Oplossen van metalen bij destilleren in koper

by Catharina de Bruin

Voordat een nieuwe ketel in gebruik genomen kan worden, is het belangrijk om de ketel eerst grondig te reinigen. De eerste keer doe je natuurlijk een proefdestillatie. Toch is dat geen garantie dat er geen zware metalen in jouw etherische olie en hydrolaat voorkomen.  

Proefdestilleren en schoonmaken

We krijgen veel vragen van mensen die een koperen ketel hebben aangeschaft om zelf te gaan destilleren. Vaak kunnen ze niet wachten om aan het destilleren te gaan en vergeten een heel belangrijk onderdeel: proefdestilleren. Vóór het eerste gebruik zul je de koperen ketel goed moeten reinigen. Er kunnen nog resten van soldeer in de ketel liggen. Ook de spiraalvormige koperen leidingen moeten goed gereinigd worden. Koper kan je het beste reinigen met een sopje van water met wat biologisch afbreekbaar afwasmiddel en goed naspoelen, zeker drie keer. Schoonmaken, schoonmaken, schoonmaken. Start daarna met een proefdestillatie van water. Dat is meteen een test of de destilleeropstelling goed werkt.  

Gebruik in ieder geval geen azijn om een koperen destilleerketel schoon te maken, er kan giftig koperacetaat ontstaan.  

Kalkaanslag in de destilleerketel verwijder je met citroenzuur. Om je ketel glimmend te poetsen kan je citroensap gebruiken.

Ketels die gebruikt worden voor het stoken van alcoholische dranken zijn niet geschikt om aromatische kruiden te destilleren. Meestal komt dat doordat de kolom ontbreekt en de koeling is ontworpen om veel kouder te koelen dan bij aromatische kruiden. Ook kunnen er inhoudsstoffen achterblijven in de koperen leidingen. Om goed te reinigen spoel je de leidingen en de ketel en alle onderdelen met bio-ethanol. Dat zorgt dat restjes etherische olie uit de leidingen oplossen in de alcohol en met het destilleren eruit komen.

Onze ervaring is dat agressieve zuren in bepaalde aromatische kruiden koper aantast. De stoffen reageren corrosief op koper. Tijm is zo’n voorbeeld van een aromatisch kruid dat je liever niet al te vaak in een koperen ketel destilleert omdat bepaalde inhoudsstoffen koper aantasten en zelfs, op den duur, de koperen leidingen oplossen.

Stoomdestilleren is ambachtelijk werk waarbij een zuiver en gecontroleerd productieproces essentieel is voor een goed resultaat. Toch is hygiënisch werken zeker geen garantie dat er in jouw hydrolaat geen zware metalen zitten. Tijdens het destilleren kunnen uit de soldeernaden minuscule resten van lood oplossen en in het hydrolaat terecht komen. In hoeverre dat schadelijk is voor onze gezondheid hangt af van de concentratie en stapeling van zware metalen.

Lees hieronder een vertaling van Ann Harman over metalen in hydrolaten.
Met dank aan Aromasonja voor het toezenden.


Zware metalen in hydrolaten

” Ik heb sinds het begin van 2016 zware metalen in destillaat onderzocht. Ik presenteerde mijn eerste bevindingen op Botanica 2016 in Dublin, Ierland. Aan het eind van het artikel vind je een samenvatting van deze lezing. Ik begon met het onderzoek omdat een goede vriend van mij net terug kwam uit India waar ze destillatie apparatuur en hygiënische toestanden had gezien bij het destilleren van hydrolaten waar ze vraagtekens bij plaatsten. Het hydrolaat dat ik gebruikten voor een controle op dat experiment, kwam retour met een kleine hoeveelheid lood in het sample. Ik was geschokt, maar pas later dat jaar had ik de middelen om deze afwijking verder te onderzoeken.

