Bezoekweek bij de destilleerwerkplaats

by Henk Ploeger

Een week geleden was het bezoekweek bij indekoperenketel. We hadden een aantal verzoeken voor een ‘bedrijfsbezoek’ aan onze destilleerwerkplaats gebundeld en in één week gepland.

Het ging om bezoeken van deelnemers uit de Brabantse regio waar we actief zijn.

bijna alle kruiden die op de wandplaat staan hebben we gedestilleerd

Tijdens het 2 uur durende bezoek hebben de deelnemers kunnen ruiken en zien hoe je via stoomdestillatie etherische olie kan maken.

Het destilleerproces heb ik laten zien en ruiken door gebruik te maken van een kleine werkende destilleeropstelling gevuld met gedroogde Lavandinbloemen. Ook heb ik de deelnemers het verschil in samenstelling van diverse etherisch oliën laten ervaren door middel van geursessies.

even bijpraten tijdens een korte pauze

Aan het einde van het bezoek hebben de deelnemers een geurig presentje meegekregen. Ik had namelijk van tevoren een aantal geursticks gevuld met Lavandin etherisch olie.

het vullen van de geursticks

Geursticks of inhalator sticks zijn erg handig om bijvoorbeeld bij een verstopte neus in de winter te vullen met een beetje eucalyptus olie of zoals wij dat zelf doen Lariksolie. Je kan dan regelmatig aan de stick snuiven om de infectie te lijf te gaan. In het geval van de geursticks met Lavandin die we hebben uitgedeeld zal het snuiven een rustgevende werking hebben.

geursticks lavandinolie

Bij het vertrek kregen de schapen, die uitgeladen werden op het terrein naast de destilleerwerkplaats, de ruime aandacht van een aantal deelnemers. Catharina en ik vonden het een geslaagde bezoekweek waarin de grote interesse van de deelnemers opvallend was.

schapen bij de werkplaats en de vertrekkende busjes

een foto in de krant met een artikel over de zomeractiviteiten

 


verse theeplanten destilleren

by Henk Ploeger

foto: Special Plant Zundert

Tijdens de vakantie kreeg ik de vraag van een kwekerij gespecialiseerd in het kweken van theeplanten (Camellia sinensis) of ik ervaring had met het destilleren van deze plant. Net zoals bij twee andere agrarische ondernemers, van rozen en salie , ging het hier om een afvalstroom (maaisel) waar eventueel nog nuttige stoffen uit te halen zijn.

Camellia sinensis bron: Wikipedia

Een mooie gelegenheid, vond ik, om kennis over de plant en het destilleren ervan op te doen. Afgelopen vrijdag heeft een medewerker van Special Plant Zundert grof gehakselde theeplantbladeren in de destilleerwerkplaats afgeleverd.

Er bestaat etherische olie van de Theeplant, niet te verwarren met plantaardige olie gewonnen uit het zaad van de plant. Ook hydrolaat van deze plant wordt geproduceerd en kent vele toepassingen ook in de cosmetica. De opbrengst van etherische olie uit Camellia sinensis is erg laag, dus tijdens het destilleren verwacht ik geen tot weinig olie. Ik ben wel benieuwd naar de kwaliteit van het hydrolaat.

Er ging in totaal 20 Kg grof gehakselde theeplant in de destilleerketel. Ik had gevraagd om het maaisel te hakselen omdat de theeplant dikkere bladeren heeft waardoor de stoom moeilijker aromatische stoffen kan meenemen.

met gehakselde theeplant gevulde destilleerketel

Tijdens de destillatie heb ik de geuren die ontstonden bijgehouden. Al heel gauw nog ruim voor het destillaat overkwam waren er geuren waarneembaar:
13:20 fris vanille-achtige zachte geur
13:35 meer thee-achtige scherpe geur
13:40 scherpe natte groente geur
13:50 spinazie-achtige geur
13:55 start van het destilleren (het eerste destillaat komt over)

 

uitloop van de koelemmer

Tijdens de destillatie bleef een scherpe groente-achtige lucht hangen. Geen aangename geur. Het hydrolaat was opvallend helder er was geen etherische olie waarneembaar.

destilleeropstelling met theeplanten in de ketel

Toen ik na één uur destilleren een geur waarnam die tegen een rotte eieren lucht aanzat ben ik gestopt met destilleren. Opbrengst 2 Liter hydrolaat, geen etherische olie.

