hydrolaat

Deze destillatie leverde in totaal 140 mL Lavandinolie op. Het hydrolaat maken van de verse kruiden leverde in totaal 400 mL heerlijk geurende hydrolaat op. De geur van tijm en munt waren daar duidelijke in herkenbaar.

Introductie geursessie foto: Brigitte Sprenkels
Beoordeling van de geur van het verse hydrolaat

Gezien het enthousiasme en de leergierigheid van de workshopdeelneemsters en mijn interesse in hydrolaten is deze workshop voor herhaling (volgend jaar) vatbaar. Dat geeft me de tijd om me verder te verdiepen in de inhoudsstoffen in relatie tot de werking van hydrolaten. Wellicht laten we nog onderzoek doen naar de samenstelling van de hydrolaten die we jaarlijks van naaldbomen uit het Chaamse Bos destilleren.

20 Liter alambiek  foto: Brigitte Sprenkels

Lavendel destilleren in het Amsterdamse Bos

by Henk Ploeger
Lavender fields van William Speakman

Een tijdje geleden ben ik gevraagd om een aantal workshops te geven tijdens de kunstmanifestatie Cure Park in het Amsterdamse Bos. Cure Park is een eigentijds kuuroord dat van 4 juni 2017 t/m 16 juli 2017 neerstrijkt in het Amsterdamse Bos. Met het Bostheater als centrum brengt Cure Park meer dan 30 kunstenaars, makers en denkers samen met publiek rondom het thema zorg, voor onszelf, de ander en de omgeving.

Lavandula angustifolia en L. stoechas in Lavender fields

Ik ben op de uitnodiging in gegaan omdat het thema mij aansprak en het inspirerend vond om workshops te geven in een kunstwerk met als titel ´Lavender fields´.

Het kunstwerk bestond uit een tent en een aangrenzend lavendelveldje. William Speakman, de kunstenaar, had gekozen voor twee soorten lavendel: Lavandula angustifolia en L. stoechas in verschillende variëteiten.

Lavandula stoechas

De lavendel stond nog volop in bloei, wat te merken was aan de vele bijen, hommels en vlinders die zich in het lavendelveldje ophielden. 

Om een workshop te geven waarbij ook de techniek van het stoomdestilleren zichtbaar werd gemaakt heb ik mijn kleinste destilleerapparaat meegenomen. Met dit apparaat is het mogelijk om 100 mL kruiden te destilleren. Ik heb gedroogde Lavandinbloemen gebruikt waarmee het mogelijk is om na de destillatie een klein beetje etherische olie zichtbaar te maken. De geur is geen probleem, omdat ik geen koeler gebruikt heb en er zodoende veel stoom en aromatische stoffen konden ontsnappen.

Uitleg over de stoomdestillatie

In een park zonder stromend water en electriciteit vergde dat wel de nodige voorbereiding en improvisatie. Dat maakte de twee workshops die ik gegeven heb ook bijzonder.

De ´demotafel´

Ik heb de deelnemers aan de workshop in het lavendelveldje uitleg kunnen geven over hoe en waar de lavendelplanten de etherische olie produceren.

En een werkende stoomdestillatie van lavandinbloemen kunnen laten zien en vooral ruiken!

Catharina en ik vonden het een geweldige ervaring om twee workshops te mogen doen op zo’n inspirerende plek! De combinatie van het lavendelveld met de vele insecten en het laten zien en ruiken van de stoomdestillatie was perfect.

De enthousiaste workshopdeelnemers maakten het plaatje compleet.


Lavendel angustifolia uit Horn

by Catharina de Bruin

De lavendel staat al lekker te bloeien en eindelijk kwamen er ook mooie, warme, zonnige dagen aan om lavendel te gaan plukken.
Dit keer konden we bij Partyhoeve de Geer in Horn, Limburg een aantal rijen Lavendula angustifolia var. “Munstead” oogsten.

lavendellogo

 

Eigenlijk was het optimaal weer voor een hoge olieproductie van de lavendel, maar voor de vrijwilligers was het te warm in de zon om lang te plukken. Het was wel 30 graden Celsius en op het open veld tussen de vochtige lemen aarde voelt dat nog warmer aan. De lavendel wordt het beste in de middag geknipt voor een goede opbrengst. Het veld gonste van de bijen, sprinkhanen en andere insecten. Ook stonden er andere kruiden tussen de lavendelplanten.

