Vier cultivars Munt destilleren

by Henk Ploeger
Basilicum munt Mentha piperita basilicum foto: Puur-Aroma

Afgelopen zaterdag heb ik een aantal muntsoorten (cultivars) gedestilleerd. De munt heeft ruim een maand in de destilleerwerkplaats kunnen drogen. Dat is niet noodzakelijk, maar wel handig als je geen tijd hebt om de munt na het oogsten gelijk te destilleren.

vers gemaaide tijm

De munt is afkomstig van aromatische kruidenkwekerij Puur-Aroma, en is van biologisch gecertificeerde kwaliteit. Zeker van belang als je bedenkt dat munt etherische olie ook gebruikt kan worden als smaakmaker in voeding.

Wegen van de munt

Van de 6 soorten munt cultivars heb ik 4 soorten bij elkaar genomen voor één destillatie. Het ging om: Mentha piperita ‘Basilicum’, Mentha piperita ‘Cinderella’, Mentha arvensis ‘Banana’ en Mentha suaveolens ‘Apfel’. Om een beeld te krijgen van de opbrengst heb ik de gedroogde munt eerst gewogen. Het totaalgewicht was 2400 gram.

Deze hoeveelheid paste na stevig aandrukken goed in de 150 RVS destilleerketel. Door de hoge temperaturen duurde het niet lang voordat de destillatie startte. Buiten was het 34,1 graden Celcius (!),

binnen in de destilleerwerkplaats 28,7 graden Celcius. Door de ventilatie een stuk prettiger werken. Voordat de eerste druppels hydrolaat en etherische olie uit de uitloop van de koelemmer verschijnen zijn er tijdens een stoomdestillatie altijd heel vluchtige aromatische stoffen te ruiken.

Uitloop koelemmer en scheitrechter

Ik noem dat de vluchtige voorloop van de destillatie. Deze keer waren deze aromatische stoffen ook zichtbaar in de vorm van een nevel. Om hydrolaat en etherische olie van elkaar te scheiden heb ik gebruik gemaakt van een scheitrechter. De etherische olie veranderde tijdens de destillatie van kleurloos naar heel lichtgeel.

start van de destillatie
einde van destillatie

Na anderhalf uur destilleren had ik ruim 30 mL muntolie geproduceerd. In de boeken kon ik vinden dat gedroogde munt een opbrengst van 0,5 tot 1,5% aan olie zou moeten hebben. Dat klopt dus aardig met de gevonden hoeveelheid.

pH-meting munthydrolaat

Van het verzamelde hydrolaat heb ik de pH gemeten, en kwam uit op een pH van 5,05. Deze waarde komt overeen met wat Susanne Fischer-Rizzi in haar boek, Das Grosse buch der pflanzenwasser, over munthydrolaat schrijft.

Munthydrolaat

De inhoudstoffen van het hydrolaat zijn onder andere: Menthol, Menthon en 1,8 Cineol, Dit maakt munthydrolaat erg geschikt om te gebruiken in een verfrissende spay. Zo hou je je hoofd koel tijdens de hittegolf!


Naaldboomcampagne 2018 afgerond met Douglasspar

by Henk Ploeger
jonge Douglassparren

Afgelopen weekend hebben we de laatste naaldboomsoort die nog op ons lijstje stond, de Douglasspar (Pseudotsuga menziesii)geoogst en gedestilleerd. De weersomstandigheden waren uitzonderlijk warm voor de tijd van het jaar te noemen. Dit zou gunstig kunnen uitpakken voor de hoeveelheid etherische olie die we uit de naalden en takjes kunnen halen.

Jonge douglassparretjes

Bij het oogsten heb ik ervoor gekozen om alleen jonge vitale douglasspar te knippen. In totaal had ik vier klapkratten gevuld om terug in de destilleerwerkplaats verder te verwerken.

Na het hakselen van de takjes kon ik de ketel vullen met 20 Kg Douglasspar. Dat is precies de hoeveelheid die in onze 150 Liter destilleerketel past.

Tijdens de destillatie van Douglasspar

Naaldbomen zoals de Douglasspar hebben een waslaag op de naalden vandaar dat we met één batch twee opeenvolgende destillaties uitvoeren. Dit leverde beide keren een heerlijke citrusachtige geur in op in de werkplaats.

Douglasspar etherische olie in de scheitrechter

Ik kwam uiteindelijk op een opbrengst aan etherische olie van ongeveer 0,4% uit. Dat komt aardig overeen met de hoeveelheden die ik de afgelopen jaren heb gevonden. Naast de olie heb ik ook nog plm 4,5 liter hydrolaat kunnen maken.

Gesteriliseerde flessen voor de opslag van hydrolaat

Voor de opslag van het hydrolaat gebruiken we gesteriliseerde flessen. Na productie wordt de voorraad hydrolaat gekoeld opgeslagen. Hydrolaten hebben in vergelijking met etherische oliën een veel beperktere houdbaarheid.

