Lavendel destilleerboek

by Catharina de Bruin

Wie kent niet de lavendel, de heerlijk geurende grijsgroene plant met haar kleine paarse bloemen?

Dit lavendelboek is een naslagwerk voor tuiniers, biologische telers, voedselboswachters, herboristen, kruidenverzamelaars, aromatherapeuten, iedereen die houdt van de geur van lavendel en liefhebbers van lavendelolie.

In dit handboek lees je over het telen, oogsten, drogen, destilleren en gebruiken, aangevuld met informatie over de biochemische processen van de lavendel.

‘We staan aan de wieg van een Nederlandse lavendelcultuur met een veelbelovende toekomst. Mis het niet en verdiep je in de veelzijdige lavendel!’

Catharina de Bruin

Mail indekoperenketel@gmail.com om te bestellen.
Of gebruik onderstaand webformulier.

Over het lavendel destilleerboek

Het boek begint met de taxonomische indeling en het verschil tussen lavendel en lavandin. De biochemische processen worden aan de hand van schematische weergaven duidelijk gemaakt. Naast de techniek van het stoomdestilleren en de verschillende destillatie-opstellingen, wordt ingegaan op de geneeskrachtige werking van lavendel, energetisch werken met lavendel, recepten en vele toepassingen.

De hoofdstukken gaan over destilleren in glas, destilleren in RVS, destilleren in koper, destilleren met een still. Elk hoofdstuk geeft een praktijkvoorbeeld van destilleren bij indekoperenketel. Vragen waarop wordt ingegaan zijn: hoe kies ik de meest geschikte locatie en waar moet ik op letten bij het telen van lavendel? Wanneer is het tijd om te oogsten? Welke soort destilleerketel kies ik? Hoeveel water heb ik nodig om te destilleren? Hoe kan ik het destillaat scheiden? Waar gebruik ik lavendelolie voor? Kan ik het ook op de huid gebruiken? Wanneer kies ik voor lavendelhydrolaat en wanneer kies ik voor etherische olie?

Uitgave van INDEKOPERENKETEL
Samenstelling: Catharina de Bruin
Illustraties: Henk Ploeger en Catharina de Bruin
Redactie: Marlies de Bruin

ISBN 978-94-6389-091-5

Met inhoudsopgave, index en literatuurlijst. Uitgave in eigen beheer.
Het Lavendel destilleerboek heeft 88 fullcolor glossy pagina’s op A4 formaat.

Over de auteur

Catharina de Bruin is auteur van het naslagwerk “Lariks, Spar en Grove Den: naaldbomen met een geneeskrachtige werking” (2017) en van de praktische handleiding “Lavendel destilleerboek” (2019).
Catharina is partner/vennoot van INDEKOPERENKETEL en H&C Aromalab.



Oplossen van metalen bij destilleren in koper

by Catharina de Bruin

Voordat een nieuwe ketel in gebruik genomen kan worden, is het belangrijk om de ketel eerst grondig te reinigen. De eerste keer doe je natuurlijk een proefdestillatie. Toch is dat geen garantie dat er geen zware metalen in jouw etherische olie en hydrolaat voorkomen.  

Proefdestilleren en schoonmaken

We krijgen veel vragen van mensen die een koperen ketel hebben aangeschaft om zelf te gaan destilleren. Vaak kunnen ze niet wachten om aan het destilleren te gaan en vergeten een heel belangrijk onderdeel: proefdestilleren. Vóór het eerste gebruik zul je de koperen ketel goed moeten reinigen. Er kunnen nog resten van soldeer in de ketel liggen. Ook de spiraalvormige koperen leidingen moeten goed gereinigd worden. Koper kan je het beste reinigen met een sopje van water met wat biologisch afbreekbaar afwasmiddel en goed naspoelen, zeker drie keer. Schoonmaken, schoonmaken, schoonmaken. Start daarna met een proefdestillatie van water. Dat is meteen een test of de destilleeropstelling goed werkt.  

Gebruik in ieder geval geen azijn om een koperen destilleerketel schoon te maken, er kan giftig koperacetaat ontstaan.  

Kalkaanslag in de destilleerketel verwijder je met citroenzuur. Om je ketel glimmend te poetsen kan je citroensap gebruiken.

Ketels die gebruikt worden voor het stoken van alcoholische dranken zijn niet geschikt om aromatische kruiden te destilleren. Meestal komt dat doordat de kolom ontbreekt en de koeling is ontworpen om veel kouder te koelen dan bij aromatische kruiden. Ook kunnen er inhoudsstoffen achterblijven in de koperen leidingen. Om goed te reinigen spoel je de leidingen en de ketel en alle onderdelen met bio-ethanol. Dat zorgt dat restjes etherische olie uit de leidingen oplossen in de alcohol en met het destilleren eruit komen.