Gelukkig waren er twee meewerkers die, net als Catharina, het geweldig vinden om de lavendel te knippen. Dank voor het meehelpen, Lieske! Dank voor het meehelpen en rijden, Joop van Tuinjoop! Zonder jullie was het oogsten niet gelukt.

lavendeloogst 2016 002

informatie van de lavendelhoeve

lavendeloogst 2016 001

lavendelveld in Horn Limburg

lavendeloogst 2016 003

zo, een stukje van de voorste rij is geknipt

lavendeloogst 2016 005

lavendeloogst

lavendeloogst 2016 008

lavendeloogst

 

 

 

lavendeloogst 2016 009

lavendeloogst

 

 

 

de lavendel gaat in kratten

de lavendel gaat in kratten

Uiteindelijk heeft Henk een plukgewicht van 22,5 kg gewogen in de destilleerwerkplaats. Henk en Catharina hebben nog dezelfde dag de lavendel in de droogbakken verdeeld. De lavendel was nog warm toen het uit de kratten werd gehaald. Met de goede ventilatie kan het verder drogen, totdat we het in de ketel stoppen om lavendelolie van te maken.

 

lavendeloogst 2016 011

plukgewicht vaststellen

lavendeloogst 2016 012

nu in de droogbakken verdelen

lavendeloogst 2016 013

verdelen in de droogbakken

Op de kop af zestien dagen later heeft Henk de Lavandula angustifolia var. Munstead die eind juni geoogst was gedestilleerd. Het plukgewicht was 22,5 Kg. Omdat de lavendel gedurende twee weken heeft kunnen drogen was het mogelijk om de hele oogst in één keer te destilleren.

Op deze vrijdag had Henk hulp van een stagiair Thea Kamerbeek die een opleiding volgt bij de herboristenopleiding ´De Sprenk`. Deze hulp kwam goed van pas want het overbrengen van de gedroogde lavendel uit de gaasbakken in de ketel vergde enige tijd en inspanning.

Om de lavendel goed in de ketel te krijgen hebben we de deksel verzwaard met een aantal stenen en goed afgeplakt met aluminiumtape om stoomlekken te voorkomen

Thea en Henk

Thea en Henk in de destilleerwerkplaats

foto: Thea Kamerbeek

gedroogde lavendel foto: Thea Kamerbeek

 

vullen van de ketel foto: Thea Kamerbeek

vullen van de ketel
foto: Thea Kamerbeek

 

Bij het scheiden van de etherische olie van het hydrolaat tijdens de destillatie hebben we gebruik gemaakt van een florentijnse vaas. Scheiding met een florentijnse vaas geeft het gemak van niet steeds het hydrolaat handmatig te moeten aftappen.

Florentijnse vaas

Florentijnse vaas

Na 2 uur destilleren zijn we gestopt. De totale opbrengst aan etherisch olie was 50 mL.

 

foto: Thea Kamerbeek

foto: Thea Kamerbeek

 

 

lavendelolie in de scheittrechter

lavendelolie in de scheittrechter

Als we uitgaan van het plukgewicht (22,5 Kg) is de opbrengst 0,22%.
Met de ervaring die we opgedaan heb met een andere Lavandula angustifolia cultivar in 2012 en 2013 kunnen we stellen dat dit een relatief lage opbrengst is. In 2012 hadden we een opbrengst van 0,9% en in 2013 1,0%. In 2013 waren de weersomstandigheden gunstiger dan in 2012. Bij beide oogsten ging het om L. angustifolia var. Little Lady.

Omdat de omstandigheden bij het plukken in Horn gunstig waren hebben we het idee dat L.angustifolia var. Munstead gewoon minder olie produceert. We weten nu dus iets meer over de kwantiteit aan etherische olie die deze cultivar onder Nederlandse omstandigheden kan produceren. We hebben de olie voor analyse opgestuurd naar een gespecialiseerd bedrijf in Frankrijk www.pyrenessences.com om meer te weten te komen over de samenstelling van de olie.

 

aftappen van de ketel na het lavendel destilleren

aftappen van de ketel na het lavendel destilleren

 


WORKSHOPS IN 2016

by Henk Ploeger
LAVENDEL WORKSHOP
Zaterdag 9 juli, dinsdag 23 augustus en  zaterdag 27 augustus 2016
van 13:00 uur tot 17:00 uur
Maximaal 12 deelnemers. Prijs:  € 55,-

Inclusief koffie/thee met wat lekkers, materialen en online documentatie.