Afvullen van Douglasspar hydrolaat

Na controle op pH en geurontwikkeling de komende dagen zet Catharina dit geweldige hydrolaat met vele toepassingen te koop in onze webwinkel De etherische olie van de Douglasspar laten we eerst nog een tijdje rijpen voordat de geur zich volledig ontwikkeld heeft.

Naderend onweer achter de destilleerwerkplaats met uizicht op het Chaamse bos

Met de vier soorten naaldbomen: Grove Den, Reuzenzilverspar, Lariks en Douglasspar hebben we ons naaldbomendestilleerseizoen 2018 weer achter de rug. We gaan ons de komende tijd weer bezighouden met het destilleren van kruiden.


Eucalyptus en thee uit Zundert!

by Henk Ploeger
Bloeiende Eucalyptus gunii  BRON: wikipedia

Afgelopen vrijdag hebben we van een kwekerij uit Zundert vers snoeisel van Eucalyptus gunnii ook wel cidergomboom genoemd kunnen destilleren. Het is zaak om vlak na het snoeien eucalyptus te destilleren omdat de blaadjes al heel gauw aromatische stoffen verliezen.

vers cidergomboom maaisel
Het vullen van de destilleerketel

Het water in de destilleerketel was al op stoom toen het maaisel vanuit Zundert gebracht werd.  We hebben in totaal 20 Kg vers maaisel in de ketel kunnen stoppen. De destilleerwerkplaats rook op dat moment al naar de krachtige geur van de eucalyptus.

Tijdens het destilleren hebben we de geuren bijgehouden. Dit waren de geuren die we waarnamen nog voordat er destillaat overkwam: heel beschaafd, pepermunt strong, zeer scherpe spearmuntgeur die bijna pijn doet aan de neusslijmvliezen. Deze geuren worden veroorzaakt veelal door stoffen die niet condenseren en daardoor uiteindelijk niet in de etherisch olie terechtkomen.

Begin van de destillatie
Einde van de destillatie: etherische olie heeft zich gevormd in de scheitrechter

Zoals we vaker hebben kunnen waarnemen veranderd tijdens de destillatie de kleur van de olie. In dit geval van kleurloos naar heel licht geel-groen achtig. Na ongeveer anderhalf uur zijn we gestopt met destilleren en hadden een opbrengst van 0,25% plus nog een aantal liters hydrolaat. Uit ervaring weten we dat er verschil in opbrengst zit tussen de verschillende soorten eucalyptus.

Dat hebben we ervaren bij de destillatie van E.globulus en E.nitens. Globulus staat bekend om z’n hoge opbrengst en wordt om die reden ook het meest gedestilleerd. De etherische olie en hydrolaat die we gemaakt hebben moeten nog wel een tijdje rijpen voordat ze op geur zijn.

Theebladeren

Van de kwekerij was ook nog ongeveer 10 Kg theebladeren meegekomen. De bladeren laten we eerst een aantal weken drogen voordat we ze gaan destilleren. Dat doen we in onze destilleerwerkplaats met behulp van droogbakken.

Dus wat de theebladeren betreft, wordt vervolgd.


De kunst van het scheiden: essenciers

by Henk Ploeger

Scheiden van hydrolaat en etherische olie met een Florentijnse vaas

Bij het stoomdestilleren van aromatische planten is het goed kunnen scheiden van de etherische olie en het hydrolaat een belangrijk onderdeel. Bij het destilleren van kleine hoeveelheden gebruik ik doorgaans een scheitrechter.

Scheiding van hydrolaat en etherische olie met een scheitrechter

Het opgevangen destillaat kan ik dan tijdens de destillatie scheiden door het hydrolaat af te tappen. De etherische olie verzamelt zich dan in de scheitrechter. Als de stoomdestillatie is afgelopen volgt nog een nauwkeurigere scheiding tussen etherische olie en hydrolaat.

het laatste restje hydrolaat met daarboven de etherische olie van Kreta oregano

Bij het destilleren van grotere hoeveelheden aromatische planten gebruik ik een zogenaamde Florentijnse vaas. Voordeel van de Florentijnse vaas is dat je hiermee continue etherische olie en hydrolaat kunt scheiden. De etherische olie verzamelt zich tijdens de destillatie in de vaas. Hierbij moet het volume van de Florentijnse vaas natuurlijk wel afgestemd zijn op de hoeveelheid olie die je gaat maken.

De werking van de Florentijnse vaas is gebaseerd op het niet oplosbaar zijn van etherische olie in water. Om het scheidingsproces tijdens de destillatie goed te kunnen volgen heb ik een aantal jaren geleden een Florentijnse vaas laten maken van glas. Hoe groter de te verwachten hoeveelheid etherische olie hoe groter de vaas, ook wel essencier genoemd, moet zijn. Het materiaal waarvan de essenciers gemaakt zijn kan variëren: koper, rvs en natuurlijk ook glas.

