Lavendel destilleren als miniworkshop bij Rosenhaege

by Catharina de Bruin

 

We hebben deelgenomen aan een gezellig weekend bij Rosenhaege Living Gardens in Winterswijk – Kotten. Gedurende de beide dagen heeft Henk doorlopend vertelt hoe lavendelolie wordt gemaakt. Er was veel belangstelling van de bezoekers voor de kleine demonstratie opstelling met gedroogde lavandinbloemen, maar ook voor de koperen ketel. Zondagmiddag werd het evenement opgeluisterd met doedelzakken van de Pipes & Drumband City of Apeldoorn.

 

De lavandinolie is gemaakt van biologisch gecertificeerde gedroogde lavandinbloemen van een coöperatie uit Mévouillon, Frankrijk. Deze lavandula heet lavandin ‘super blue’. Lavandin is een hybride cultivar van Lavandula, met drie bloemstengels en met een hoge opbrengst aan etherische olie. De etherische olie en hydrolaat van de gedroogde bloemen hebben we zelf geproduceerd in de destilleerwerkplaats van INDEKOPERENKETEL. De lavandin heeft een wat andere samenstelling aan inhoudsstoffen dan lavandula angustifolia. Zo komt er in lavandin een hoger percentage kamfer voor, wat weer handig is om de olie of hydrolaat te gebruiken als insectenwerend (huis)middel.

recepten met lavandin

Speciaal voor deze gelegenheid hebben we een aantal stukken zeep met lavandin etherische olie en lavandinhydrolaat laten maken.

 

lavandin geschenkset met lavandin etherische olie en zeep


Lavandinzeep maken

by Catharina de Bruin

Lavendel en lavandinolie hebben een heerlijke geur en zijn geschikt om zeep van te maken. Ter gelegenheid van een lavendelfair hebben we een ‘special edition’ aantal stukken zeep met lavandin etherische olie en lavandinhydrolaat laten maken.

De lavandinolie is gemaakt van biologisch gecertificeerde gedroogde lavandinbloemen van een coöperatie uit Mévouillon, Frankrijk. Deze lavandula heet lavandin ‘super blue’. Lavandin is een hybride cultivar van Lavandula, met drie bloemstengels en met een hoge opbrengst aan etherische olie. De etherische olie en hydrolaat van de gedroogde bloemen hebben we zelf geproduceerd in de destilleerwerkplaats van INDEKOPERENKETEL. De lavandin heeft een wat andere samenstelling aan inhoudsstoffen dan lavandula angustifolia. Zo komt er in lavandin een hoger percentage kamfer voor.

Bij het zeep maken kan je etherische olie en ook hydrolaat van lavandin of andere aromatische kruiden toevoegen. Reken op ongeveer 300 mL hydrolaat en 40 gram etherische olie voor 10 stukken zeep. Op de stukken zeep zijn een handjevol lavendelbloemen aangebracht. Hier zie je stap-voor-stap hoe Anneke de zeep heeft gemaakt.

 

 

lavandin geschenkset met lavandin etherische olie en zeep


Vragen over de destilleeropstelling aan de destillateur

by Henk Ploeger

Sinds ik ben gaan bloggen in 2010 en later ook via de website informatie deel over de activiteiten van indekoperenketel, krijg ik vrij regelmatig vragen over het (stoom)destilleren van planten. Er is blijkbaar veel interesse om zelf etherische olie te maken uit planten. Naast vragen van particulieren krijg ik ook vragen van studenten en onderwijsinstellingen. Twee voorbeelden hiervan zijn die van twee studenten van de K.U. Leuven en een Chemieleerkracht uit Deinze, ook uit België.

– foto 1-  destilleeropstelling van studenten architectuur K.U. Leuven

Vaak ligt het aan de hoeveelheid gebruikte planten, die niet groot genoeg is.Om etherische olie te maken heb je heel veel plantmateriaal nodig die bovendien nog eens op het juiste moment is geoogst. In beide gevallen leverde het destilleren niet de gewenste hoeveelheid etherische olie op. Aan mij de vraag wat aan de opstelling te verbeteren. Voor de beantwoording is het natuurlijk handig om dat te doen aan de hand van een meegestuurde foto.