contact en info: indekoperenketel@gmail.com

Deze workshop is dan ook geschikt voor mensen die zelf willen gaan destilleren en/of interesse hebben of bezig zijn met aromatherapie. Als je wil weten hoe een deelnemer vorig jaar de workshop heeft ervaren klik dan op onderstaande link: http://huis-tuin-en-keuken.blogspot.nl/2014/07/c-workshop-destilleren.html
lavendelworkshops2016

 

LAVENDEL (DECORATIE) WORKSHOP

juli 2016
van 13:00 uur tot 17:00 uur
Maximaal 12 deelnemers. Prijs:  € 55,-

Inclusief koffie/thee met wat lekkers, alle materialen en online documentatie.

contact en info: indekoperenketel@gmail.com

Zoals je kan lezen is deze workshop speciaal samengesteld voor mensen die het leuk vinden om te zien hoe lavandelolie gemaakt wordt en bovendien onder deskundige leiding een lavendeldecoraties leren maken.

Tijdens deze workshop gaan we Franse lavandin destilleren krijg je een korte uitleg over de techniek van de stoomdestillatie en houden we een geursessie met diverse soorten lavendel. Daarnaast is er veel tijd om zelf aan de slag te gaan met het maken van een lavendeldecoratie. Hiervoor heb ik Tineke van den Boer van Tineke’s decoraties gevraagd. Zij heeft ruime ervaring met het geven van workshops groendecoraties

 

 

 

WORKSHOP ZELF AROMATISCHE KRUIDEN VERWERKEN

op vrijdag 5 augustus en zaterdag 6 augustus 2016 van 13 uur tot ongeveer 17 uur.

Wij zien snoeiafval van aromatische planten als waardevolle grondstof om olie en hydrolaat te maken. Met veel toepassingen, bijvoorbeeld voor zeep maken of medicinale werking.

Deze middagworkshop is dan ook speciaal opgezet voor mensen die van aromatische planten uit hun tuin of permacultuurproject op kleine schaal etherische olie willen maken. Tijdens de workshop kan je kennis maken met oogsten, verwerken en stoomdestilleren voor olie en hydrolaat van aromatische planten en kruiden.

We leren de cursisten om met simpele huis- tuin- en-keuken middelen planten te gaan stoomdestilleren, een techniek om op een zuivere manier olie te winnen. Ook komen andere winningsmethodes zoals enfleureren, macereren en extraheren aan bod. Er is veel ruimte om vragen te stellen en uit te wisselen.

Prijs:                        € 25,- inclusief koffie en thee.
Aantal deelnemers:     minimaal 6, maximaal 10.
Zelf meenemen:         vers geplukte kruiden en glazen potje of flesje voor hydrolaat

Aanmelden: via het formulier op de website www.indekoperenketel.nl of mail naar indekoperenketel@gmail.com

Scannen0003

 

 

MEEWERKDAGEN LARIKS

Zaterdag 28 mei en zondag 29 mei. Van 10:00 uur tot 16:00 uur.
Door het koude voorjaar kan, naar verwachting, het oogsten van de lariks pas eind mei plaatsvinden.
Dan is de groei van de jonge takken en twijgen op zijn hoogtepunt. Er zijn warmere dagen nodig voor de bomen. Zo wordt de beste opbrengst van lariks olie en hydrolaat verwacht.

In de ochtend gaan we in het Chaamse bos lariks takken halen. We lopen vanaf de werkplaats naar het bos, dat is ongeveer 1 km lopen.
Rond het middaguur gaat in de destilleerwerkplaats de ketel aan. Van de lariks maken we door stoomdestillatie lariksolie en larikshydrolaat.

Wil je erbij zijn?

Wil je meedoen met het oogsten van de lariks in het bos? Wil je helpen met hakselen en de ketel vullen? Je bent van harte welkom op deze leerzame, inspirerende en vooral gezellige meewerkdagen.

Wees er snel bij, want er zijn een beperkt aantal plaatsen.
Je kan zaterdag of zondag of beide dagen komen.
Belangrijk: wel eerst aanmelden door een mail te sturen naar indekoperenketel@gmail.com

Organisatie en contact

Koffie en thee met wat lekkers worden verzorgd,
Neem zelf een boterhammetje mee en werkhandschoenen.
Bijdrage: donatie, geef wat het je waard is, niet gratis.

meewerkdagen lariks destilleren 2016 webbanner (1)

We zien er naar uit je te ontmoeten,
Henk Ploeger & Catharina de Bruin

activiteiten 2016 (1)

 

 


Lavendelolie uit droogboeketten

by Henk Ploeger
http://www.partyhoevedegeer.nl/

Van twee workshopdeelnemers kreeg ik het aanbod om een aantal zakken gedroogde lavendel op te halen. Deze lavendelboeketten waren nog afkomstig van lavendelboerderij Viva Lavandula waar ik in 2010 lavandin had geplukt. Het was dus uit Nederland afkomstige lavendel. Ik was eigenlijk ook wel benieuwd hoeveel lavendelolie je nog uit droogboeketten kunt halen.