Onze ervaring is dat agressieve zuren in bepaalde aromatische kruiden koper aantast. De stoffen reageren corrosief op koper. Tijm is zo’n voorbeeld van een aromatisch kruid dat je liever niet al te vaak in een koperen ketel destilleert omdat bepaalde inhoudsstoffen koper aantasten en zelfs, op den duur, de koperen leidingen oplossen.

Stoomdestilleren is ambachtelijk werk waarbij een zuiver en gecontroleerd productieproces essentieel is voor een goed resultaat. Toch is hygiënisch werken zeker geen garantie dat er in jouw hydrolaat geen zware metalen zitten. Tijdens het destilleren kunnen uit de soldeernaden minuscule resten van lood oplossen en in het hydrolaat terecht komen. In hoeverre dat schadelijk is voor onze gezondheid hangt af van de concentratie en stapeling van zware metalen.

Lees hieronder een vertaling van Ann Harman over metalen in hydrolaten.
Met dank aan Aromasonja voor het toezenden.


Zware metalen in hydrolaten

” Ik heb sinds het begin van 2016 zware metalen in destillaat onderzocht. Ik presenteerde mijn eerste bevindingen op Botanica 2016 in Dublin, Ierland. Aan het eind van het artikel vind je een samenvatting van deze lezing. Ik begon met het onderzoek omdat een goede vriend van mij net terug kwam uit India waar ze destillatie apparatuur en hygiënische toestanden had gezien bij het destilleren van hydrolaten waar ze vraagtekens bij plaatsten. Het hydrolaat dat ik gebruikten voor een controle op dat experiment, kwam retour met een kleine hoeveelheid lood in het sample. Ik was geschokt, maar pas later dat jaar had ik de middelen om deze afwijking verder te onderzoeken.

Ik heb verschillende formaten en soorten destillatie-opstellingen van vier verschillende fabrikanten. Ik begon met zo veel mogelijk proefmonsters van mijn voorraad te laten analyseren, voor zover mijn budget toereikend was. Gedurende de loop van de volgende paar jaar spendeerde ik duizenden dollars om de bron van de verontreiniging te ontdekken. Ik ontdekte dat vooral in Alquitar stijl (voetnoot 1) het soldeer grote hoeveelheden lood bevatte. Ten eerste controleerde ik de mijne met de Lead Checker, een test op aanwezigheid van lood. Zodra de soldeernaden positief testte, stuurde ik monsters naar een plaatselijk laboratorium om verder te laten testen en laten kwantificeren. Begrijp wel dat in de Verenigde Staten ‘loodvrij’ soldeer tot wel 0.2% lood per 2000 mg/l kan bevatten. (voetnoot 2) De drie geteste monsters bevatten 295.000 mg/l, en zijn zeker niet loodvrij te noemen.

Ik ging door met verschillende testen om de bron van de verontreiniging te achterhalen. Ik vond dat in sommige destilleertoestellen er lood lekte van het condensaat. Ik ben nog steeds, na zoveel tijd, bezig met uitsluiten waar het vandaan komt. Pasgeleden heb ik nog vier proefmonsters uit de koelspiraal van vier verschillende fabrikanten aangeboden bij een laboratorium die testen zal uitvoeren om te bepalen wat het percentage lood is op het koper.

Ik ontdekte een afname van het lood gehalte in mijn hydrolaten toen ik de koelspiraal verving door koperen onderdelen die NSF 61 waren gecertificeerd. Van nature werken we met zure hydrolaten waarvan de pH gewoonlijk tussen 3 en 6 pH ligt; dat is lager dan aanbevolen voor drinkwater. In een zure omgeving kunnen metalen lekken van de apparatuur, zoals ik in mijn lezing uiteen heb gezet op Botanica2016. Dit komt voor bij zowel koper als bij RVS. Ik denk dat het gezegde ‘je krijgt waarvoor je betaalt’ van toepassing is op destilleerinstallaties.

Is dit reden voor paniek? Nee hoor, ik denk van niet, maar ik denk dat het een wake-up-call is voor én de groep destilleerders én de fabrikanten van destilleerketels om hun producten regelmatig te testen.

Het wordt beschouwd als een teken van Goed Ambachtswerk om regelmatig je producten te testen. Persoonlijk ben ik van mening dat iedereen die hydrolaten verkoopt zou moeten testen op bacteriën, schimmels en ook metalen. Ik moedig mijn studenten aan om ook hun bron van water op gezette tijden te testen.

Gebruik van hydrolaten

Lood is onvermijdbaar in ons milieu; we komen er elke dag mee in aanraking in verschillende gradaties. Belangrijk om vanuit dit perspectief te spreken als het gaat om lood in hydrolaten. Lood wordt niet opgenomen via de huid, de moleculen zijn simpelweg te groot. Je kan wel lood inademen en de standaard van OSHA’s “Permissible Exposure Limit (PEL) is 50 microgram lood per m3 lucht (50 ug/m3) verdeeld over een achturige werkdag. (voetnoot 3) Anders gezegd, als jouw hydrolaat 0,49 mg/l lood zou bevatten, dan inhaleer je van het hele 100 ml flesje hydrolaat met een verstuiver van 49 ug/m3. In de praktijk best lastig om voor elkaar te krijgen.