De studenten van de K.U. Leuven (foto 1) hadden een snelkookpan gebruikt als destilleerketel en daar de planten en het water in gedaan. Er is bij deze opstelling geen sprake van een stoomdestilleren. De planten worden gekookt in het water; er wordt in feite thee gezet. Om te stoomdestilleren zou je halverwege in de snelkookpan een rooster kunnen aanbrengen. Onder het rooster breng je water aan de kook. Op het rooster leg je het plantenmateriaal neer. De stoom kan dan tijdens het destilleren door de planten heen. De stoom en aromatische stoffen kunnen dan via een aangesloten verbinding naar de koeler toe. Verder is de capaciteit van de pan eigenlijk niet groot genoeg om etherische olie mee te maken. Een grotere pan zou betere resultaten opleveren.

detail van de destilleeropstelling waarbij de planten en water in één pan worden gestopt.

 

– foto 2 – foto: Nancy van Houteghem

Foto 2 is voorbeeld van een klassieke stoomdestillatie opstelling. De stoomgenerator is een aparte kookkolf. Via een buisje komt de stoom in een volgende kolf gevuld met het te destilleren plantenmateriaal. In dit geval gedroogde lavandinbloemen. De stoom en de aromatische stoffen verlaten de kolf via een andere buis naar de koeler. Omdat de stoom in dit geval door maar een klein deel van de lavandin in de kolf kan gaan is de opbrengst aan etherische olie nihil. Of zoals de chemieleerkracht schreef: ‘Na een uur water destilleren, had ik nog maar 1 druppel olie.’ Om wel een goede opbrengst te krijgen heb ik het advies gegeven om een opstelling te bouwen waarbij de stoom door alle lavandinbloemen heen moet.

schematische weergave hoe de stoom niet bij de planten komt

Voor mensen die meer willen weten over het stoomdestilleren van planten geven wij ook dit jaar weer workshops en houden we een aantal inloopdagen in onze destilleerwerkplaats in Gilze NB.

Henk destilleert salie


Bezoekweek bij de destilleerwerkplaats

by Henk Ploeger

Een week geleden was het bezoekweek bij indekoperenketel. We hadden een aantal verzoeken voor een ‘bedrijfsbezoek’ aan onze destilleerwerkplaats gebundeld en in één week gepland.

Het ging om bezoeken van deelnemers uit de Brabantse regio waar we actief zijn.

bijna alle kruiden die op de wandplaat staan hebben we gedestilleerd

Tijdens het 2 uur durende bezoek hebben de deelnemers kunnen ruiken en zien hoe je via stoomdestillatie etherische olie kan maken.

Het destilleerproces heb ik laten zien en ruiken door gebruik te maken van een kleine werkende destilleeropstelling gevuld met gedroogde Lavandinbloemen. Ook heb ik de deelnemers het verschil in samenstelling van diverse etherisch oliën laten ervaren door middel van geursessies.

even bijpraten tijdens een korte pauze

Aan het einde van het bezoek hebben de deelnemers een geurig presentje meegekregen. Ik had namelijk van tevoren een aantal geursticks gevuld met Lavandin etherisch olie.

het vullen van de geursticks

Geursticks of inhalator sticks zijn erg handig om bijvoorbeeld bij een verstopte neus in de winter te vullen met een beetje eucalyptus olie of zoals wij dat zelf doen Lariksolie. Je kan dan regelmatig aan de stick snuiven om de infectie te lijf te gaan. In het geval van de geursticks met Lavandin die we hebben uitgedeeld zal het snuiven een rustgevende werking hebben.

geursticks lavandinolie

Bij het vertrek kregen de schapen, die uitgeladen werden op het terrein naast de destilleerwerkplaats, de ruime aandacht van een aantal deelnemers. Catharina en ik vonden het een geslaagde bezoekweek waarin de grote interesse van de deelnemers opvallend was.

schapen bij de werkplaats en de vertrekkende busjes

een foto in de krant met een artikel over de zomeractiviteiten

 


Workshop zelf hydrolaat maken

by Henk Ploeger

Afgelopen zaterdag hebben we een workshop zelf hydrolaat maken gehouden. De interesse in en het gebruik van hydrolaten neemt de afgelopen jaren toe, en dat was ook de reden om hier speciaal een workshop aan te wijden.