Viva Lavandula juli 2010

Het was wel duidelijk dat het om gedroogde Lavandula angustifolia ging, maar welke variatie was niet meer te achterhalen. Voor deze gelegenheid had ik een workshop op maat georganiseerd waarbij de deelnemer aan de workshop voor het vervoer zorgde van en naar het ophaaladres in de buurt van Roermond.

stoomdestillatieopstelling met externe stoomgenerator

Tot een deel van de inboedel van Viva Lavandula die de mensen hadden overgenomen hoorde een glazen stoomdestillatie opstelling met een externe stoomgenerator (autoclaaf). Heel geschikt voor demonstratie-doeleinden.

De droogboeketten waren de afgelopen 2 jaar opgeslagen geweest in een grote puinzak en hadden al de nodige geur afgegeven. Vroeg vertrokken konden we in de destilleerwerkplaats rond 1 uur in de middag starten met de destillatie van een deel van de lavendelboeketten.

Voor het scheiden van de etherische olie van het hydrolaat heb ik gebruik gemaakt van een florentijnse vaas.

Forentijnse vaas

Na anderhalf uur destilleren ben ik gestopt omdat er zich zichtbaar geen etherische olie meer vormde in de florentijnse vaas. Ik had in totaal plm 18 mL lavendelolie uit de droogboeketten kunnen destilleren.

Dat is voor lavendel niet zo gek veel. Om de opbrengst te verhogen en meer lavendel tegelijkertijd te kunnen destilleren heb ik later in de week de houtige stelen van de boeketten afgeknipt.

Ik hield zo in totaal 4 klapkratten over van de gedroogde lavendel. Dit volume past precies in mijn destilleerketel die een capaciteit van 75 Liter heeft. Ik heb de inhoud van de kratten van tevoren gewogen en noteerde een gewicht van 6 kg.

top van de destilleerketel

Ik heb deze keer 2 uur gedestilleerd om er absoluut zeker van te zijn dat ik alle etherische olie uit de gedroogde lavendel had gehaald. Het resultaat was plm 36 mL heerlijk geurende lavendelolie.

opbrengst lavendelolie van de tweede destillatie

Als ik deze opbrengst vergelijk met bijvoorbeeld de Chaamse lavendel (L.angustifolia var. little Lady) die ik in 2013 heb gedestilleerd waar ik uit 20-24 kg kort gedroogde lavendel plm 200 mL etherische olie haalde. Dat uiteindelijk neer op een opbrengst van 1% van het plukgewicht. Het gewicht van geplukte lavendel (top met bloemen), is mijn ervaring, neemt na een aantal dagen goed gedroogd te zijn 25% in massa af.

Lavendeloogst Chaam 2013

Stel dat de lavendelboeketten nog verder ingedroogd zijn dan zou de 6 kg die ik gedestilleerd heb staan voor 30 kg plukgewicht. De 36 mL olie zou dan overeenkomen met een opbrengst van 0,12%.

Rekening houdend met variabelen die van invloed kunnen zijn op de olieproductie zoals soort (variatie van L.angustifolia in dit geval), het weer voorafgaand aan de oogst van de lavendel etc. kan je stellen dat gedroogde lavendel na een paar jaar veel van haar etherische olie verliest.


Destilleerworkshop Lavandin en kruidenmarkt de Sprenk

by Henk Ploeger

Afgelopen weekend hadden Catharina en ik twee activiteiten op de agenda staan. De workshop lavendel destilleren en deelname aan de kruidenmarkt van ´De Sprenk`, een opleidingscentrum voor herboristen.

Even pauzeren tijdens de workshop

WORKSHOP LAVANDIN DESTILLEREN zaterdag 27 juni

Vanaf 2010 organiseer ik workshops lavendeldestilleren en merk een groeiende belangstelling. Dit jaar hebben we het aantal workshops verdubbeld om in deze behoefte te voorzien. Dit jaar gebruik ik voor het destilleren gedroogde lavandin (BIO) bloemen afkomstig uit Mévouillon in Frankrijk.

Drogende lavandin

Voor de destillatie heb ik 2 Kg lavandinbloemen gebruikt. Deze hoeveelheid zou genoeg zijn om alle deelnemers een flesje vers gedestilleerde lavendelolie mee naar huis te laten nemen.

