Boek Lavendel destilleren verkrijgbaar

by Catharina de Bruin

Het boek ‘Lavendel destilleren’ is nu te koop

Voor workshopdeelnemers van Lavendel destilleren die de informatie willen nalezen of mensen die willen weten hoe je Lavendel destilleert, is er nu een boek verschenen. De titel is ‘Lavendel destilleren: over de techniek van het stoomdestilleren, de biosynthese en onderzoek naar Nederlandse Lavendelolie’. Wel 121 pagina’s met info over zeven jaar Lavendel destilleren bij INDEKOPERENKETEL Naast een beschrijving van de techniek en ervaringen op het gebied van stoomdestilleren, zijn er ook beknopt enkele toepassingen gegeven.

Formaat: A5, 121 pagina’s, fullcolor, uitgave in eigen beheer voor INDEKOPERENKETEL 2017. Samenstelling: Henk Ploeger. Bewerking en illustraties: Catharina de Bruin.

Prijs: € 24,50 (exclusief verzendkosten à € 4,- binnen Nederland).

Bestellen kan door een e-mail te sturen naar indekoperenketel@gmail.com of bij Producten

 

 

 

Ik heb jullie boek lavendel destilleren ontvangen en ben er erg blij mee – er staan veel wetenswaardigheden in !! Ik ben zelf ondertussen aan de slag gegaan met mijn destilleerketel en ik heb al wat lavendelolie en hydrolaat gemaakt. ~ Esther

Wat een indrukwekkend stuk werk heb je afgeleverd met deze syllabus, echt fantastisch! Ik hou erg van lezen en uitpluizen en ben heel blij met dit naslagwerk! ~ Esther


Bezoekweek bij de destilleerwerkplaats

by Henk Ploeger

Een week geleden was het bezoekweek bij indekoperenketel. We hadden een aantal verzoeken voor een ‘bedrijfsbezoek’ aan onze destilleerwerkplaats gebundeld en in één week gepland.

Het ging om bezoeken van deelnemers uit de Brabantse regio waar we actief zijn.

bijna alle kruiden die op de wandplaat staan hebben we gedestilleerd

Tijdens het 2 uur durende bezoek hebben de deelnemers kunnen ruiken en zien hoe je via stoomdestillatie etherische olie kan maken.

Het destilleerproces heb ik laten zien en ruiken door gebruik te maken van een kleine werkende destilleeropstelling gevuld met gedroogde Lavandinbloemen. Ook heb ik de deelnemers het verschil in samenstelling van diverse etherisch oliën laten ervaren door middel van geursessies.

even bijpraten tijdens een korte pauze

Aan het einde van het bezoek hebben de deelnemers een geurig presentje meegekregen. Ik had namelijk van tevoren een aantal geursticks gevuld met Lavandin etherisch olie.

het vullen van de geursticks

Geursticks of inhalator sticks zijn erg handig om bijvoorbeeld bij een verstopte neus in de winter te vullen met een beetje eucalyptus olie of zoals wij dat zelf doen Lariksolie. Je kan dan regelmatig aan de stick snuiven om de infectie te lijf te gaan. In het geval van de geursticks met Lavandin die we hebben uitgedeeld zal het snuiven een rustgevende werking hebben.

geursticks lavandinolie

Bij het vertrek kregen de schapen, die uitgeladen werden op het terrein naast de destilleerwerkplaats, de ruime aandacht van een aantal deelnemers. Catharina en ik vonden het een geslaagde bezoekweek waarin de grote interesse van de deelnemers opvallend was.

schapen bij de werkplaats en de vertrekkende busjes

een foto in de krant met een artikel over de zomeractiviteiten

 


In de ban van de roos

by Henk Ploeger

Iedere destillateur droomt er wel eens van. Voor mij werd het gisteren tijdens een speciale workshop werkelijkheid. Een rozenkweker uit de buurt van Aalsmeer vroeg mij een aantal weken geleden of ik rozen voor hem kon destilleren.

aanvoer van de versgeplukte rozen

Ik aarzelde geen moment en heb gelijk een afspraak gemaakt. De rozen(blaadjes) die hij meegenomen had waren versgeplukt en roken geweldig! Het was wel te merken dat hij zich toegelegd heeft op het kweken van geurende rozen. In de rozenkwekerij is de afgelopen tijd bij het doorkweken steeds meer aandacht geweest voor kleur en vorm. Hierdoor worden andere eigenschappen zoals de geur minder. Gelukkig is er een hernieuwde belangstelling voor heerlijk geurende rozen!

klaar voor de destillatie

verwijderen van de kelkbladeren

Het mooie van het verzoek van de rozenkweker is dat de rozen die we gedestilleerd hebben afkomstig zijn van het dieven en dus een afvalproduct.