Munt, Tijm, Marjoraan en Rozemarijn

Naast een destillatie van lavandin hebben we met de vers geplukte kruiden die door een aantal deelnemers was meegenomen hydrolaat gemaakt. Het was een mix van munt, tijm, marjoraan en rozemarijn. Tijdens de workshop hebben de deelnemers kunnen zien en vooral ruiken hoe je op een simpele manier van verse kruiden hydrolaat kunt maken.

Met deze zogenaamde ´wokmethode´ kan je zonder allerlei destilleerapparatuur te moeten aanschaffen in de keuken met een aantal potten en pannen aan de slag.

Uitleg over hoe planten etherische olie maken

Tijdens de workshop heb ik met de deelnemers de voor- en nadelen van deze methode ten opzichte van een normale stoomdestillatie doorgenomen. De verwachting dat we uit de meegenomen kruiden etherische olie zouden kunnen halen bleek niet te kloppen.

Uitleg over de wokmethode  foto: Brigitte Sprenkels
Zit er een beetje etherische olie in de scheitrechter?

Daarvoor hadden we eigenlijk te weinig verse kruiden tot onze beschikking. Daarom was de destillatie van 2 Kg gedroogde lavandinbloemen des te interessanter. We hebben de destillatie halverwege gestopt om de ontstane etherische olie uit de florentijnse vaas te gieten.

Afgieten hydrolaat

Deze destillatie leverde in totaal 140 mL Lavandinolie op. Het hydrolaat maken van de verse kruiden leverde in totaal 400 mL heerlijk geurende hydrolaat op. De geur van tijm en munt waren daar duidelijke in herkenbaar.

Introductie geursessie foto: Brigitte Sprenkels
Beoordeling van de geur van het verse hydrolaat

Gezien het enthousiasme en de leergierigheid van de workshopdeelneemsters en mijn interesse in hydrolaten is deze workshop voor herhaling (volgend jaar) vatbaar. Dat geeft me de tijd om me verder te verdiepen in de inhoudsstoffen in relatie tot de werking van hydrolaten. Wellicht laten we nog onderzoek doen naar de samenstelling van de hydrolaten die we jaarlijks van naaldbomen uit het Chaamse Bos destilleren.

20 Liter alambiek  foto: Brigitte Sprenkels

Lavendel destilleren in het Amsterdamse Bos

by Henk Ploeger
Lavender fields van William Speakman

Een tijdje geleden ben ik gevraagd om een aantal workshops te geven tijdens de kunstmanifestatie Cure Park in het Amsterdamse Bos. Cure Park is een eigentijds kuuroord dat van 4 juni 2017 t/m 16 juli 2017 neerstrijkt in het Amsterdamse Bos. Met het Bostheater als centrum brengt Cure Park meer dan 30 kunstenaars, makers en denkers samen met publiek rondom het thema zorg, voor onszelf, de ander en de omgeving.

Lavandula angustifolia en L. stoechas in Lavender fields

Ik ben op de uitnodiging in gegaan omdat het thema mij aansprak en het inspirerend vond om workshops te geven in een kunstwerk met als titel ´Lavender fields´.

Het kunstwerk bestond uit een tent en een aangrenzend lavendelveldje. William Speakman, de kunstenaar, had gekozen voor twee soorten lavendel: Lavandula angustifolia en L. stoechas in verschillende variëteiten.

Lavandula stoechas

De lavendel stond nog volop in bloei, wat te merken was aan de vele bijen, hommels en vlinders die zich in het lavendelveldje ophielden. 

Om een workshop te geven waarbij ook de techniek van het stoomdestilleren zichtbaar werd gemaakt heb ik mijn kleinste destilleerapparaat meegenomen. Met dit apparaat is het mogelijk om 100 mL kruiden te destilleren. Ik heb gedroogde Lavandinbloemen gebruikt waarmee het mogelijk is om na de destillatie een klein beetje etherische olie zichtbaar te maken. De geur is geen probleem, omdat ik geen koeler gebruikt heb en er zodoende veel stoom en aromatische stoffen konden ontsnappen.

Uitleg over de stoomdestillatie

In een park zonder stromend water en electriciteit vergde dat wel de nodige voorbereiding en improvisatie. Dat maakte de twee workshops die ik gegeven heb ook bijzonder.