Het is ook belangrijk om iets te begrijpen van verdunningen wanneer een ophoping of opstapeling van kopergehalte in hydrolaten. Wanneer een hydrolaat een positieve uitslag geeft voor lood dan moeten we in gedachten houden dat de metingen voor een liter drinkwater zijn en niet een verdunning. Iets dieper inzoomen op de verdunning: wanneer een hydrolaat met een uitslag van 0,49 mg/l lood terugkomt en je wilt weten hoeveel lood in een milliliter (ml) zit, moet je delen door 1000. Dan vermenigvuldig je met het aantal milliliters je wilt toevoegen aan water. In dit geval is dat zeker niet meer dan 30 ml (ofwel twee eetlepels) aan drinkwater en zou per dag niet meer drinken.

Hier is de formule  

0.49/1000 = 0.00049 per ml

0.00049 X 30 = 0.0147 mg

Met de toenemende belangstelling voor destilleren geloof ik dat het belangrijk is om al onze ervaring in te zetten, dat houdt in, maar is niet beperkt tot, op een positieve manier het plantaardige materiaal identificeren dat we destilleren, onderzoeken of het veilig is om te destilleren en regelmatig onze producten aan kwaliteitseisen onderwerpen.”  

Mineralen en metalen

Destilleren zal water zuiveren door alle aanwezige microben te doden. In tegenstelling wat algemeen wordt aangenomen zal destilleren niet meteen de eerste keer alles verwijderen uit het water. Juist voor het gebruik in een laboratorium waar puur water noodzakelijk is, is het nodig om minstens drie keer te destilleren voordat alle resten van andere stoffen uit het water zijn verdwenen. Gedestilleerd water is zeer agressief, chemisch gesproken dan, en wilt zich aan alles binden wanneer het maar kan. Hydrolaten, die een product zijn van destillatie, zijn geen uitzondering. Gedurende het destillatieproces zal het hydrolaat sporen van mineralen, metalen en natuurlijk de vluchtige stoffen die we kennen als etherische olie. Recente analyse hebben resten van barium, chroom, koper, ijzer, lood, mangaan, nikkel en zink aangetoond in hydrolaten verkrijgbaar op de vrije markt.

Verscheidene proefmonsters laten een gehalte boven het MCL (Maximum Contaminate Level) zien voor drinkwater, meestal gemeten in mg/l. We moeten in gedachte houden dat de MCL is gebaseerd op een liter drinkwater. Voor inname wordt hydrolaat eerst verdund in water; ik ken niemand die een hele liter hydrolaat opdrinkt zonder het te verdunnen. Een gangbare verdunning is 15 ml op een liter water, innemen van deze verdunning valt zeker binnen de richtlijn van MCL. De monsters uit Tunesië en Marokko laten de meeste metalen zien, terwijl de proeven uit India de minste metalen aantonen.”  

Uittreksel van: Beyond the volatiles…A closer look at the distillate waters ©Ann Harman

Voetnoten

voetnoot 1: een bepaald model alambiek van Spaanse of Portugese oorsprong speciaal voor alcoholhoudende dranken te destilleren. (red)

voetnoot 2: zie https://youtu.be/BWgxU9BSBng

voetnoot 3: zie https://www.osha.gov/laws-regs/regulations/standardnumber/1910/1910.1025AppA?fbclid=IwAR05PwKles1sw5KtAHvXXdgnre1BkDhWC7C24dTJlrZNM8viVqw1_tmaI5w

Vertaling uit het engels door Catharina de Bruin voor INDEKOPERENKETEL


Paardenbloem hydrolaat gemaakt

by Catharina de Bruin

De paardenbloemen staan overal weer in bloei. De beste tijd van het jaar om nu hydrolaat te gaan maken van deze plant en te gebruiken om haar medicinale eigenschappen. Vanuit de destilleerwerkplaats hebben we uitzicht op een schapenweide en negentien fruitbomen. Op een heerlijk warme dag zijn we bij de werkplaats paardenbloemen gaan plukken en destilleren.

De opbrengst aan hydrolaat is ongeveer 250 ml per batch, gemaakt in de smartstill.

Hydrolaat van paardenbloem ruikt naar paardenbloem en heeft niet echt een hele aangename geur, wel aards en zonnig. Paardenbloem is goed voor de leverreiniging zonder belangrijke zouten te onttrekken uit het lichaam als je het inneemt. Voordat je het hydrolaat gebruikt altijd eerst verdunnen en eventueel vermengen met bv kamille hydrolaat. In het voorjaar kan je paardenbloem gebruiken om een sterke verdunning met heilaarde te vermengen als voorjaarskuur om te ontgiften.