Belangrijk voor een goede opbrengst is dat de roos vers geplukt aangeleverd en binnen een uur of 3 gedestilleerd kan worden. De hoeveelheid etherische olie die je uit de rozenblaadjes kan halen is bijzonder laag. Dat maakt de rozenolie ook gelijk de duurste olie die er is.

Plant                     Botanische Naam    Gebruikte delen            % rendement 
Citroenmelisse     Melissa officinalis bladeren en  toppen 0,015
Marjolein               Origanum Majorana                     bladeren 0,9
Nootmuskaat        Myristica fragrans                         zaad 15 tot 25
Roos                        Rosa damascena                           verse geplukte bloemen 0,02 tot 0,03
Sinaasappel           Citrus spp                                     schil 1,5 tot 2,0

De rozensoort Rosa damascena is het meest gebruikt om etherische olie van te maken. Productielanden zijn voornamelijk Bulgarije en Turkije. Gezien de hele lage opbrengst is het dus de vraag of het gaat lukken om een heel klein beetje etherische olie te maken. Dat maakte de speciale workshop van afgelopen zondag ook erg spannend. Gezien de kwaliteit van de aangeleverde rozen was het wel mogelijk om een goed hydrolaat (rozenwater) te maken. Om dat te bereiken heb ik de rozen in de ketel afgedekt met een koperen rooster.

Er was in de destilleerketel ruimte voor in totaal 10 Kg rozenblaadjes. Na het aansteken van de gasbrander onder de ketel was het wachten op het magische moment tijdens de destillatie waarop het eerste destillaat uit de uitloop van de koelemmer komt druppelen.

een goed gevulde ketel met rozenblaadjes

De geuren die we konden waarnemen op dat moment waren fantastisch. Er kwamen bij mij in ieder geval weer herinneringen boven van uit een tijd waarin rozenwater blijkbaar meer gebruikt werd nu. Eigenlijk zoals Catharina het omschreef, een geur van vroeger.

We hebben de rozenblaadjes anderhalf uur gedestilleerd. Na het stopzetten van de destillatie hadden we 2,5 Liter zeer welriekende rozenhydrolaat verzameld. Opvallende was dat het hydrolaat eigenlijk al vanaf het begin van de destillatie helder was. Bij het destilleren van andere planten is het hydrolaat vaak licht troebel. Dat kan er op duiden dat de aromatische stoffen die in het hydrolaat terecht komen goed in water oplosbaar zijn.

Bij de destillaties verzamel ik de gevormde etherische olie altijd met een kleinere scheitrechter. Hierdoor kan je de olie en het hydrolaat nauwkeuriger scheiden. Dit was dan ook een spannend moment om te zien of we misschien niet een héél klein beetje rozenolie hadden gedestilleerd uit de 10 Kg rozenblaadjes. We hebben uiteindelijk kunnen waarnemen dat er een héél klein laagje etherische olie lag op het hydrolaat. Ik schat dat het om 0,01 mL gaat. Eén druppel olie komt overéén met 0,05 mL. Deze minieme hoeveelheid hebben we met behulp van een schoon bekerglas en pipet in een flesje overgebracht.

het spannende moment: is er olie of niet?

Ik vond het een geslaagd project omdat  we een geweldig hydrolaat hebben gemaakt, wat de komende week tijdens het rijpen verder zal verbeteren in geur. Toepassingen van rozenhydrolaat zijn legio. Zie www.gielenaroma.nl

Een deel van het rozenhydrolaat (heb ik begrepen) zal gebruikt worden in de keuken. We zijn benieuwd! Het zou mooi zijn als deze afvalstroom uit de rozenteelt in de toekomst gebruikt zal gaan worden om nuttige producten van te maken. Rozenwater wordt ook veel gebruikt in huidverzorgingsproducten.


Zo heeft Chef Yuri Verbeek pasgeleden een amuse ‘Chanel no. 5’ geserveerd. Een amuse op basis van een gelei met onder andere rozen, sinaasappelschillen, limoen, jasmijn en vanille.


Vlierbloesemhydrolaat uit Wolfsweide

by Catharina de Bruin

Zie je de vlier bloeien, dan ruik je dat de zomer eraan komt! Met haar witte bloemschermen en donkere bessen wordt aan de vlier al sinds mensenheugenis magische krachten toegeschreven. De bloemen ruiken heerlijk, niet zoet maar muskaatachtig. Henk en Catharina gingen op een mooie pinksterdag Wolfsweide park in om vlier te plukken.