Ik heb verschillende formaten en soorten destillatie-opstellingen van vier verschillende fabrikanten. Ik begon met zo veel mogelijk proefmonsters van mijn voorraad te laten analyseren, voor zover mijn budget toereikend was. Gedurende de loop van de volgende paar jaar spendeerde ik duizenden dollars om de bron van de verontreiniging te ontdekken. Ik ontdekte dat vooral in Alquitar stijl (voetnoot 1) het soldeer grote hoeveelheden lood bevatte. Ten eerste controleerde ik de mijne met de Lead Checker, een test op aanwezigheid van lood. Zodra de soldeernaden positief testte, stuurde ik monsters naar een plaatselijk laboratorium om verder te laten testen en laten kwantificeren. Begrijp wel dat in de Verenigde Staten ‘loodvrij’ soldeer tot wel 0.2% lood per 2000 mg/l kan bevatten. (voetnoot 2) De drie geteste monsters bevatten 295.000 mg/l, en zijn zeker niet loodvrij te noemen.

Ik ging door met verschillende testen om de bron van de verontreiniging te achterhalen. Ik vond dat in sommige destilleertoestellen er lood lekte van het condensaat. Ik ben nog steeds, na zoveel tijd, bezig met uitsluiten waar het vandaan komt. Pasgeleden heb ik nog vier proefmonsters uit de koelspiraal van vier verschillende fabrikanten aangeboden bij een laboratorium die testen zal uitvoeren om te bepalen wat het percentage lood is op het koper.

Ik ontdekte een afname van het lood gehalte in mijn hydrolaten toen ik de koelspiraal verving door koperen onderdelen die NSF 61 waren gecertificeerd. Van nature werken we met zure hydrolaten waarvan de pH gewoonlijk tussen 3 en 6 pH ligt; dat is lager dan aanbevolen voor drinkwater. In een zure omgeving kunnen metalen lekken van de apparatuur, zoals ik in mijn lezing uiteen heb gezet op Botanica2016. Dit komt voor bij zowel koper als bij RVS. Ik denk dat het gezegde ‘je krijgt waarvoor je betaalt’ van toepassing is op destilleerinstallaties.

Is dit reden voor paniek? Nee hoor, ik denk van niet, maar ik denk dat het een wake-up-call is voor én de groep destilleerders én de fabrikanten van destilleerketels om hun producten regelmatig te testen.

Het wordt beschouwd als een teken van Goed Ambachtswerk om regelmatig je producten te testen. Persoonlijk ben ik van mening dat iedereen die hydrolaten verkoopt zou moeten testen op bacteriën, schimmels en ook metalen. Ik moedig mijn studenten aan om ook hun bron van water op gezette tijden te testen.

Gebruik van hydrolaten

Lood is onvermijdbaar in ons milieu; we komen er elke dag mee in aanraking in verschillende gradaties. Belangrijk om vanuit dit perspectief te spreken als het gaat om lood in hydrolaten. Lood wordt niet opgenomen via de huid, de moleculen zijn simpelweg te groot. Je kan wel lood inademen en de standaard van OSHA’s “Permissible Exposure Limit (PEL) is 50 microgram lood per m3 lucht (50 ug/m3) verdeeld over een achturige werkdag. (voetnoot 3) Anders gezegd, als jouw hydrolaat 0,49 mg/l lood zou bevatten, dan inhaleer je van het hele 100 ml flesje hydrolaat met een verstuiver van 49 ug/m3. In de praktijk best lastig om voor elkaar te krijgen.

Het is ook belangrijk om iets te begrijpen van verdunningen wanneer een ophoping of opstapeling van kopergehalte in hydrolaten. Wanneer een hydrolaat een positieve uitslag geeft voor lood dan moeten we in gedachten houden dat de metingen voor een liter drinkwater zijn en niet een verdunning. Iets dieper inzoomen op de verdunning: wanneer een hydrolaat met een uitslag van 0,49 mg/l lood terugkomt en je wilt weten hoeveel lood in een milliliter (ml) zit, moet je delen door 1000. Dan vermenigvuldig je met het aantal milliliters je wilt toevoegen aan water. In dit geval is dat zeker niet meer dan 30 ml (ofwel twee eetlepels) aan drinkwater en zou per dag niet meer drinken.