pH meten van het hydrolaat

Van het vers gemaakte hydrolaat heb ik de zuurgraad (pH) gemeten. De pH van 4,8 komt redelijk overéén met wat je van een hydrolaat verwachten kan. Ze zijn allemaal licht zuur veroorzaakt door de organische zuren (water oplosbaar) die meekomen uit de plant. Na een dag in de koelkast ruikt het hydrolaat niet aangenaam en nog steeds licht zwavelig.

blad van Camellia sinensis

Er is weinig tot geen referentie te vinden over het destilleren van de theeplant, dus ook niet over de geur van het hydrolaat. Belangrijk voor een goed product is om te weten wat de oogsttijd, de specifieke delen van de plant, de voorbewerking en de destilleertijd zijn. Dus het experiment ga ik voortzetten om tot een beter resultaat te komen.

 


Workshop zelf hydrolaat maken

by Henk Ploeger

Afgelopen zaterdag hebben we een workshop zelf hydrolaat maken gehouden. De interesse in en het gebruik van hydrolaten neemt de afgelopen jaren toe, en dat was ook de reden om hier speciaal een workshop aan te wijden.

Munt, Tijm, Marjoraan en Rozemarijn

Naast een destillatie van lavandin hebben we met de vers geplukte kruiden die door een aantal deelnemers was meegenomen hydrolaat gemaakt. Het was een mix van munt, tijm, marjoraan en rozemarijn. Tijdens de workshop hebben de deelnemers kunnen zien en vooral ruiken hoe je op een simpele manier van verse kruiden hydrolaat kunt maken.

Met deze zogenaamde ´wokmethode´ kan je zonder allerlei destilleerapparatuur te moeten aanschaffen in de keuken met een aantal potten en pannen aan de slag.

Uitleg over hoe planten etherische olie maken

Tijdens de workshop heb ik met de deelnemers de voor- en nadelen van deze methode ten opzichte van een normale stoomdestillatie doorgenomen. De verwachting dat we uit de meegenomen kruiden etherische olie zouden kunnen halen bleek niet te kloppen.

Uitleg over de wokmethode  foto: Brigitte Sprenkels
Zit er een beetje etherische olie in de scheitrechter?

Daarvoor hadden we eigenlijk te weinig verse kruiden tot onze beschikking. Daarom was de destillatie van 2 Kg gedroogde lavandinbloemen des te interessanter. We hebben de destillatie halverwege gestopt om de ontstane etherische olie uit de florentijnse vaas te gieten.

Afgieten hydrolaat

Deze destillatie leverde in totaal 140 mL Lavandinolie op. Het hydrolaat maken van de verse kruiden leverde in totaal 400 mL heerlijk geurende hydrolaat op. De geur van tijm en munt waren daar duidelijke in herkenbaar.

Introductie geursessie foto: Brigitte Sprenkels
Beoordeling van de geur van het verse hydrolaat

Gezien het enthousiasme en de leergierigheid van de workshopdeelneemsters en mijn interesse in hydrolaten is deze workshop voor herhaling (volgend jaar) vatbaar. Dat geeft me de tijd om me verder te verdiepen in de inhoudsstoffen in relatie tot de werking van hydrolaten. Wellicht laten we nog onderzoek doen naar de samenstelling van de hydrolaten die we jaarlijks van naaldbomen uit het Chaamse Bos destilleren.

20 Liter alambiek  foto: Brigitte Sprenkels

Lavendel destilleren in het Amsterdamse Bos

by Henk Ploeger
Lavender fields van William Speakman

Een tijdje geleden ben ik gevraagd om een aantal workshops te geven tijdens de kunstmanifestatie Cure Park in het Amsterdamse Bos. Cure Park is een eigentijds kuuroord dat van 4 juni 2017 t/m 16 juli 2017 neerstrijkt in het Amsterdamse Bos. Met het Bostheater als centrum brengt Cure Park meer dan 30 kunstenaars, makers en denkers samen met publiek rondom het thema zorg, voor onszelf, de ander en de omgeving.

Lavandula angustifolia en L. stoechas in Lavender fields

Ik ben op de uitnodiging in gegaan omdat het thema mij aansprak en het inspirerend vond om workshops te geven in een kunstwerk met als titel ´Lavender fields´.

Het kunstwerk bestond uit een tent en een aangrenzend lavendelveldje. William Speakman, de kunstenaar, had gekozen voor twee soorten lavendel: Lavandula angustifolia en L. stoechas in verschillende variëteiten.