We fietsten door naar onze destilleerwerkplaats van INDEKOPERENKETEL om de vlierbloesem te destilleren. Deze keer koos Henk de glazen opstelling, omdat we niet echt heel veel geknipt hadden in een uurtje tijd. Totaal plukgewicht was meer dan 750 gram. In de tussenbol paste 333 gram vlierbloemetjes. Het duurde ongeveer 30 minuten voordat de gehele massa op 100 graden Celsius aan de kook was gebracht. We hebben circa 100 milliliter hydrolaat opgevangen.

Het vlierbloesemhydrolaat heb ik nog gezeefd en in een klein flesje afgevuld, voorzien van een etiket. Het schoonmaken van de tussenbol en de andere apparatuur gaat ook nog wel wat tijd inzitten.

Uit de vlierbloemen kwam geen etherische olie, ondanks de heerlijke karakteristieke sterke bloemengeur. Het hydrolaat is zeer veilig om te verwerken en kent vele culinaire combinaties met haar zachte mondgevoel. In plaats van de geëigende vlierbloesemsiroop met toegevoegd suiker en citroenen krijg ik al zin in een verkwikkend koel drankje met bijvoorbeeld vlierbloesem- en munthydrolaat. Lijkt me echt heerlijk! De geneeskrachtige eigenschappen zijn zweetafdrijvend, verzachtend, huidverzorgend, troostend en licht ontstekingsremmend.

Leuk om te vermelden is dat dit hydrolaat helemaal klimaatneutraal geproduceerd is. Voor het destilleren heeft Henk het water in de kookkolf met een elektrische kookplaat laten koken. Het gebruikte koelwater van de destilleeropstelling heeft Henk in de plantenbakken gegoten. We gebruiken in onze destilleerwerkplaats elektriciteit die is opgewekt met zonnepanelen binnen de gemeentegrenzen. Zo hebben we wildcraft, op fietsafstand en met energie van Energie Gilze Rijen een vlierbloesemhydrolaat gemaakt. Dat is een mooi begin van energieneutraal produceren van etherische olie en hydrolaten in onze destilleerwerkplaats.

We geven de workshop Zelf Hydrolaat Maken, waar je met huis-, tuin- en keukenmiddelen hydrolaat uit eigen (permacultuur/voedselbos) tuin leert maken. Waarschijnlijk heb je de spullen in huis en krijg je zeker voldoende informatie mee in de workshop om zelf de heerlijke vlierbloesemgeuren in een hydrolaat op te vangen.


Geurige inloopdag is start van het stookseizoen 2017

by Henk Ploeger

Afgelopen zondag hadden we onze inloopdag. Voor ons is dat de start van het seizoen waarin we weer de nodige planten gaan destilleren.

Grove Den hakselen

In voorbereiding voor de inloopdag heb ik op de zaterdag Grove Den uit het bos gehaald en gehakseld. Ik heb de Den meteen in de destilleerketel gestopt, zodat ik de volgende dag gelijk met de destillatie kon beginnen.

aansluiten van de koelemmer op de destilleerketel

Omdat er vraag was naar Denhydrolaat kon ik deze destillatie mooi combineren met een demonstratie waarbij de bezoekers kennis konden maken met de geuren van een dennenbos. Ik had ook nog een kleinere destillatie-opstelling in glas klaarstaan waarmee ik de stoomdestillatie van Lavandinbloemen kon laten zien, en vooral natuurlijk ook laten ruiken.

hydrolaat afvullen

De bezoekers van de inloopdag kwamen verspreid over de dag binnendruppelen. Hierdoor hadden we alle tijd om vragen te beantwoorden en ervaringen uit te wisselen. Er was ook veel belangstelling voor de hydrolaten en oliën die we vorig jaar hebben geproduceerd. Hierbij waren de Rozemarijnolie (biologisch) en het Larikshydrolaat (wildcraft) favoriet.

Grove Den hydrolaat afvullen in de flessen

Aan het eind van de dag hebben zelfs een aantal enthousiaste bezoekers geholpen met het afvullen van het Grove Den hydrolaat die we deze dag hadden gemaakt.

hydrolaat van Grove Den aftappen en de etherische olie in flesjes afvullen

Naast het hydrolaat hebben we met de stoomdestllatie in totaal 28 mL etherische olie gemaakt. Ik had de exacte hoeveelheid Grove Den die we in de ketel hebben gestopt niet gewogen.
Maar ik schat dat ik zo ongeveer 10-12 Kg gehakselde Den heb gebruikt. Dat zou de gebruikelijke opbrengst van 0,25% aardig benaderen.

Catharina en ik hebben de inloopdag met weer een heel andere dynamiek en bezoekers als andere keren als zeer waardevol ervaren. We zijn dan ook benieuwd welke mensen op onze volgende open dag, zaterdag 17 juni aanstaande, bij ons een kijkje komen nemen.