Hier is de formule  

0.49/1000 = 0.00049 per ml

0.00049 X 30 = 0.0147 mg

Met de toenemende belangstelling voor destilleren geloof ik dat het belangrijk is om al onze ervaring in te zetten, dat houdt in, maar is niet beperkt tot, op een positieve manier het plantaardige materiaal identificeren dat we destilleren, onderzoeken of het veilig is om te destilleren en regelmatig onze producten aan kwaliteitseisen onderwerpen.”  

Mineralen en metalen

Destilleren zal water zuiveren door alle aanwezige microben te doden. In tegenstelling wat algemeen wordt aangenomen zal destilleren niet meteen de eerste keer alles verwijderen uit het water. Juist voor het gebruik in een laboratorium waar puur water noodzakelijk is, is het nodig om minstens drie keer te destilleren voordat alle resten van andere stoffen uit het water zijn verdwenen. Gedestilleerd water is zeer agressief, chemisch gesproken dan, en wilt zich aan alles binden wanneer het maar kan. Hydrolaten, die een product zijn van destillatie, zijn geen uitzondering. Gedurende het destillatieproces zal het hydrolaat sporen van mineralen, metalen en natuurlijk de vluchtige stoffen die we kennen als etherische olie. Recente analyse hebben resten van barium, chroom, koper, ijzer, lood, mangaan, nikkel en zink aangetoond in hydrolaten verkrijgbaar op de vrije markt.

Verscheidene proefmonsters laten een gehalte boven het MCL (Maximum Contaminate Level) zien voor drinkwater, meestal gemeten in mg/l. We moeten in gedachte houden dat de MCL is gebaseerd op een liter drinkwater. Voor inname wordt hydrolaat eerst verdund in water; ik ken niemand die een hele liter hydrolaat opdrinkt zonder het te verdunnen. Een gangbare verdunning is 15 ml op een liter water, innemen van deze verdunning valt zeker binnen de richtlijn van MCL. De monsters uit Tunesië en Marokko laten de meeste metalen zien, terwijl de proeven uit India de minste metalen aantonen.”  

Uittreksel van: Beyond the volatiles…A closer look at the distillate waters ©Ann Harman

Voetnoten

voetnoot 1: een bepaald model alambiek van Spaanse of Portugese oorsprong speciaal voor alcoholhoudende dranken te destilleren. (red)

voetnoot 2: zie https://youtu.be/BWgxU9BSBng

voetnoot 3: zie https://www.osha.gov/laws-regs/regulations/standardnumber/1910/1910.1025AppA?fbclid=IwAR05PwKles1sw5KtAHvXXdgnre1BkDhWC7C24dTJlrZNM8viVqw1_tmaI5w

Vertaling uit het engels door Catharina de Bruin voor INDEKOPERENKETEL


Pesticiden in citroenschillen

by Henk Ploeger

Van citrusschillen, bijvoorbeel van sinaasappel en citroen, kan je een heerlijk ruikende etherische olie maken. In oktober vorig jaar maakte ik, met behulp van stoomdestillatie, ongeveer 100 mL etherische sinaasappelolie. Het verslag kan je hier lezen indekoperenketel.nl/sinaasappelschillen-destilleren/

Het bleek, uit de analyse resultaten van de sinaasappelolie dat er vier verschillende chemische pesticiden terug te vinden waren. De aanwezigheid van de pesticiden waren duidelijk te herleiden naar de teeltwijze van de sinaasappels in Spanje.