Nederlandse Lavandinolie

Tijdens de workshop laat ik de deelnemers altijd kennismaken met verschillende geuren om een idee te krijgen van de verschillen in lavendelolie die er zijn.

geursessie

Aan het einde van de workshop  konden we ruim 11 druppelflesjes van 10 mL vullen met verse lavandinolie. We hadden dus een opbrengst van plm 120 mL.

flesjes vullen

Een van de Vlaamse deelneemsters had als traktatie zelf echte pralines gemaakt met lavendelbloempjes erin. Dat was een leuke verrassing.

In deze workshop, waarvoor de deelnemers van Den Helder tot voorbij Brussel waren afgereisd naar Gilze met belangstelling voor lavendelolie en lavendeldestilleren, viel ons de enorme diversiteit op. Dat maakte voor ons de workshop heel bijzonder en meer dan geslaagd!

KRUIDENMARKT ´DE SPRENK´ zondag 28 juni

Max Niessen van kruidencentrum ´De Sprenk´ had mij al een aantal maanden geleden gevraagd of ik interesse had om op de door hem jaarlijks georganiseerde kruidenmarkt wilde meedoen.

foto: facebook Puur Aroma

Dat leek mij een prima idee, vooral omdat ik een aantal jaren geleden als bezoeker gezien had dat het een markt is waar mensen staan die hun producten zelf maken en vaak nog op ambachtelijke wijze. Dat is ook waar wij voor staan. Het vervoer erheen vergde van ons als OV-gebruikers wel het nodige regelwerk. Gelukkig konden we via circuitnederland aanvullend vervoer regelen en waren we op tijd aanwezig om onze kraam in te richten.

Max had een prima plek voor ons gereserveerd compleet met een verrijdbare alambiek. Handig om uit te leggen aan de bezoekers hoe de stoomdestillatie in z´n werk gaat.

We hebben de vele belangstellende bezoekers het een en ander verteld over waar INDEKOPERENKETEL voor staat en waar we zo al mee bezig zijn.

Dat kan natuurlijke het beste door het laten ruiken van onze produkten. Voor deze gelegenheid hadden we dan ook Lariksolie, Douglassparolie, Lavandinolie en Zeeuwse lavendelolie meegenomen.

De kruidenmarkt, die van 10 uur ´s ochtends tot 5 uur ´s middags duurde, leverde ons ook veel gerichte belangstelling op van mensen die al met etherische oliën bezig zijn. Inspirerend om te doen en zeker de moeite waard om ook volgend jaar weer aan deze drukbezochte markt deel te nemen.


Destillatiedag bij de Levensboom 1: BIO Lavandin olie

by Henk Ploeger

Madeleine heeft een centrum voor Complementaire zorg De Levensboom die gevestigd is in Wernhout NB. Ze heeft heel veel ervaring en kennis in het toepassen van etherische olie en hydrolaten in de zorg, en heeft hierover een handboek geschreven voor de professional in de complementaire zorg. Het boek heet Complementaire zorg in de palliatieve zorgverlening. 

Madeleine Knapp Hayes had mij begin dit jaar gevraagd om aan een destillatiedag mee te werken.

Het eerste deel van de destillatiedag van afgelopen zaterdag heb ik samen met Catharina verzorgd. Tijdens het tweede deel heeft Madeleine de cursisten kennis laten maken (vooral het ruiken) met etherische oliën die door CO2 extractie zijn gemaakt. We zijn gestart met de destillatie van bio Lavandin uit Mevouillon (Frankrijk) We hebben hiervoor een koperen alambiek van 20 Liter gebruikt.

Uitleg over het stoomdestilleren met een alambiek

In de alambiek was plek voor 900 gram gedroogde lavandin.

Foto: Madeleine Kerkhof Knapp-Hayes

Na het afplakken met aluminiumtape, om de ketel stoomdicht te maken, kon de destillatie beginnen. Ik had het water in de destilleerketel al voorverwarmd dus het duurde niet lang voordat de eerste druppels destillaat uit de koelemmer kwamen.

Voor het opvangen en scheiden van de olie en het hydrolaat heb ik gebruik gemaakt van een florentijnse vaas.

foto: Madeleine Kerkhof Knapp-Hayes

Het destilleerproces werd met veel belangstelling door de cursisten bekeken en gefotografeerd.

Tijdens de 2 uur durende destillatie heeft Catharina het proces in de gaten gehouden, zodat ik met de cursisten het ochtendprogramma kon afmaken.