 

 


Palo Santohydrolaat en Witte Saliehydrolaat maken met een smartstill

by Henk Ploeger

SmartStill

Dit weekend kreeg ik de gelegenheid om met een smartstill hydrolaat te maken. Een smartstill is een elektrisch luchtgekoeld destilleerapparaat waarmee je water en alcohol kan destilleren. Het apparaat heeft geen waterkoeling maar een ventilator. Met wat aanpassingen is het ook mogelijk om kruiden te (stoom)destilleren. Hierbij moet je er wel voor zorgen dat de kruiden niet in aanraking kunnen komen met het kokende water. Anders krijg je een sterk kopje thee in plaats van hydrolaat.

attributen bij het destilleerapparaat

Om de kruiden boven het water te hangen gebruik je een stoommandje. Om het stoommandje in de destilleerruimte van de smartstill op hoogte te plaatsen heb je nog een metalen (RVS) houder nodig. Hierdoor ontstaat er ruimte voor het water en het te destilleren plantmateriaal.

smartstill schematische doorsnede

We hebben de smartstill uitgeprobeerd met Palo Santo houtsnippers (Bursera graveolens) hout en Witte Salie (Salvia apiana).

afwegen van Palo Santo op de weegschaal.

De capaciteit van de smartstill is 4 Liter. Bij de destillatie van het exotische Palo Santo hebben we 132 gram fijngesnipperd hout en anderhalve Liter water gebruikt. Palo Santo betekent Heilig Hout in het Spaans, het hout is erg welriekend zonder te overheersen en kent vele toepassingen, ook door het bijvoorbeeld simpelweg te laten smeulen. Palo Santo behoort tot de balsemboomfamilie en bevat een hoog gehalte aan linalol. Uit de literatuur blijkt dat het vergelijkbaar wordt ingezet als etherische olie en hydrolaat van rozenhout. Mengt goed met roos, rozenhout en andere bloemengeuren en houtgeuren. Bij nervositeit en stress-gerelateerde klachten, massages en spirituele reiniging.

smartstill met ernaast de deksel met ingebouwde koeling

Het destillatie apparaat maakt een geluid vergelijkbaar met dat van een ‘afzuigkap op stand 2’. Na 30 minuten destilleren hadden we ongeveer 400 mL hydrolaat gemaakt.

Tijdens de destillatie van het hydrolaat

Na de destillatie blijft er weinig water over in het destilleerapparaat

Na 1 uur was dat het dubbele: 800 mL. Het voordeel van de smartstill is dat hij automatisch afslaat als het water in de destilleerruimte weggekookt is. Van het Palo Santohydrolaat wat we gemaakt hebben is na afloop de pH gemeten. De pH/waarde lag met een pH van 3,7 lager dan de uit de literatuur te verwachten pH van boven de 5.

pH meten van het hydrolaat

Bij de tweede destillatie die we hebben uitgevoerd hebben we 115 gram gedroogde Witte Salie gebruikt en de destilleerruimte gevuld met 1,5 Liter water. Ook hier hebben we 1 uur gedestilleerd. Tijdens de destillatie bleek het apparaat niet goed afgesloten, waardoor er veel stoom is ontsnapt. Hierdoor was de opbrengst aan hydrolaat veel lager. Maar ons huis was daardoor wel gevuld met de overweldigende geur van deze plant en energetisch gereinigd! De geur bleef nog een paar dagen hangen in huis en miste haar uitwerking niet wat betreft onze eigen energetische reiniging.

gedroogde Witte Salie Salvia apiana

De oorzaak van het stoomlek lag aan de hoogte waarop het stoommandje in de destilleerruimte zat. Hierdoor kon de smartstill niet goed afgesloten worden. Na een middag werken is mij gebleken dat dit apparaat met enige aanpassingen erg handig is om van kleine hoeveelheden planten hydrolaat te maken.

opbrengst aan hydrolaat

Palo Santo


Onderzoek naar de samenstelling van hydrolaten

by Henk Ploeger

Sinds het boek van Suzanne Catty ‘Hydrosols: The Next Aromatherapy” in 2001 is verschenen is de belangstelling voor het gebruik van hydrolaten toegenomen.

In 2011 schreef ik een artikel over de samenstelling van hydrolaten: wat is een hydrolaat? Kort gezegd het hydrolaat dat vrijkomt bij de stoomdestillatie van planten is geen waterig aftreksel van de etherische olie. Er zitten ook wateroplosbare bestanddelen uit de plant in.
De vorming van hydrolaat tijdens de destillatie van Lavandin
In de boeken en publicaties staat weinig tot niets te lezen over de inhoudstoffen die de verschillende hydrolaten bevatten. Interessant genoeg dus om daar achter te komen. Na nogal wat zoekwerk kwam ik een interessante blog tegen van het Canadese onderzoekinstituut Laboratoire fytochemia. De chemicus Alexis St- Gelais stuurde mij een voorbeeld van een analyse van een hydrolaat.
Gaschromatogram vloeistof-vloeistofextractie van een hydrolaat  BRON Laboratoire fytochemie
Alexis gaf mij de volgende beschrijving van de methode die ze gebruiken om een analyse (GC MID) te kunnen uitvoeren.