Een tijdje geleden viel mijn oog de produktlabel van een zakje met 5 citroenen. Op de label is te lezen dat de schil is behandeld met Imazalil, Propiconazole en  Fludioxonil.
Dit las ik op wikipedia over de stof Imazalil:
Imazalil wordt ook gebruikt om aardappelen, citrusvruchten en andere vruchten na de oogst tegen schimmels te beschermen. Van vruchten die met imazalil zijn behandeld, mogen de schillen niet gegeten worden.

Imazalil

Over Propiconazole:
In de land- en tuinbouw wordt propicanozool gebruikt bij de teelt van graangewassen en de graszaadteelt, tegen gele of bruine roest en echte meeldauwPropiconazool is een matig toxische stof. Ze is wel giftig voor waterorganismen. In watersediment en in de bodem is ze vrij stabiel en breekt ze slechts langzaam af.

propiconazole

Over Fludioxonil:
Het wordt gebruikt voor het behandelen van zaaizaad van granen en (gewoonlijk in combinatie met een ander fungicide zoals cyprodinil) op vele groenten- en fruitteelten en sierplanten.Het risico voor vogels, bijen, aardwormen en andere bodemorganismen is laag; voor vissen en ongewervelde waterdieren is het risico wel hoog en bij het verspuiten moet men maatregelen treffen om te vermijden dat het product in het water terechtkomt.

fludioxonil

Dit waren de vier pesticiden die in de sinaasappelolie gevonden werden:

Presence
of :-
1.
Chlorpropham
0.01 mg/kg-
2.
Chlorpyriphos
Ethyl- 3.0 mg/kg-
3.
o-Phenylphenol
0.96 mg/kg-
4.
Pyrimethanil
0.60 mg/kg

 

Hiervan wordt nummer 3 aan de waxlaag van de schil toegevoegd om de houdbaarheid te bevorderen. De drie andere pesticiden hebben andere functies en worden tijdens de groei op de plant gespoten. Dat zijn dus stoffen die via de plant uiteindelijk in de schil en de olie terecht komen. 

 

De aanwezigheid van deze pesticiden maakt de olie ongeschikt voor inwendig en uitwendig gebruik. Bijvoorbeeld zoals aromatherapeuten deze olie toepassen in de praktijk. Reden genoeg om etherische olie te kopen die gedestilleerd is van planten die biologisch geteeld zijn. Op wikipedia staat dat als het pesticide imazalil is gebruikt, de schil niet gegeten mag worden. Mensen die citrusschillen gebruiken voor consumptieve doeleinden zouden daar beter op gewezen kunnen worden. 

foto: wikipedia

De hoogste tijd dus dat de citrus-telers overgaan op biologische teelt zodat de schil geen (chemisch) afval maar een waardevolle grondstof gaat worden!


Analyse van sinaasappelolie

by Henk Ploeger

In mijn vorige artikel schreef ik over het destilleren van sinaasappelschillen. We hebben tijdens het oogstfeest op zondag 25 oktober uit 33 Kg sinaasappelschillen 100 mL etherische olie gedestilleerd.

Citrus Sinensis  var. Valencia late

 

 

Uit: The Chemistry of Essential Oils Made Simple van David Stewart

 

Ik vond het toch interessant om de samenstelling van de olie te laten analyseren. Afgelopen zaterdag kreeg ik de analyseresultaten binnen.Uit de literatuur en door een aantal analyses die IFF voor leerlingen van mijn school heeft uitgevoerd weet ik dat het voornaamste bestanddeel van de olie limoneen is.

Peak RT (min) Compound name % Norm (%) Allergens

(%)

5 13,3 b-MYRCENE 1,75
1,50 – 3,50
8 16,2 LIMONENE 93,99
93,0 – 96,0
93,99
17 20,7 OCTANAL 0,23
0,10 – 0,40
18 27,6 NONANAL 0,05
0,01 – 0,06

een deel van de samenstelling in % uitgedrukt

Het percentage limoneen, bijna 94%, is inderdaad hoog. Zelfs hoger dan David Stewart in zijn boek aangeeft als bovengrens. Pyrenessences die de analyses heeft uitgevoerd detecteerde met de gaschromatograaf 68 verschillende stoffen.