GEURSESSIE  foto: Madeleine Kerkhof Knapp-Hayes

In dat programma heb ik de cursisten via een geursessie verschillen en overeenkomsten van verschillende etherische oliën laten ruiken. Dat de deelneemsters aan deze destillatiedag goed bekend waren met etherische oliën bleek al snel omdat ze de synthetische lavendelolie onmiddellijk herkenden aan de ´vlakke´ geur. De zaal zat vol met geoefende neuzen!

Opbrengst lavandin etherischeolie

Al heel snel tijdens het destilleren werd de olie donkerder dan de normale gele kleur van lavandinolie. Aan het einde van de destillatie hield ik een amberkleurige olie over. Of dat te maken heeft met het destilleren in een koperen destilleerketel moet ik nog uitzoeken. Wel weet ik dat als je tijm in koper destilleert dat de olie een rode kleur krijgt.

De totale opbrengst was plm 70 mL zodat alle deelneemsters na afloop van de destillatiedag een flesje verse lavandinolie mee naar huis konden nemen. De etherische olie moet nog wel een maand rijpen voordat het op geur is.

 


Analyse Zeeuwse lavendelolie

by Henk Ploeger
Ik heb dit jaar in opdracht van een workshopdeelnemer lavendel mogen destilleren. http://indekoperenketel.nl/welkom
Het ging hier om Lavandula angustifolia ‘Hidcote’ een cultivar die veel in tuinen is aangeplant.

Lavandula angustifolia bron: wikipedia uit:Köhler–s_Medizinal-Pflanzen

Mijn opdrachtgever vond het interessant om de olie te laten analyseren op de samenstelling.
Ik was zelf eigenlijk ook wel benieuwd naar de samenstelling, omdat ik in 2012 en 2013 ook lavendelolie van Nederlandse bodem heb laten analyseren. De analyse van de lavendelolie uit Nieuw-Tonge (Zeeland) gaf dan ook voor mij een verrassende samenstelling te zien.


ANALYSE RESULTATEN LAVENDELOLIE Nieuw Tonge 2014
soort stof
stofnaam
massapercentage
Ulvenhout 2012
Chaam 2013
Nieuw-Tonge 2014
iso norm
monoterpeen
Limoneen
2,11%
1,26
2,06
oxide
1,8 – cineol
5,75 %
0,40
1,57
monoterpeen
cis / trans ocimeen
6,78%
4,91
4,87
1,0 -10,0
ester
oct-1-en-3-yl acetaat
2,15%
2,19
0,87
alcohol
linalool
19,45%
23,94
5,67
20,0-43,0
ester
linalylacetaat
22,17%
29,19
45,74
25,0-47,0
sesquiterpeen
beta-caryophylleen
2,32%
2,64
2,95
fenol-alcohol
terpineen-4-ol
11,18%
12,36
0,31
< 8,0
ester
lavendulyl acetaat
2,48%
3,35
7,94
sesquiterpeen
E-beta-farneseen
3,61
2,46
0,92
ester
geranylacetaat
1,59%
0,68
0,81
117 stoffen met een percentage lager dan 1,5%
totaal
100%
100%
100%

 

Wat opvalt is het opmerkelijk lage linaloolgehalte en ook een laag terpineen-4-ol gehalte. Deze laatste stof maakte de lavendelolie die ik in 2012 en 2013 had gemaakt zo bijzonder vanwege z’n schimmeldodende eigenschap.

Analyse (deel gaschromatogram)  Chaamse lavendelolie 2013

Verder zit er wel een behoorlijke hoeveelheid linalylacetaat in. Daniel Dantien van Pyrenessences heeft de samenstelling van de olie ook getoetst aan een norm, de zogenaamde ISO 3015 : 12/2004 norm. Het is een norm die gehanteerd wordt voor lavendelolie van andere herkomst. Dat deze lavendelolie afwijkt van deze norm is eigenlijk niet zo verwonderlijk, we hebben hier te maken met een ander klimaat dan in (Zuid) Frankrijk.

bestanddelen in lavendelolie in een lage concentratie

Op internet vond ik een analyse van olie van Lavandula angustifolia (English lavender) die ook afweek van deze norm. Voor exacte gegevens zie: http://www.flor-esser.com/pdf/cromato_lavanda_inglesa.pdf
Conclusie was hier: het linalylacetaat gehalte is te laag en het linalol gehalte te hoog. Deze afwijkingen zeggen op zich niet zo heel veel over de kwaliteit van de olie. Zo was de olie die ik in 2013 had gedestilleerd, op basis van de samenstelling, een prima door aromatherpeuten te gebruiken olie, juist door een afwijkend terpineen-4-ol gehalte.