We voeren
een vloeistof-vloeistofextractie uit, wat betekent dat we de meeste (relatief)
hydrofiele verbindingen zoals vluchtige zuren en diolen, evenals eventuele
etherische olie (hydrofoob) die niet volledig zijn gedecanteerd, uit het water
zullen extraheren. Dit is meestal alles wat zich in een hydrolaat bevindt,
tenzij u naderhand nog iets toevoegt – de analyse is bijvoorbeeld niet geschikt
voor zeer hydrofiele en niet-vluchtige stoffen zoals polyfenolen en suikers,
die niet alleen in een hydrolaat te vinden zijn .

 

vloeistof-vloeistofextractie

 

Deze informatie gaf mij wat meer duidelijkheid over wat je kan verwachten als je een analyse laat uitvoeren van een hydrolaat. De samenstelling van de volledig water oplosbare bestanddelen zoals de polyfenolen tannine en flavonoide is met deze analyse niet te bepalen. Maar de organische verbindingen die voor een klein deel in water oplossen worden via de vloeistof-vloeistofextractie uit het hydrolaat gehaald. Daar zijn ook organische zuren bij die er voor zorgen dat hydrolaten licht zuur zijn. Alexis gaf mij een voorbeeld van de samenstelling van deze organische stoffen in een hydrolaat
ANALYSIS
SUMMARY
Identification
DB-5
(mg/L**)
DB-WAX
(mg/L**)
Classe
Compound 1
0.54
0.55
Aliphatic alcohol
bijvoorbeeld LINALOL
Compound 2
0.05
Aliphatic alcohol
Compound 3
1.33*
1.12
Aliphatic alcohol
Compound 4
[1.33]*
0.08
Furan
Zie bijlage
Compound 5
0.07
0.10
Aliphatic alcohol
Compound 6
0.07
0.08
Aliphatic alcohol
Compound 7
0.07
Furan
Compound 8
17.42*
0.22
Aliphatic ketone
Compound 9
[17.42]*
15.31
Aliphatic alcohol
Compound 10
0.23
0.18
Aliphatic alcohol
Compound 11
0.62
0.59
Simple phenolic
Bijvoorbeeld eugenol
Compound 12
0.05
Simple phenolic
Compound 13
1.63
1.30
Monoterpenic alcohol
Bijv   Thymol
Compound 14
0.08
0.07
Monoterpenic alcohol
Compound 15
27.15*
0.38
Monoterpenic alcohol
Compound 16
[27.15]*
26.23
Phenylpropanoid
Bijv Coumarin
Compound 17
[27.15]*
0.08
Monoterpenic alcohol
Compound 18
0.16
0.22
Simple phenolic
Compound 19
0.06
0.07
Monoterpenic alcohol
Compound 20
0.19
0.18
Simple phenolic
0.57
0.54
Monoterpenic alcohol
Total identified
58.31 mg/L
55.89 mg/L
 
*: Two or more compounds are
coeluting on this column
**: As tetradecane equivalents
[xx]: Duplicate percentage due to
coelutions, not taken account in the identified total
Note: no correction factor was applied
Furaan is een heterocyclische organische
verbinding, met als brutoformule C4H4O.
Het is een uittreksel van de meest voorkomende 20 soorten stoffen met type verbindingen zoals Furanen, aliphatische alcoholen, eenvoudige fenolen, monoterpeen en monoterpeen alcoholen. Wat opvalt is dat het om een heel kleine hoeveelheid, namelijk 56-58 mg per Liter gaat.
Het aftappen van Salie-hydrolaat tijdens de destillatie
Specifiekere informatie vond ik in een uittreksel van een wetenschappelijk artikel ‘Identification and absolute quantification of the major water-soluble aroma components isolated from the hydrosols of some aromatic plants.’ uit 2009 van 
Hij schreef het volgende:

In deze studie werden de identiteit en de absolute hoeveelheid (mg / liter) van de belangrijkste wateroplosbare aromatische componenten uit de hydrolaten van zeven aromatische planten onderzocht. Deze planten bevatten zoete basilicum, pepermunt, groene munt, zure sinaasappel, petitgrain, citroengras, citroeneucalyptus en kruidnagel. Eugenol uit kruidnagel-hydrosol bleek de meest oplosbare component te zijn (854 mg / l hydrosol), gevolgd door d-carvon uit spearmint hydrolaat (242 mg / l) en linalool uit zowel zoete basilicum (171 mg / l) als petitgrain ( 128 mg / l) hydrolaten. Het onderzoek toonde ook aan dat de oplosbaarheid van bepaalde aromatische componenten uit verschillende hydrosolen niet hetzelfde is en waarschijnlijk afhangt van de chemische samenstelling van de essentiële etherische olie.