Lavandula stoechas

De lavendel stond nog volop in bloei, wat te merken was aan de vele bijen, hommels en vlinders die zich in het lavendelveldje ophielden. 

Om een workshop te geven waarbij ook de techniek van het stoomdestilleren zichtbaar werd gemaakt heb ik mijn kleinste destilleerapparaat meegenomen. Met dit apparaat is het mogelijk om 100 mL kruiden te destilleren. Ik heb gedroogde Lavandinbloemen gebruikt waarmee het mogelijk is om na de destillatie een klein beetje etherische olie zichtbaar te maken. De geur is geen probleem, omdat ik geen koeler gebruikt heb en er zodoende veel stoom en aromatische stoffen konden ontsnappen.

Uitleg over de stoomdestillatie

In een park zonder stromend water en electriciteit vergde dat wel de nodige voorbereiding en improvisatie. Dat maakte de twee workshops die ik gegeven heb ook bijzonder.

De ´demotafel´

Ik heb de deelnemers aan de workshop in het lavendelveldje uitleg kunnen geven over hoe en waar de lavendelplanten de etherische olie produceren.

En een werkende stoomdestillatie van lavandinbloemen kunnen laten zien en vooral ruiken!

Catharina en ik vonden het een geweldige ervaring om twee workshops te mogen doen op zo’n inspirerende plek! De combinatie van het lavendelveld met de vele insecten en het laten zien en ruiken van de stoomdestillatie was perfect.

De enthousiaste workshopdeelnemers maakten het plaatje compleet.


Drentse Salie in de ketel

by Catharina de Bruin

Tijdens de Open Dag op zaterdag 17 juni hadden we iets unieks voorbereid! Want op vrijdagmiddag kwam Ben zelfgeplukte verse kruiden brengen naar INDEKOPERENKETEL. Hij is Warmonderhof-stagiair bij BelleMarie in Ruinerwold. Ben en Catharina hebben de Tijm uitgespreid in de droogbakken in de destilleerwerkplaats om op een later moment te gaan destilleren. Zo voorkom je dat het snoeiafval van de aromatische biologisch-dynamische keukenkruiden gaat schimmelen.

Ben en Moni, onze gasten op de Open Dag

Ben had de Tijm en Salie verpakt in een tweepersoons dekbedovertrek. Zo konden de kruiden prima vervoert worden met de camper van Ruinerwold naar Gilze.

Ben stond een poosje geleden bij BelleMarie naar de bedden met Salie en Tijm te kijken en zich af te vragen of er niet iets te maken valt van snoeiafval. Jazeker, etherische olie en hydrolaat van biologisch-dynamische kruiden uit Nederland is een vrij zeldzaam product. Daarom vonden Henk en Catharina het ook geweldig dat Ben van BelleMarie ons heeft gevonden en benaderd. Deze kruiden destilleren is een geslaagd experiment gebleken.

Ben helpt de ketel vullen

De Salie ging op de Open Dag meteen in de ochtend de ketel in. Ondertussen vertelde Henk over de techniek van het stoomdestilleren en de verschillende destilleeropstellingen die te bezichtigen waren. Welke maat ketel heb je nodig als je wilt gaan destilleren? Dat is helemaal afhankelijk van de aanvoer van de plantaardige reststroom waarover je kunt beschikken.

Het plukgewicht van de bloeiende Salie was 30 kilo, waarvoor bij benadering ongeveer 100 vierkante meter aan Salie is geplukt met de hand. De Salie wordt zo vers mogelijk gedestilleerd in onze destilleerwerkplaats.

Catharina is aan het pipetteren

Salie olie en Saliehydrolaat kunnen zowel culinair als voor de gezondheid gebruikt worden. Salie werkt laxerend, maakt dorstig, is een afrodisiacum. Salie wordt samen met Tijm toegepast bij keelpijn. Ook andere producten van INDEKOPERENKETEL vonden gretig aftrek bij de bezoekers en buren die op de verschillende krantenberichten waren afgekomen. Lees hier het artikel uit BN de Stem van vrijdag 17 juni ‘ over INDEKOPERENKETEL.

 

Moni heeft thee met een takje verse Salie

Wat dacht je van een Salievoetenbad? Dat hebben we ook meteen uitgeprobeerd. Even relaxen na de lunch.

Na de destillatie wordt het destillaat afgetapt en de etherische olie en hydrolaat van elkaar gescheiden. Henk, de destillateur, was niet ontevreden over de opbrengst aan olie en hydrolaat. Met deze destillatie hebben we meer dan 50 mL aan etherische Salie olie van biologisch-dynamische oorsprong geproduceerd.