Lavendeloogst in 2012 bij een lavendelkwekerij

De lavendelolie uit Nieuw-Tonge zal op basis van de samenstelling een mindere kalmerende werking hebben, maar is wel antiseptisch en zuiverend door de aanwezigheid van limoneen. Verder vonden Catharina en ik de olie na een maand rijpen heerlijk ruiken. Lijkt mij toch ook wel een eigenschap die lavendelolie moet hebben.


Lavendel destilleren in opdracht

by Henk Ploeger
IMG-20140715-WA0000.jpg weergeven in diavoorstelling  IMG-20140714-WA0000.jpg weergeven in diavoorstelling
Een workshopdeelnemer van dit jaar, Leendert de Leeuw, kwam met het verzoek om lavendel voor hem te destilleren. Het ging om ongeveer 3/4 kuubkist Lavendula angustifolia var. hidcote. Dat leek me wel een interesante klus, ditmaal lavendelolie te maken van Zeeuwse bodem.

Afgelopen zaterdag kwam hij 9 vuilniszakken met goed gedroogde lavendel brengen. Bij aanraking van de bloemen rook je een zoetige bloemenlucht. Ik was eigenlijk wel benieuwd  of de opbrengst aan etherische olie van deze cultivar hetzelfde zou zijn als L.angustifolia var. littele Lady die ik vorig jaar gedestilleerd heb.

gedroogde L.angustifolia var hidcote

Om de 9 vuilniszakken te verwerken had ik 3 destillaties nodig. Gisteren ben ik met de eerste twee begonnen. Er paste inderdaad 3 vuilniszakken gedroogde lavendel in de ketel.

Na het aansteken van de brander onder de ketel en voordat het eerste destillaat overkwam rook ik het volgende:
38graden Celcius  heel fijn bloemige geur
70 graden Celcius sterk fruitig alcoholische geur

Bovenstaand filmpje is genomen op het moment dat het eerste destillaat overkwam.
Bij deze destillatie was de geur krachtig aanwezig door vluchtige niet gecondenseerde aromatische bestanddelen uit de lavendel. Eigenlijk krachtiger dan ik vorig jaar bij het destilleren van L.angustifolia var. little Lady had geroken.

scheiden van olie en hydrolaat met een florentijnse vaas

Na 1,5 uur destilleren ben ik even gestopt om de zich verzamelde olie uit de florentijnse vaas te halen. Ik had op dat moment 30 mL olie gedestilleerd.

In totaal heb ik de lavendel 2 uur gedestilleerd met een uiteindelijke opbrengst van 40 mL. Dat is een veel lagere opbrengst dan ik vorige jaar had. Het is wel opvallend dat er in het laatste half uur nog 25% van de aanwezige olie overkomt.

lavendel na de destillatie

De lavendel is na de destillatie natuurlijk gloeiend heet, dus even laten afkoelen is wel verstandig! Na het verwijderen van de lavendel en het vullen van de ketel en een uur na de eerste destillatie kon ik gaan starten met een tweede destillatie.

Een gevulde destilleerketel

Bij deze destillatie had ik veel meer losse lavendelbloemen in de ketel kunnen stoppen. Dus de opbrengst zou deze keer wel wat hoger moeten zijn dan 40 mL.

Dat klopte ook na 2 uur en 15 minuten had ik op plm 80 mL lavendelolie gedestilleerd.

Na deze twee destillaties waarmee ik een complete werkdag bezig geweest was, besloot ik om de volgende dag de rest van de lavendel te destilleren. De geproduceerde lavendelolie heb ik verzameld in een scheitrechter.

De derde destillatie leverende ongeveer 40 mL olie op. In totaal had ik zo’n 150 mL olie in de scheitrechter verzameld.

Een opbrengstpercentage kan ik niet geven, omdat het snoeigewicht van de lavendel onbekend is. De opbrengst is minder hoog vergeleken met L.angustifolia little Lady. Een beoordeling van de kwaliteit van de olie laat ik graag over aan een deskundige aromatherapeut, tenminste als de olie 1 maand gerijpt heeft.