 

Afbeeldingsresultaat voor eugenol
Het is mij duidelijk geworden dat het onderzoek naar hydrolaten ten opzichte van die van de etherische oliën nog in de kinderschoenen staat. Over de werking is al wel meer bekend. Zie bijvoorbeeld het artikel over toepassingen van Larikshydrolaat Dat zou wel eens een reden kunnen zijn om volgend jaar het larikshydrolaat een keer te laten onderzoeken. Voor wie er meer over wil lezen: http://www.phytochemia.com/en/2015/03/15/gc-analysis-part-vii-hydrosol-analysis/

Bezoekweek bij de destilleerwerkplaats

by Henk Ploeger

Een week geleden was het bezoekweek bij indekoperenketel. We hadden een aantal verzoeken voor een ‘bedrijfsbezoek’ aan onze destilleerwerkplaats gebundeld en in één week gepland.

Het ging om bezoeken van deelnemers uit de Brabantse regio waar we actief zijn.

bijna alle kruiden die op de wandplaat staan hebben we gedestilleerd

Tijdens het 2 uur durende bezoek hebben de deelnemers kunnen ruiken en zien hoe je via stoomdestillatie etherische olie kan maken.

Het destilleerproces heb ik laten zien en ruiken door gebruik te maken van een kleine werkende destilleeropstelling gevuld met gedroogde Lavandinbloemen. Ook heb ik de deelnemers het verschil in samenstelling van diverse etherisch oliën laten ervaren door middel van geursessies.

even bijpraten tijdens een korte pauze

Aan het einde van het bezoek hebben de deelnemers een geurig presentje meegekregen. Ik had namelijk van tevoren een aantal geursticks gevuld met Lavandin etherisch olie.

het vullen van de geursticks

Geursticks of inhalator sticks zijn erg handig om bijvoorbeeld bij een verstopte neus in de winter te vullen met een beetje eucalyptus olie of zoals wij dat zelf doen Lariksolie. Je kan dan regelmatig aan de stick snuiven om de infectie te lijf te gaan. In het geval van de geursticks met Lavandin die we hebben uitgedeeld zal het snuiven een rustgevende werking hebben.

geursticks lavandinolie

Bij het vertrek kregen de schapen, die uitgeladen werden op het terrein naast de destilleerwerkplaats, de ruime aandacht van een aantal deelnemers. Catharina en ik vonden het een geslaagde bezoekweek waarin de grote interesse van de deelnemers opvallend was.

schapen bij de werkplaats en de vertrekkende busjes

een foto in de krant met een artikel over de zomeractiviteiten

 


In de ban van de roos

by Henk Ploeger

Iedere destillateur droomt er wel eens van. Voor mij werd het gisteren tijdens een speciale workshop werkelijkheid. Een rozenkweker uit de buurt van Aalsmeer vroeg mij een aantal weken geleden of ik rozen voor hem kon destilleren.

aanvoer van de versgeplukte rozen

Ik aarzelde geen moment en heb gelijk een afspraak gemaakt. De rozen(blaadjes) die hij meegenomen had waren versgeplukt en roken geweldig! Het was wel te merken dat hij zich toegelegd heeft op het kweken van geurende rozen. In de rozenkwekerij is de afgelopen tijd bij het doorkweken steeds meer aandacht geweest voor kleur en vorm. Hierdoor worden andere eigenschappen zoals de geur minder. Gelukkig is er een hernieuwde belangstelling voor heerlijk geurende rozen!

klaar voor de destillatie

verwijderen van de kelkbladeren

Het mooie van het verzoek van de rozenkweker is dat de rozen die we gedestilleerd hebben afkomstig zijn van het dieven en dus een afvalproduct.

Belangrijk voor een goede opbrengst is dat de roos vers geplukt aangeleverd en binnen een uur of 3 gedestilleerd kan worden. De hoeveelheid etherische olie die je uit de rozenblaadjes kan halen is bijzonder laag. Dat maakt de rozenolie ook gelijk de duurste olie die er is.

Plant                     Botanische Naam    Gebruikte delen            % rendement 
Citroenmelisse     Melissa officinalis bladeren en  toppen 0,015
Marjolein               Origanum Majorana                     bladeren 0,9
Nootmuskaat        Myristica fragrans                         zaad 15 tot 25
Roos                        Rosa damascena                           verse geplukte bloemen 0,02 tot 0,03
Sinaasappel           Citrus spp                                     schil 1,5 tot 2,0

De rozensoort Rosa damascena is het meest gebruikt om etherische olie van te maken. Productielanden zijn voornamelijk Bulgarije en Turkije. Gezien de hele lage opbrengst is het dus de vraag of het gaat lukken om een heel klein beetje etherische olie te maken. Dat maakte de speciale workshop van afgelopen zondag ook erg spannend. Gezien de kwaliteit van de aangeleverde rozen was het wel mogelijk om een goed hydrolaat (rozenwater) te maken. Om dat te bereiken heb ik de rozen in de ketel afgedekt met een koperen rooster.