 

oranges
De eindconclusies was dat de olie qua samenstelling voldoet aan de ISO 3140 : 05-2011 norm voor zoete sinaasappel. De olie voldoet aan deze norm als de analyse laat zien dat de stoffen binnen een bepaald percentage liggen. Voor limoneen is dat tussen de 93 en 96 %.
Mocht je interesse hebben in meer analyse-resultaten stuur dan een mailtje met een verzoek om wat meer achtergrondinformatie naar indekoperenketel@gmail.com


Sinaasappelschillen destilleren

by Henk Ploeger

Voor het oogstfeest waarmee we afgelopen zaterdag en zondag het seizoen hebben afgesloten was ik op zoek naar een restprodukt, zeg maar afval, waar olie uit te destilleren valt. Dat restprodukt had ik al gauw bedacht. Bijna ieder jaar heb ik eindexamenleerlingen die in het kader van hun profielwerkstuk sinaasappelschillen destilleren.    Uit ongeveer 400 gram schillen halen ze dan ongeveer 4 mL etherische olie.

Willem-Jan en Rose-Marie Peeters van tuinderij Peeters

De leverancier van sinaasappelschillen was al gauw gevonden. Bij Tuinderij Peeters konden we afgelopen zaterdag 4 klapkratten met sinaasappelschillen van de Valancia late ophalen. Zij hadden de schillen die die de afgelopen week overbleven bij het sinaasappelsap persen in de koeling bewaard.

Voor het vervoer van de volle en zware klapkratten heb ik mijn fietskar maar weer eens van stal gehaald.

Zondagochtend ben ik begonnen met de sinaasappelschillen te verkleinen voordat ze klaar waren om in de destilleerketel te kunnen. Dat was makkelijker gezegd dan gedaan.

Het kostte me toch nog ruim anderhalf uur om de inhoud van 3 klapkratten te verkleinen. Om de opbrengst te verhogen zou fileren van de schillen nog mooier geweest zijn. Misschien een volgende keer met hulp van een aantal vrijwilligers? De etherische olie zit namelijk in het oranje deel van de schil.

Ik kon in totaal 33 kg (!) sinaasappelsschillen in de destilleerketel kwijt. Na het plaatsen van de deksel van de ketel, het aansluiten op de koelemmer, en het afplakken kon de destillatie beginnen.

 

Het was voor mij de eerste keer dat ik de destilleerketel gevuld had met zo´n grote massa. Bij een met kruiden of naaldboomtakjes gevulde ketel kom ik doorgaans niet verder dan 18 kg. Dat verklaarde dan ook voor een deel dat het 2,5 uur (!) duurde voordat het eerste destillaat uit de koelemmer druppelde.

Het selecte gezelschap aanwezig tijdens het oogstfeest deze zondagmiddag werd zodoende in spanning gehouden. De thermometer kroop tergend langzaam omhoog. Maar hun geduld werd beloond toen de destillatie eenmaal van start ging.

tijdens de destillatie

Er verspreidde zich een heerlijk zoete oranje sinaasappellucht door de destilleerwerkplaats. Er vormde zich al snel een dikke laag etherische olie in de florentijnse vaas die ik gebruikt heb om olie en water van elkaar te scheiden.

florentijnse vaas gevuld met hydrolaat en sinaasappelolie

Na ruim één uur destilleren ben ik gestopt. Uiteindelijke resultaat: 100 mL etherische olie en plm 3 liter hydrolaat. Omdat ik erg benieuwd ben naar de kwaliteit laat ik deze olie analyseren op samenstelling en aanwezigheid van bestrijdingsmiddelen. Wordt vervolgd dus.