Analyse van Chaamse lavendelolie

by Henk Ploeger
Afgelopen maandag was het zover ik ontving de analyseresultaten van de lavendelolie die ik in juli had gedestilleerd. Het bedrijf www.pyrenessences.com heeft de olie net zoals vorig jaar geanalyseerd op de samenstelling en  de aanwezigheid van pesticiden

gaschromatogram Chaamse lavendelolie 2013

Hierdoor krijg ik een nog beter beeld van de samenstelling van deze Brabantse lavendelolie.
De kwaliteit van de olie is afhankelijk van het terroir, een begrip uit de wijnbouw. De grondsoort een factor in het terroir is er één van. Volgens de lavendelkwekerij is er weinig verschil tussen de zandige grond van Ulvenhout en Chaam waarop de lavendel groeit. Opvallend verschil met vorig jaar is een hoger linalol en linalylacetaat gehalte en wederom een hoog terpineen-4-ol percentage!

Samenstelling lavendelolie van Lavendula angustifolia var. Little lady
soort stof
stofnaam
massapercentage
Ulvenhout 2012
Chaam 2013
iso norm
monoterpeen
Limoneen
2,11%
1,26
oxide
1,8 – cineol
5,75 %
0,40
monoterpeen
cis / trans ocimeen
6,78%
4,91
ester
oct-1-en-3-yl acetaat
2,15%
2,19
alcohol
linalol
19,45%
23,94
20,0-43,0
ester
linalylacetaat
22,17%
29,19
25,0-47,0
sesquiterpeen
beta-caryophylleen
2,32%
2,64
fenol-alcohol
terpineen-4-ol
11,18%
12,36
< 8,0
ester
lavendulyl acetaat
2,48%
3,35
sesquiterpeen
E-beta-farneseen
3,61
2,46
ester
geranylacetaat
1,59%
0,68
117 stoffen met een percentage lager dan 1,5%
totaal
100%
100%

Daniel Dantien van Pyrenessences heeft de samenstelling van de olie ook getoetst aan een norm, de zogenaamde ISO 3515 : 12/2004 norm. Volgens deze norm viel het percentage linalol en linylacetaat voor het eerst binnen de grenzen, en was het terpineen-4-ol gehalte te hoog.  Maar dat laatste is juist het bijzondere van de olie van  deze onder de Nederlandse zon groeiende lavendel!

Bloeiende lavendel Chaam juli 2013

De olie heeft dus net zoals vorig jaar een behoorlijk fungicide activiteit en is geschikt om wonden, huidinfecties, acne en pijnen mee te behandelen. Het is dus qua samenstelling een heel goede olie voor gebruik in de aromatherpie met bredere toepassingsmogelijkheden dan de gangbare lavendelolie.
De pesticiden analyse heeft de aanwezigheid van hele lage concentraties hexachlorobenzeen (fungicide) en pentachloroanisole aangetoond. De waarden lagen net tegen de detectiegrens van 0,01 mg/kg olie. Dat is erg jammer, vooral omdat er vorig jaar geen pesticiden zijn aangetoond in de olie. Deze concentratie ligt 3000 maal onder de strengste meest recente norm. Ik heb aromatherapeute Madeleine Knapp Hayes-Wellhüner van www.levensboom.com om advies gevraagd over het mogelijke gebruik van de olie. Zij adviseert om de olie niet op de huid te gebruiken en of direct te inhaleren, maar verdampen in een ruimte kan wel heel goed. Ondanks dat de olie aan de normen voldoet heb ik besloten om de olie niet te gaan verkopen omdat ik mijn klanten een natuurzuiver lokaal product wil kunnen aanbieden.

Naar de herkomst van de twee bestrijdingsmiddelen is het een beetje gissen. Het kan zijn dat de grond in Chaam bij het telen van verschillende soorten gewassen in de loop der jaren meer verontreinigd is geraakt met de bestrijdingsmiddelen dan de grond in Ulvenhout. Een middel als hexachlorobenzeen zou daar op kunnen wijzen, omdat dit middel al jaren op de lijst van verboden bestrijdingsmiddelen staat. Dit soort middelen die de plant via de bodem opnemen lossen goed op in vetachtige stoffen, daardoor komen ze uiteindelijk sterk geconcentreerd in de etherische olie terecht.

Het lavendelproject heeft mij in ieder geval een hoop informatie opgeleverd over de samenstelling en gebruiksmogelijkheden van etherische olie van in Nederland groeiende lavendelplanten. Voldoende denk ik om mensen te motiveren om lavendel biologische en op schone grond te gaan telen. Ik zal volgend jaar mijn energie en tijd wel in een ander project gaan stoppen. Het lavendelproject waar ik samen met Catharina, en de hulp van enthousiaste vrijwilligers, met veel plezier aan heb gewerkt, was zeker de moeite meer dan waard!