Er was in de destilleerketel ruimte voor in totaal 10 Kg rozenblaadjes. Na het aansteken van de gasbrander onder de ketel was het wachten op het magische moment tijdens de destillatie waarop het eerste destillaat uit de uitloop van de koelemmer komt druppelen.

een goed gevulde ketel met rozenblaadjes

De geuren die we konden waarnemen op dat moment waren fantastisch. Er kwamen bij mij in ieder geval weer herinneringen boven van uit een tijd waarin rozenwater blijkbaar meer gebruikt werd nu. Eigenlijk zoals Catharina het omschreef, een geur van vroeger.

We hebben de rozenblaadjes anderhalf uur gedestilleerd. Na het stopzetten van de destillatie hadden we 2,5 Liter zeer welriekende rozenhydrolaat verzameld. Opvallende was dat het hydrolaat eigenlijk al vanaf het begin van de destillatie helder was. Bij het destilleren van andere planten is het hydrolaat vaak licht troebel. Dat kan er op duiden dat de aromatische stoffen die in het hydrolaat terecht komen goed in water oplosbaar zijn.

Bij de destillaties verzamel ik de gevormde etherische olie altijd met een kleinere scheitrechter. Hierdoor kan je de olie en het hydrolaat nauwkeuriger scheiden. Dit was dan ook een spannend moment om te zien of we misschien niet een héél klein beetje rozenolie hadden gedestilleerd uit de 10 Kg rozenblaadjes. We hebben uiteindelijk kunnen waarnemen dat er een héél klein laagje etherische olie lag op het hydrolaat. Ik schat dat het om 0,01 mL gaat. Eén druppel olie komt overéén met 0,05 mL. Deze minieme hoeveelheid hebben we met behulp van een schoon bekerglas en pipet in een flesje overgebracht.

het spannende moment: is er olie of niet?

Ik vond het een geslaagd project omdat  we een geweldig hydrolaat hebben gemaakt, wat de komende week tijdens het rijpen verder zal verbeteren in geur. Toepassingen van rozenhydrolaat zijn legio. Zie www.gielenaroma.nl

Een deel van het rozenhydrolaat (heb ik begrepen) zal gebruikt worden in de keuken. We zijn benieuwd! Het zou mooi zijn als deze afvalstroom uit de rozenteelt in de toekomst gebruikt zal gaan worden om nuttige producten van te maken. Rozenwater wordt ook veel gebruikt in huidverzorgingsproducten.


Zo heeft Chef Yuri Verbeek pasgeleden een amuse ‘Chanel no. 5’ geserveerd. Een amuse op basis van een gelei met onder andere rozen, sinaasappelschillen, limoen, jasmijn en vanille.


Vlierbloesemhydrolaat uit Wolfsweide

by Catharina de Bruin

Zie je de vlier bloeien, dan ruik je dat de zomer eraan komt! Met haar witte bloemschermen en donkere bessen wordt aan de vlier al sinds mensenheugenis magische krachten toegeschreven. De bloemen ruiken heerlijk, niet zoet maar muskaatachtig. Henk en Catharina gingen op een mooie pinksterdag Wolfsweide park in om vlier te plukken.

We fietsten door naar onze destilleerwerkplaats van INDEKOPERENKETEL om de vlierbloesem te destilleren. Deze keer koos Henk de glazen opstelling, omdat we niet echt heel veel geknipt hadden in een uurtje tijd. Totaal plukgewicht was meer dan 750 gram. In de tussenbol paste 333 gram vlierbloemetjes. Het duurde ongeveer 30 minuten voordat de gehele massa op 100 graden Celsius aan de kook was gebracht. We hebben circa 100 milliliter hydrolaat opgevangen.

Het vlierbloesemhydrolaat heb ik nog gezeefd en in een klein flesje afgevuld, voorzien van een etiket. Het schoonmaken van de tussenbol en de andere apparatuur gaat ook nog wel wat tijd inzitten.

Uit de vlierbloemen kwam geen etherische olie, ondanks de heerlijke karakteristieke sterke bloemengeur. Het hydrolaat is zeer veilig om te verwerken en kent vele culinaire combinaties met haar zachte mondgevoel. In plaats van de geëigende vlierbloesemsiroop met toegevoegd suiker en citroenen krijg ik al zin in een verkwikkend koel drankje met bijvoorbeeld vlierbloesem- en munthydrolaat. Lijkt me echt heerlijk! De geneeskrachtige eigenschappen zijn zweetafdrijvend, verzachtend, huidverzorgend, troostend en licht ontstekingsremmend.