Meer filmpjes van het Salie destilleren staan op het youtube-kanaal van INDEKOPERENKETEL.

Met dank aan Ben voor de filmpjes. Video: Ben Mendes

Henk is niet ontevreden over de opbrengst aan etherische olie van bloeiende Salie

 


Analyse van tijmolie

by Henk Ploeger

Een aantal etherische oliën die ik de afgelopen tijd heb gemaakt heb ik laten analyseren op de samenstelling. Zo ook de keukentijm (Thymus vulgaris ‘Compactus’) en de sinaasappeltijm (Thymus vulgaris ‘Orange”). Vooral de samenstelling van de laatste olie leek mij nogal interessant.

Sinaasappeltijm etherische olie

Tijmolie kan in verschillende chemotypes worden ingedeeld, afhankelijk van de inhoudstoffen. De volgende defenitie van chemotype is te lezen op wikipedia:

Verschillende chemotypes van één plantensoort leveren anders samengestelde etherische oliën op, met daarbij horende verschillen in eigenschappen en toepassingsmogelijkheden. Uiterlijk zijn er nauwelijks verschillen in de morfologie van chemotypes, enkel hun chemisch fenotype verschilt. Bij het gebruik van deze oliën, in de aromatherapie en parfumerie vooral, is de kennis van het chemotype van groot belang.
bloeiende Thymus vulgaris  foto: wikipedia

Op internet vond ik een interessant artikel over chemotypen van tijmolie. http://www.revuevitiarbohorti.ch/artikel/2009_06_f_441.pdf  In dit artikel worden 7 chemotypes van tijm genoemd.

Chemo types van Thymus vulgaris
Thymol:       het meest voorkomende chemotype
Carvacrol: gebieden van extreme hitte en droogte
Linalol:        in het vochtige middengebergte
Geraniol:     aangepast aan hoogte omstandigheden
Sabinene hydraat of
Thuyanol: intermediar tussen linalol en geraniol
para Cymeen of α Terpineol: voorloper van de biosynthese van carvacrol en thymol
1,8 Cineol:  Bekend in Spanje en recent geïsoleerd in het Zuid Frankrijk

De stof waar het chemotype naar is vernoemd zit in een hoog percentage in de etherische olie.

sinaasappeltijm etherisch eolie

De analyse van de twee soorten tijmolie die ik deze zomer heb gemaakt gaf de volgende samenstelling te zien

THYMUS COMPACTUS BIO
BATCH N° SD 19-06-2016

     
Peak
RT (min)
Component
name
%
Norm (%)
Allergens
(%)
19
20,1
g-TERPINENE
11,18
 
 
23
21,6
p-CYMENE
6,92
 
 
41
39,4
LINALOOL
2,37
 
2,37
50
43,3
b-CARYOPHYLLENE
3,19
 
 
102
75,2
THYMOL
60,41
 
105
76,5
CARVACROL
2,67
 
TOTAL
99,99
2,73
                                THYMUS VULGARIS “ORANGE” BATCH N° SD 21-07-2016 
     

 

Peak
RT (min)
Component
name
%
Norm (%)
Allergèns
(%)
21
19,9
g-TERPINENE
10,64
 
 
26
21,3
p-CYMENE
3,45
 
 
41
39,2
LINALOOL
16,87
 
16,87
50
42,9
b-CARYOPHYLLENE
2,83
 
 
63
48,9
TERPENYL ACETATE
17,28
 
 
64
48,9
a-TERPINEOL
6,44
 
 
92
74,8
THYMOL
18,16
 
 
95
76,3
CARVACROL
9,15
 
 
TOTAL
99,97
19,12

Ik heb de grafiek van het Zwitserse onderzoek gebruikt om deze analyseresultaten te kunnen interpreteren. Hiervoor heb ik twee kolommen toegevoegd: 8 (T.vulgaris ´comptactus´) en 9 (T. vulgaris ´Orange`).