De ´demotafel´

Ik heb de deelnemers aan de workshop in het lavendelveldje uitleg kunnen geven over hoe en waar de lavendelplanten de etherische olie produceren.

En een werkende stoomdestillatie van lavandinbloemen kunnen laten zien en vooral ruiken!

Catharina en ik vonden het een geweldige ervaring om twee workshops te mogen doen op zo’n inspirerende plek! De combinatie van het lavendelveld met de vele insecten en het laten zien en ruiken van de stoomdestillatie was perfect.

De enthousiaste workshopdeelnemers maakten het plaatje compleet.


Geurige inloopdag is start van het stookseizoen 2017

by Henk Ploeger

Afgelopen zondag hadden we onze inloopdag. Voor ons is dat de start van het seizoen waarin we weer de nodige planten gaan destilleren.

Grove Den hakselen

In voorbereiding voor de inloopdag heb ik op de zaterdag Grove Den uit het bos gehaald en gehakseld. Ik heb de Den meteen in de destilleerketel gestopt, zodat ik de volgende dag gelijk met de destillatie kon beginnen.

aansluiten van de koelemmer op de destilleerketel

Omdat er vraag was naar Denhydrolaat kon ik deze destillatie mooi combineren met een demonstratie waarbij de bezoekers kennis konden maken met de geuren van een dennenbos. Ik had ook nog een kleinere destillatie-opstelling in glas klaarstaan waarmee ik de stoomdestillatie van Lavandinbloemen kon laten zien, en vooral natuurlijk ook laten ruiken.

hydrolaat afvullen

De bezoekers van de inloopdag kwamen verspreid over de dag binnendruppelen. Hierdoor hadden we alle tijd om vragen te beantwoorden en ervaringen uit te wisselen. Er was ook veel belangstelling voor de hydrolaten en oliën die we vorig jaar hebben geproduceerd. Hierbij waren de Rozemarijnolie (biologisch) en het Larikshydrolaat (wildcraft) favoriet.

Grove Den hydrolaat afvullen in de flessen

Aan het eind van de dag hebben zelfs een aantal enthousiaste bezoekers geholpen met het afvullen van het Grove Den hydrolaat die we deze dag hadden gemaakt.

hydrolaat van Grove Den aftappen en de etherische olie in flesjes afvullen

Naast het hydrolaat hebben we met de stoomdestllatie in totaal 28 mL etherische olie gemaakt. Ik had de exacte hoeveelheid Grove Den die we in de ketel hebben gestopt niet gewogen.
Maar ik schat dat ik zo ongeveer 10-12 Kg gehakselde Den heb gebruikt. Dat zou de gebruikelijke opbrengst van 0,25% aardig benaderen.

Catharina en ik hebben de inloopdag met weer een heel andere dynamiek en bezoekers als andere keren als zeer waardevol ervaren. We zijn dan ook benieuwd welke mensen op onze volgende open dag, zaterdag 17 juni aanstaande, bij ons een kijkje komen nemen.


Een zomer vol Lavandin

by Catharina de Bruin

Ook dit jaar hebben we weer een aantal workshops ‘Lavendel destilleren’ gehouden. We vinden het hardstikke leuk om deze workshops te houden. Elke keer zijn we weer verbaasd over de veelzijdigheid van deze plant en de mensen die lavendel heerlijk vinden ruiken. Daar gaan de workshops ook over: vooral ruiken, voelen en zelfs proeven van de lavandin.

Voor deze workshops gebruiken we Lavandin hybrida. Ze is biologisch en gecertificeerd door de teler. De gedroogde bloemen komen uit Mévouillon in Frankrijk. Dat is een streek waar veel lavendelvelden zijn aan de voet van de Mont Ventoux. Je kan erover lezen in dit boek Lavendel: op het land en in huis, tuin en keuken / tekst Anne Simonet – Avril, foto’s Sophie Boussahba

lavendel op het land simonet

Henk geeft uitleg over de techniek van het stoomdestilleren, een stukje biochemie – waar maakt de plant olie, een aantal toepassingen en waar je op moet letten als je etherische olie koopt.  We doen een geursessie met verschillende soorten olie. Een behoorlijk gevuld programma bij elkaar. Tussendoor hebben we verse kruidenthee met zelfgemaakte aardbeienkwarktaart erbij.