Leuk om te vermelden is dat dit hydrolaat helemaal klimaatneutraal geproduceerd is. Voor het destilleren heeft Henk het water in de kookkolf met een elektrische kookplaat laten koken. Het gebruikte koelwater van de destilleeropstelling heeft Henk in de plantenbakken gegoten. We gebruiken in onze destilleerwerkplaats elektriciteit die is opgewekt met zonnepanelen binnen de gemeentegrenzen. Zo hebben we wildcraft, op fietsafstand en met energie van Energie Gilze Rijen een vlierbloesemhydrolaat gemaakt. Dat is een mooi begin van energieneutraal produceren van etherische olie en hydrolaten in onze destilleerwerkplaats.

We geven de workshop Zelf Hydrolaat Maken, waar je met huis-, tuin- en keukenmiddelen hydrolaat uit eigen (permacultuur/voedselbos) tuin leert maken. Waarschijnlijk heb je de spullen in huis en krijg je zeker voldoende informatie mee in de workshop om zelf de heerlijke vlierbloesemgeuren in een hydrolaat op te vangen.


Geurige inloopdag is start van het stookseizoen 2017

by Henk Ploeger

Afgelopen zondag hadden we onze inloopdag. Voor ons is dat de start van het seizoen waarin we weer de nodige planten gaan destilleren.

Grove Den hakselen

In voorbereiding voor de inloopdag heb ik op de zaterdag Grove Den uit het bos gehaald en gehakseld. Ik heb de Den meteen in de destilleerketel gestopt, zodat ik de volgende dag gelijk met de destillatie kon beginnen.

aansluiten van de koelemmer op de destilleerketel

Omdat er vraag was naar Denhydrolaat kon ik deze destillatie mooi combineren met een demonstratie waarbij de bezoekers kennis konden maken met de geuren van een dennenbos. Ik had ook nog een kleinere destillatie-opstelling in glas klaarstaan waarmee ik de stoomdestillatie van Lavandinbloemen kon laten zien, en vooral natuurlijk ook laten ruiken.

hydrolaat afvullen

De bezoekers van de inloopdag kwamen verspreid over de dag binnendruppelen. Hierdoor hadden we alle tijd om vragen te beantwoorden en ervaringen uit te wisselen. Er was ook veel belangstelling voor de hydrolaten en oliën die we vorig jaar hebben geproduceerd. Hierbij waren de Rozemarijnolie (biologisch) en het Larikshydrolaat (wildcraft) favoriet.

Grove Den hydrolaat afvullen in de flessen

Aan het eind van de dag hebben zelfs een aantal enthousiaste bezoekers geholpen met het afvullen van het Grove Den hydrolaat die we deze dag hadden gemaakt.

hydrolaat van Grove Den aftappen en de etherische olie in flesjes afvullen

Naast het hydrolaat hebben we met de stoomdestllatie in totaal 28 mL etherische olie gemaakt. Ik had de exacte hoeveelheid Grove Den die we in de ketel hebben gestopt niet gewogen.
Maar ik schat dat ik zo ongeveer 10-12 Kg gehakselde Den heb gebruikt. Dat zou de gebruikelijke opbrengst van 0,25% aardig benaderen.

Catharina en ik hebben de inloopdag met weer een heel andere dynamiek en bezoekers als andere keren als zeer waardevol ervaren. We zijn dan ook benieuwd welke mensen op onze volgende open dag, zaterdag 17 juni aanstaande, bij ons een kijkje komen nemen.


Goudsbloemtinctuur zelf maken

by Catharina de Bruin

Om aan vers geplukte goudsbloemen te komen hebben we contact gezocht met Zorgboerderij Amélior in Molenschot. We hebben een afspraak gemaakt om wat bloemen bij de zorgboerderij te komen plukken.

css9823LogoAmeliorpluktuinzorgboerdeij

Na een rondleiding over deze geweldige plek hebben we voldoende goudsbloemen Calendula officinalis kunnen plukken. Voor de tinctuur is het belangrijk om er voor te zorgen dat alleen de bloemblaadjes in de tinctuur terechtkomen.

DSC01926

Het potje wat we gekozen hebben is helemaal gevuld met de goudsbloemblaadjes die we bij Amélior hadden geoogst. Deze keer hebben we geen hoeveelheden afgewogen.

DSC01928

Na het vullen van het potje met de bloemblaadjes is het potje tot de rand aan toe gevuld met de 40% wodka.

goudbloemtinctuur 003

Ook dit mengsel gaan we gedurende 4 weken iedere dag even schudden. We zijn uiteraard benieuwd naar het resultaat! Net als van de duizendbladtinctuur en de Sint Jansolie en Kamillemaceraat die we ook gemaakt hebben.