 

Toch blijkt het lastiger dan gedacht, omdat er ongetwijfeld meer verschillende inhoudstoffen in de Zwiterse en Franse tijm zitten dan in de grafiek is weergegeven. Daarom komt de staafdiagram van de keukentijm en sinaasappeltijm niet tot de volledige 100%.
variëteit
bedrijf
Chemo-type
1
´Varico
Hybride
(CH)
MediSeeds
(CH)
Thymol
2
´Varico
Hybride
(CH)
MediSeeds
(CH)
Thymol
3
´Deutscher
Winter Blosem´
Populatie
(D)
Biosem
(CH)
Thymol
4
´Deutscher
Winter UFA´
Populatie
(D)
Fenaco
(CH)
Thymol
5
´L2´
Hybride
(F)
Iteipmai
(F)
Linalol
6
´122´
Hybride
(F)
Iteipmai
(F)
Thymol /
Carvacrol
7
´147´
Hybride
(F)
Iteipmai
(F)
Carvacrol
8
keukentijm
Cultivar
(NL)
Puur
Aroma
Thymol
9
sinaasappeltijm
Cultivar
(NL)
Puur
Aroma
?

De nummers 1 tot en met 4 uit het onderzoek behoren duidelijk tot het Chemo Type Thymol. Nummer 5 heeft een hoog linalol-gehalte en is daardoor ook als zodanig geclassificeerd als CT linalol. Nummer 6 in de tabel is een gecombineerde CT, namelijk Thymol-Carvacrol, en nummer 7 is overduidelijk een CT Carvacrol.

 

De eigen tijm etherische olie die we gemaakt hebben van Thymus vulgaris ‘Compactus” (8) is door het hoge gehalte Thymol duidelijk te karakteriseren als CT Thymol. Bij de Thymus vulgaris ‘Orange’ (Sinaasappeltijm) is dat een stuk moeilijker vast te stellen.
Wat allereerst opvalt is dat deze olie geen noemenswaardige hoeveelheden limoneen bevat, een hoofdbestanddeel van sinaasappel etherische olie. Omdat er in de olie geen stof in een percentage van boven de 20% zit, is het chemotype moeilijk vast te stellen. CT thymol/ linalol terpenylacetaat?
Los van het vaststellen van het Chemo Type is het denk ik misschien wel belangrijker dat we de inhoudstoffen en de percentages kennen in verband met de gebruiksmogelijkheden van deze bijzondere olie!

Tweede destillatie Kreta Oregano en analyse

by Henk Ploeger
Een volle destilleerketel met gedroogde Origanum dictamnus

Ruim een week geleden heb ik een tweede partij Kreta Oregano (Origanum dictamnus) binnen gekregen van de biologische aromatische kruidenkwekerij van Frank Radder. Deze heeft eerst een week te drogen gelegen in de destilleerwerkplaats.Afgelopen vrijdag heb ik het maaisel van deze bijzondere plant gedestilleerd.

Vers maaisel van bloeiende Kreta oregano toppen

Het feit dat de plant in bloei stond toen het gemaaid werd en de grotere hoeveelheid (16 Kg plukgewicht) zou een grotere opbrengst aan etherische olie moeten opleveren.

tijdens de destillatie

Vlak voor de start van de stoomdestillatie, het moment waarop het eerste destillaat overkomt, rook het al heel sterk en kruidig. Alcohol-achtig met een vlugje sinaasappel (limoneen).

scheitrechter met hydrolaat en etherische olie

Tijdens de eerste minuten van de stoomdestillatie kwam er gelijk al een grote hoeveelheid etherische olie van de Kreta oregano mee. De olie heeft een typerende oranje-rode kleur. Na twee uur heb ik de destillatie even stopgezet en de etherische olie in een andere scheitrechter overgebracht. Daarna is de destillatie weer gestart om te kijken of er nog meer etherische olie uit de planten te halen was. Na een half uur ben ik gestopt. Op dat moment werd er zichtbaar geen olie meer gevormd op het hydrolaat.

Kreta oregano etherische olie

De opbrengst was boven mijn verwachting. Ik heb in totaal 42 mL etherische olie en 4,7 Liter hydrolaat kunnen maken. Dat is wat de olie betreft een percentage van 0,26%, Meer dus dan de 0,21% opbrengst die ik tijdens de eerste destillatie een maand geleden in juli had gevonden.

hydrolaat afvullen

De verklaring daarvoor is dat veel aromatische planten, waaronder de orgeno, de meeste  meeste etherische olie bevatten tijdens de bloeitijd.