workshop 002

 

workshop 003 workshop 004 workshop 002 workshop 002 workshop 003 workshop 004 workshop 005 workshop 007 workshop 006 workshop 004 (1) workshop 003 workshop 006

De workshops zijn snel volgeboekt. De deelnemers komen van Hengelo en Haarlem tot aan Lokeren en Antwerpen. Lees hier een aantal reacties die we kregen na afloop:

Beste Henk en Catharina,

Het is al weer meer dan een week geleden dat ik mocht genieten van de workshop lavendeldestilleren. Mooi om mee te maken, mooi om gezien te hebben.
Het proces op zich, maar ook je de deskundige achtergrond informatie, daarbij de bezieling vanuit je beroep. Het was een verre tocht, maar meer dan de moeite waard.  [ …. ]
Nomaals, het was TOP!! Dankjewel!!  Ik blijf jullie volgen. Groet M

 

 

Hallo Henk en Catharina,

Ik vond het een heel geslaagde workshop. Alles werd duidelijk en heel enthousiast uitgelegd. De sfeer was ook heerlijk ontspannen, waarbij de lavendel misschien ook wel heeft bijgedragen. En dan nu nog zo’n uitgebreide syllabus. Fijn, kan ik ook alles nog eens rustig doorlezen!

Ik moet eerlijk bekennen dat ik de lavendelolie toch al op een geursteentje heb gebruikt in onze slaapkamer. De nacht ervoor hadden we nogal last gehad van ontzettend irritante muggen, maar deze zaterdagnacht niet meer. Ik heb ook heerlijk diep, vast en lang geslapen, heerlijk. Mijn partner vond me gisteren overdag ook nog super ontspannen. [ … ]

Met vriendelijke groet, H.

 

 

Goedemorgen Henk en Catharina,

 

Heel veel dank voor de geweldige middag. En de reader! Kijk hier heb ik nu wat aan.
Jullie workshop zit goed in elkaar, informatief en duidelijk en vooral integer.
Fijn ook dat jullie aan nazorg doen, want ik zal vast nog vragen hebben.

Fijne dag nog,
C.

Lees ook het blog wat Nicole Van Beek heeft geschreven over haar ervaring: http://idunagezondgenieten.be/lavandin-destilleren/
Nicole heeft twee recepten van lavandin olie en twee recepten voor lavandin hydrolaat erbij gedaan.

Bekijk het foto album op facebook voor de foto’s van Nicole Van Beek. Dank je, Nicole.

Catharina lavandin

We hebben lavandin olie en hydrolaat gemaakt en als je die wilt kopen, kan dat via de webwinkel.
We hopen dat veel mensen deze fijne, mooie lavandin olie gaan gebruiken en ervan genieten.

recept met lavandin provence


Tinctuur en maceraat maken

by Henk Ploeger

001

Afgelopen zaterdag hebben we een workshop ´aromatische kruiden zelf verwerken´ gehouden. Doel was om de deelnemers kennis te laten maken met verschillende technieken om aromatische stoffen uit planten te halen. Technieken die je met weinig hulpmiddelen of apparatuur zelf kan uitvoeren. Aan bod kwamen stoomdestilleren met de wokmethode, macereren, en extraheren dmv alcohol

002

vers geplukte salie, citroenmelisse, marjoraan, tijm en lavendel

We hadden aan de deelnemers gevraagd vers geplukte aromatische kruiden mee te nemen. Zelf hadden we een maand eerder voor het maceraat sint Janskruid (Hypericum perforatum) en Echte Kamille (Matricaria chamomilla) geplukt en in de biologische olijfolie gezet. En voor het maken van tinctuur hadden we gekozen voor duizendblad (Achillea millefolium) en goudsbloem (Calendula officinalis) gekozen.

003

De destilleerwerkplaats geurde heerlijk naar de door de deelnemers meegebrachte salie, tijm, lavendel, rozemarijn, marjoraam, citroenmelisse en sinaasappelmunt!

005

Uitleg over de techniek van macereren door Thea

Tijdens de workshop heeft onze stagiaire Thea het onderdeel over macereren voor haar rekening genomen. Onderwijl heb ik een warm maceraat ingezet met bio lavandinbloemen in bio olijfolie.