Koperen essenciers: foto http://distillation.bio/fabrication-dessenciers-vases-florentins/

Essenciers gemaakt van RVS foto alambic-inox.com

Producenten zitten veelal in Frankrijk, Spanje en Griekenland, landen waar veel etherische olie gemaakt wordt. Zelf heb ik destijds een koperen essencier gekocht toen ik begon met het stoomdestilleren van aromatische planten in een koperen alambic, maar heb hem nog nooit gebruikt.

koperen essencier

Na een kleine reparatie ben ik van plan om er dit jaar mee te gaan werken. De etherische olie die tijdens het destilleren ontstaat vang ik op in een scheitrechter zodat naast de geur vooral de kleur nog goed te volgen zal zijn.

Etherische olie drijft op het hydrolaat


Palo Santohydrolaat en Witte Saliehydrolaat maken met een smartstill

by Henk Ploeger

SmartStill

Dit weekend kreeg ik de gelegenheid om met een smartstill hydrolaat te maken. Een smartstill is een elektrisch luchtgekoeld destilleerapparaat waarmee je water en alcohol kan destilleren. Het apparaat heeft geen waterkoeling maar een ventilator. Met wat aanpassingen is het ook mogelijk om kruiden te (stoom)destilleren. Hierbij moet je er wel voor zorgen dat de kruiden niet in aanraking kunnen komen met het kokende water. Anders krijg je een sterk kopje thee in plaats van hydrolaat.

attributen bij het destilleerapparaat

Om de kruiden boven het water te hangen gebruik je een stoommandje. Om het stoommandje in de destilleerruimte van de smartstill op hoogte te plaatsen heb je nog een metalen (RVS) houder nodig. Hierdoor ontstaat er ruimte voor het water en het te destilleren plantmateriaal.

smartstill schematische doorsnede

We hebben de smartstill uitgeprobeerd met Palo Santo houtsnippers (Bursera graveolens) hout en Witte Salie (Salvia apiana).

afwegen van Palo Santo op de weegschaal.

De capaciteit van de smartstill is 4 Liter. Bij de destillatie van het exotische Palo Santo hebben we 132 gram fijngesnipperd hout en anderhalve Liter water gebruikt. Palo Santo betekent Heilig Hout in het Spaans, het hout is erg welriekend zonder te overheersen en kent vele toepassingen, ook door het bijvoorbeeld simpelweg te laten smeulen. Palo Santo behoort tot de balsemboomfamilie en bevat een hoog gehalte aan linalol. Uit de literatuur blijkt dat het vergelijkbaar wordt ingezet als etherische olie en hydrolaat van rozenhout. Mengt goed met roos, rozenhout en andere bloemengeuren en houtgeuren. Bij nervositeit en stress-gerelateerde klachten, massages en spirituele reiniging.

smartstill met ernaast de deksel met ingebouwde koeling

Het destillatie apparaat maakt een geluid vergelijkbaar met dat van een ‘afzuigkap op stand 2’. Na 30 minuten destilleren hadden we ongeveer 400 mL hydrolaat gemaakt.

Tijdens de destillatie van het hydrolaat

Na de destillatie blijft er weinig water over in het destilleerapparaat

Na 1 uur was dat het dubbele: 800 mL. Het voordeel van de smartstill is dat hij automatisch afslaat als het water in de destilleerruimte weggekookt is. Van het Palo Santohydrolaat wat we gemaakt hebben is na afloop de pH gemeten. De pH/waarde lag met een pH van 3,7 lager dan de uit de literatuur te verwachten pH van boven de 5.

pH meten van het hydrolaat

Bij de tweede destillatie die we hebben uitgevoerd hebben we 115 gram gedroogde Witte Salie gebruikt en de destilleerruimte gevuld met 1,5 Liter water. Ook hier hebben we 1 uur gedestilleerd. Tijdens de destillatie bleek het apparaat niet goed afgesloten, waardoor er veel stoom is ontsnapt. Hierdoor was de opbrengst aan hydrolaat veel lager. Maar ons huis was daardoor wel gevuld met de overweldigende geur van deze plant en energetisch gereinigd! De geur bleef nog een paar dagen hangen in huis en miste haar uitwerking niet wat betreft onze eigen energetische reiniging.

gedroogde Witte Salie Salvia apiana

De oorzaak van het stoomlek lag aan de hoogte waarop het stoommandje in de destilleerruimte zat. Hierdoor kon de smartstill niet goed afgesloten worden. Na een middag werken is mij gebleken dat dit apparaat met enige aanpassingen erg handig is om van kleine hoeveelheden planten hydrolaat te maken.

opbrengst aan hydrolaat

Palo Santo