ANALYSE KRETA OREGANO
GC MS van Kreta Oregano

De afgelopen weken heb ik diverse analyses van etherische oliën die ik gemaakt heb binnengekregen. Ook van de O.dictamnus. Voor enig vergelijkingsmateriaal hebben we na enig speurwerk een Grieks wetenschappelijk rapport gevonden: Liposomal incorperation of carvacrol and thymol isolated from the essential oil of  Origanum ditctamnus L. and in vitro antimicrobial activity

Leuk om te lezen voor mensen die geinteresseerd zijn in wetenschappelijk onderzoek en de medicinale toepassingen van de etherische olie van dictamnus. In dit rapport stond een tabel met analyse-resultaten van olie van de gecultiveerde en de in het wild groeiende O.dictamnus op Kreta.
Peak
RT (min)
Component name
Margraten
%
Wild
%
Cultivar%
Norm (%)
Allergèns
(%)
18
15,9
a-TERPINENE
2,44
2,82
2,39
 
 
23
19,9
g-TERPINENE
10,63
14,10
9,20
 
 
27
21,5
p-CYMENE
29,66
 
 
 
 
a-CYMENE
8,78
10,1
 
 
38
39,1
LINALOOL
2,05
1,10
 2,49
 
2,05
44
42,9
b-CARYOPHYLLENE
3,02
3,88
 
 
82
74,7
THYMOL
0,32
0,13
0,61
85
76,3
CARVACROL
35,22
51,70
42,90
 
 
TOTAL
99,91
 
 
 
2,40

 

Ik heb de gegevens van de analyse, uitgevoerd door pyrenessences, in bovenstaande tabel gezet samen met de resultaten van het wetenschappelijk rapport. Hierbij heb ik de meest bepalende stoffen genomen om te kunnen vergelijken. Wat direct opvalt is dat het carvacrol-gehalte in de olie die ik gemaakt heb lager is dan van de Griekse oliën. Daarbij is er ook onderscheid te maken tussen in het wild groeiende O.dictamnus en de gecultiveerde soort die een lager carvacrol-gehalte te zien geeft.

CARVACROL

Het cymeen gehalte in de Nederlandse olie is daarentegen vrij hoog met een percentage van bijna 30%. De griekse oliën bevatten veel minder cymeen. Thymol, Carvacrol en paracymeen hebben volgens het Groot handboek geneeskrachtige planten geschreven door Dr.Geert Verhelst een antiseptische/antimicrobieele/antibiotische (ontsmettende/infectiewerende) werking op de luchtwegen.

http://indekoperenketel.nl/producten/

Rozemarijntoppen destilleren

by Henk Ploeger
vers rozemarijnmaaisel

Afgelopen vrijdag kon er maaisel opgehaald worden bij de aromatische kruiden kwekerij Puur Aroma van Frank Radder. Het ging om Rozemarijn  (Rosmarinus officinalis ´Blue Winter´), Kreta oregano (Origanum dictamnus) en Marokkaanse munt (Mentha spicata ´Moroccan´) van biologische teelt.

Destilleerketel vullen met vers rozemarijnmaaisel

 

Omdat er van verse Rozemarijn een heel waardevol hydrolaat gemaakt kan worden heb ik besloten om het rozemarijnmaaisel direct na aankomst in de destilleerwerkplaats te gaan destilleren. Bovendien was het maaisel van alleen de rozemarijntoppen van perfecte kwaliteit.

rozemarijntopje

 

Het maaisel van de munt en de oregano hebben Catharina en ik onderwijl in gaasbakken verdeeld om te laten drogen. Voor de Oregano was dat hard nodig omdat de planten nog erg vochtig waren van de ochtenddauw.

Het ging in totaal om 23 Kg rozemarijn, 16,5 Kg Kreta oregano en 10,5 Kg Marokkaanse munt.

 

Het lukte ons met stevig aandrukken om 22 Kg rozemarijnmaaisel in de destilleerketel te stoppen. Het sterk geurige maaisel rook naar vicks of dampo waardoor wij denken dat de etherische olie die we gaan maken veel cineol zal bevatten. Om het hydrolaat en de etherische olie van de destillatie op te vangen heb ik gebruik gemaakt van een scheitrechter met maatverdeling. Hierdoor kan je tijdens de destillatie goed zien hoeveel olie er ontstaat.

start van de destillatie

Dit was de tweede keer dat ik rozemarijn gedestilleerd heb. In 2012 heb ik op verzoek van uit Frankrijk meegebrachte rozemarijn met mijn koperen alambiek gedestilleerd.
Tijdens de destillatie hebben we de geur op verschillende momenten bijgehouden.

Na één uur destilleren

De geur veranderde van sterk vicks-achtig, terpentine-achtig, menthol-achtig naar een warme eucalyptus-geur. De olie was heel licht geel bijna kleurloos.