008

Een tafel vol tincturen, maceraten, hydrolaten en olie

Omdat er in de workshop drie verschillende technieken aan bod kwamen hadden nogal wat ´potten en pannen´ op de demonstratietafel staan om het proces zo zichtbaar mogelijk te maken.

007

Een enthousiaste workshopdeelnemer zorgt voor voldoende ijs voor de wokmethode

We hebben een mix van de meegebrachte aromatische planten, waarvan de rozemarijn een groot deel uitmaakte, gedestilleerd. Na ongeveer twee uur destilleren hadden we ongeveer 750 mL hydrolaat gemaakt. Er had zich zichtbaar geen etherische olie gevormd op het hydrolaat.

kamille sintjanskruid 002

Maceraat van Sint Janskruid en echte Kamille

Tijdens de workshop hebben we de maceraten die we gemaakt hadden gefiltreerd. Het maceraat van Sint Janskruid heeft een heel mooie diep rode kleur. Het kamillemaceraat had na het filtreren van de bloemen een geel-groene kleur en een heel sterke kamille-achtige geur.

DSC02315

Tinctuur van duizendblad en goudsbloem

De tinctuur die we gemaakt hadden van duizendblad en goudsbloem waren met een koffiefilter een stuk makkelijker te filtreren. Ook hier was de wodka (40 vol %) die we gebruikt hadden om de tinctuur mee te maken van kleur veranderd. De duizendbladtinctuur was uiteindelijk bruin van kleur en de goudsbloemtinctuur geel.

 

Catharina 001

Catharina en ik vonden het voorbereiden en geven van deze workshop heel leuk om te doen omdat we hebben kunnen overbrengen dat je aromatische stoffen ook op een heel simpele en huis- tuin- en keukenmanier uit planten kan halen. Hieraan heeft onze stagiaire Thea een waardevolle bijdrage geleverd!


Gilze geurig en kleurig met Lariks olie en hydrolaat

by Henk Ploeger

In het laatste weekend van mei was de tijd aangebroken voor de Lariks oogst 2016. Na een koud en nat voorjaar waren er nu een paar weken geweest met warm en zonnig weer. De ideale groeiomstandigheden voor de Lariks in het Chaamse bos. Henk heeft verschillende generaties Lariks uit het Chaamse bos gehaald met de fietskar. We hebben met een oogst van vier kratten Lariks takken en naalden een goede opbrengst olie verkregen van wel rond de 20 mL. Ook hebben we van de verse oogst wat flessen Lariks hydrolaat opgevangen.

Catharina hakselt

Catharina hakselt

Henk stopt Lariks in de ketel

Henk stopt Lariks in de ketel

 

 

 

 

 

 

 

Ruim 100 (!!) belangstellenden bezochten de destilleerwerkplaats tijdens het weekend van Gilze Geurig en Kleurig. Dit jaarlijkse evenement wordt in juni georganiseerd door de tuinclub Gilze en we deden voor de eerste keer mee met de Open Tuindag. Want veel ‘tuin’ hebben we niet bij de destilleerwerkplaats, alleen twee bakken met kruiden die zorgen voor de verse kruidenthee het hele seizoen.

gilze geurig en kleurig 2016

Gilze Geurig en Kleurig 2016

goed bezocht

veel belangstelling

ggk004

Gilze Geurig en Kleurig 2016

ggk005

Gilze Geurig en Kleurig 2016

ggk007

Gilze Geurig en Kleurig 2016

ontvangst

ontvangst

veel belangstelling van fietsers

Gilze Geurig en Kleurig 2016

Henk gaf uitleg over de techniek van het destilleren. We hebben deze keer zo’n 15 mL Lariksolie weten te produceren. Henk gaat ervan uit dat het voornamelijk komt omdat de dagen voor de oogst het minder zonnig was. We konden de Lariks laten zien en vooral ruiken. “Ik ruik echt ons bos”, was een uitspraak die Catharina veel hoorde bij de flesjes met Lariksolie. Ook had Henk een kleine demonstratie opstelling met BIO lavandin uit Frankrijk aan staan. En nog een aroma verdamper erbij, zorgde ervoor dat de hele destilleerwerkplaats gevuld was met heerlijke geuren.

drankjes staan klaar

de drankjes staan klaar voor de bezoekers