Catharina houdt de hoeveelheid olie in de gaten

Na 2 uur en 20 minuten destilleren zijn we gestopt. Er kwam geen olie meer bij en de geuren die uit de uitloop van de koelemmer kwamen waren weinig aromatisch meer te noemen. Reden genoeg dus om te stoppen.

rozemarijn etherische olie

We hadden in totaal 130 mL etherische olie en 5,75 Liter hydrolaat gemaakt. Het hydrolaat rook heel sterk en krachtig alsof je de verse rozemarijn rook.

afvullen van hydrolaat in gesteriliseerde flessen

Rozemarijn-hydrolaat is een prachtig product en kent vele toepassingen. Drs Harmen Rijpkema schrijft hierover in ´Aromecum, aromatherapie van Absint tot Zonnebloem´ het volgende over:

Rozemarijn hydrolaat verfrist en vitaliseert en is een goede hulp bij de verzorging van verslapte, vermoeide huiden. ………… Verwerkt in shampoo gaat het vet haar tegen en stimuleert het de haargroei. ……….Bij inwendig gebruik werkt rozemarijn hydrolaat stimulerend op lever en galproductie en daardoor op de spijsvertering van vetten.

Rozemarijn etherische olie en hydrolaat

Wij verwachten dan ook dat hydrolaat en etherische olie hun weg zullen vinden naar afnemers die daar mooie producten mee kunnen maken.

 

 

 



Tinctuur en maceraat maken

by Henk Ploeger

001

Afgelopen zaterdag hebben we een workshop ´aromatische kruiden zelf verwerken´ gehouden. Doel was om de deelnemers kennis te laten maken met verschillende technieken om aromatische stoffen uit planten te halen. Technieken die je met weinig hulpmiddelen of apparatuur zelf kan uitvoeren. Aan bod kwamen stoomdestilleren met de wokmethode, macereren, en extraheren dmv alcohol

002

vers geplukte salie, citroenmelisse, marjoraan, tijm en lavendel

We hadden aan de deelnemers gevraagd vers geplukte aromatische kruiden mee te nemen. Zelf hadden we een maand eerder voor het maceraat sint Janskruid (Hypericum perforatum) en Echte Kamille (Matricaria chamomilla) geplukt en in de biologische olijfolie gezet. En voor het maken van tinctuur hadden we gekozen voor duizendblad (Achillea millefolium) en goudsbloem (Calendula officinalis) gekozen.

003

De destilleerwerkplaats geurde heerlijk naar de door de deelnemers meegebrachte salie, tijm, lavendel, rozemarijn, marjoraam, citroenmelisse en sinaasappelmunt!

005

Uitleg over de techniek van macereren door Thea

Tijdens de workshop heeft onze stagiaire Thea het onderdeel over macereren voor haar rekening genomen. Onderwijl heb ik een warm maceraat ingezet met bio lavandinbloemen in bio olijfolie.

008

Een tafel vol tincturen, maceraten, hydrolaten en olie

Omdat er in de workshop drie verschillende technieken aan bod kwamen hadden nogal wat ´potten en pannen´ op de demonstratietafel staan om het proces zo zichtbaar mogelijk te maken.

007

Een enthousiaste workshopdeelnemer zorgt voor voldoende ijs voor de wokmethode

We hebben een mix van de meegebrachte aromatische planten, waarvan de rozemarijn een groot deel uitmaakte, gedestilleerd. Na ongeveer twee uur destilleren hadden we ongeveer 750 mL hydrolaat gemaakt. Er had zich zichtbaar geen etherische olie gevormd op het hydrolaat.

kamille sintjanskruid 002

Maceraat van Sint Janskruid en echte Kamille

Tijdens de workshop hebben we de maceraten die we gemaakt hadden gefiltreerd. Het maceraat van Sint Janskruid heeft een heel mooie diep rode kleur. Het kamillemaceraat had na het filtreren van de bloemen een geel-groene kleur en een heel sterke kamille-achtige geur.

DSC02315

Tinctuur van duizendblad en goudsbloem

De tinctuur die we gemaakt hadden van duizendblad en goudsbloem waren met een koffiefilter een stuk makkelijker te filtreren. Ook hier was de wodka (40 vol %) die we gebruikt hadden om de tinctuur mee te maken van kleur veranderd. De duizendbladtinctuur was uiteindelijk bruin van kleur en de goudsbloemtinctuur geel.

 

Catharina 001

Catharina en ik vonden het voorbereiden en geven van deze workshop heel leuk om te doen omdat we hebben kunnen overbrengen dat je aromatische stoffen ook op een heel simpele en huis- tuin- en keukenmanier uit planten kan halen. Hieraan heeft onze stagiaire Thea een waardevolle bijdrage geleverd!


Sinaasappeltijm destilleren

by Henk Ploeger
Thymus vulgaris `Orange` foto Puur Aroma

Thymus vulgaris `Orange` foto Puur Aroma

Afgelopen donderdag heb ik de sinaasappeltijm, Thymus vulgaris ´Orange´, die een week te drogen heeft gelegen in de destilleerwerkplaats, gedestilleerd. Interessant om te destilleren omdat de naam van deze cultivar doet vermoeden dat de etherische olie bestanddelen zou moeten bevatten die in sinaasappelolie zitten.

destilleerketel vullen met gedroogde sinaasappeltijm

destilleerketel vullen met gedroogde sinaasappeltijm

Om de 32,2 Kg gedroogde sinaasappeltijm te destilleren waren twee destillaties nodig. Ik had er dan ook de hele dag voor uitgetrokken.

uitleg over het destillatieproces

uitleg over het destillatieproces

Tijdens het destilleren hadden Catharina en ik bezoek van Sandra van boerderij de Notelaar. Ik maak altijd aantekeningen over het destillatieproces. Over de geur en kleur van de olie maar ook de snelheid waarmee de etherische olie uit de plant wordt vrijgemaakt.

DSC02100

destilleeropstelling

Het was me al opgevallen dat tijdens de destillatie van keukentijm in juni bij de start van de destillatie gelijk een grote hoeveelheid etherische olie meekomt met het hydrolaat. Bij de sinaasappeltijm was dat ook het geval. Specifiek dus voor het destilleren van tijmolie.

opbrengst sinaasappeltijmolie na de tweede destillatie

opbrengst sinaasappeltijmolie na de tweede destillatie

Bij de eerste destillatie veranderde in 15 minuten de kleur van de olie al heel snel in kleurloos naar geel, en had zich 40 mL olie verzameld in de scheitrechter. Na 45 minuten was dat 60 mL en na 1 uur en 40 minuten destilleren 70 mL olie.

Tijdens de destillatie

Tijdens de destillatie

Tijdens het destilleren veranderde de geur van fruitachtig (voordat er destillaat overkwam) naar zwaar kruidig en later kruidig. De geur was minder zwaar en scherp dan die van de keukentijm (Thymus vulgaris ´compactus´). Na de eerste destillatie heb ik gelijk de gedestilleerde planten verwijderd om plaats te maken voor de rest van de gedroogde sinaasappeltijm.

afvoeren van de gedestilleerde sinaasappeltijm

afvoeren van de gedestilleerde sinaasappeltijm

Omdat de ketel dan nog warm en het water nog heet is kan je sneller de volgende destillatie starten. Bovendien scheelt dat ook nog de nodige brandstof.

Catharina plakt de ketel af met aluminiumtape.

Catharina plakt de ketel af met aluminiumtape

Bij de tweede destillatie heb ik dezelfde destillatietijd van 2 uur aangehouden. Er kwam na 2 uur destilleren zichtbaar geen etherische olie meer mee met het hydrolaat.

sinaasappeltijmolie

sinaasappeltijmolie

Beide opbrengsten aan etherische olie heb ik verzameld in een kleinere scheitrechter. Na het afvullen van de sinaasappeltijmolie in flesjes had ik een beeld van de hoeveelheid die ik deze dag had gemaakt.

afvullen en tegelijkertijd filtreren van de sinaasappeltijmolie

afvullen en tegelijkertijd filtreren van de sinaasappeltijmolie

Het ging in totaal om 180 mL etherische olie. Omgerekend naar het plukgewicht van 32,2 Kg is dat een opbrengst van 0,56%. Meer dus dan de 0,42% die ik vond bij de keukentijm. Een redelijk hoog percentage dus.

verzamelen van de olie in een kleinere scheittrechter

verzamelen van de olie in een kleinere scheittrechter

Deze bijzondere olie laten we analyseren op samenstelling. Daarvoor heb ik gistermiddag een flesje biologische sinaasappeltijmolie samen met een flesje biologische Kreta oregano olie op de post gedaan naar Pyrenessenses. Ik ben natuurlijk heel benieuwd wat voor informatie deze analyses zullen opleveren zodat we meer kunnen zeggen over de toepassingen.

thymus vulgaris orange 003

[wordt vervolgd]