Goudsbloemtinctuur zelf maken

by Catharina de Bruin

Om aan vers geplukte goudsbloemen te komen hebben we contact gezocht met Zorgboerderij Amélior in Molenschot. We hebben een afspraak gemaakt om wat bloemen bij de zorgboerderij te komen plukken.

css9823LogoAmeliorpluktuinzorgboerdeij

Na een rondleiding over deze geweldige plek hebben we voldoende goudsbloemen Calendula officinalis kunnen plukken. Voor de tinctuur is het belangrijk om er voor te zorgen dat alleen de bloemblaadjes in de tinctuur terechtkomen.

DSC01926

Het potje wat we gekozen hebben is helemaal gevuld met de goudsbloemblaadjes die we bij Amélior hadden geoogst. Deze keer hebben we geen hoeveelheden afgewogen.

DSC01928

Na het vullen van het potje met de bloemblaadjes is het potje tot de rand aan toe gevuld met de 40% wodka.

goudbloemtinctuur 003

Ook dit mengsel gaan we gedurende 4 weken iedere dag even schudden. We zijn uiteraard benieuwd naar het resultaat! Net als van de duizendbladtinctuur en de Sint Jansolie en Kamillemaceraat die we ook gemaakt hebben.


Lavendel angustifolia uit Horn

by Catharina de Bruin

De lavendel staat al lekker te bloeien en eindelijk kwamen er ook mooie, warme, zonnige dagen aan om lavendel te gaan plukken.
Dit keer konden we bij Partyhoeve de Geer in Horn, Limburg een aantal rijen Lavendula angustifolia var. “Munstead” oogsten.

lavendellogo

 

Eigenlijk was het optimaal weer voor een hoge olieproductie van de lavendel, maar voor de vrijwilligers was het te warm in de zon om lang te plukken. Het was wel 30 graden Celsius en op het open veld tussen de vochtige lemen aarde voelt dat nog warmer aan. De lavendel wordt het beste in de middag geknipt voor een goede opbrengst. Het veld gonste van de bijen, sprinkhanen en andere insecten. Ook stonden er andere kruiden tussen de lavendelplanten.

Gelukkig waren er twee meewerkers die, net als Catharina, het geweldig vinden om de lavendel te knippen. Dank voor het meehelpen, Lieske! Dank voor het meehelpen en rijden, Joop van Tuinjoop! Zonder jullie was het oogsten niet gelukt.

lavendeloogst 2016 002

informatie van de lavendelhoeve

lavendeloogst 2016 001

lavendelveld in Horn Limburg

lavendeloogst 2016 003

zo, een stukje van de voorste rij is geknipt

lavendeloogst 2016 005

lavendeloogst

lavendeloogst 2016 008

lavendeloogst

 

 

 

lavendeloogst 2016 009

lavendeloogst

 

 

 

de lavendel gaat in kratten

de lavendel gaat in kratten

Uiteindelijk heeft Henk een plukgewicht van 22,5 kg gewogen in de destilleerwerkplaats. Henk en Catharina hebben nog dezelfde dag de lavendel in de droogbakken verdeeld. De lavendel was nog warm toen het uit de kratten werd gehaald. Met de goede ventilatie kan het verder drogen, totdat we het in de ketel stoppen om lavendelolie van te maken.

 

lavendeloogst 2016 011

plukgewicht vaststellen

lavendeloogst 2016 012

nu in de droogbakken verdelen

lavendeloogst 2016 013

verdelen in de droogbakken

Op de kop af zestien dagen later heeft Henk de Lavandula angustifolia var. Munstead die eind juni geoogst was gedestilleerd. Het plukgewicht was 22,5 Kg. Omdat de lavendel gedurende twee weken heeft kunnen drogen was het mogelijk om de hele oogst in één keer te destilleren.

Op deze vrijdag had Henk hulp van een stagiair Thea Kamerbeek die een opleiding volgt bij de herboristenopleiding ´De Sprenk`. Deze hulp kwam goed van pas want het overbrengen van de gedroogde lavendel uit de gaasbakken in de ketel vergde enige tijd en inspanning.

Om de lavendel goed in de ketel te krijgen hebben we de deksel verzwaard met een aantal stenen en goed afgeplakt met aluminiumtape om stoomlekken te voorkomen

Thea en Henk

Thea en Henk in de destilleerwerkplaats

foto: Thea Kamerbeek

gedroogde lavendel foto: Thea Kamerbeek

 

vullen van de ketel foto: Thea Kamerbeek

vullen van de ketel
foto: Thea Kamerbeek

 

Bij het scheiden van de etherische olie van het hydrolaat tijdens de destillatie hebben we gebruik gemaakt van een florentijnse vaas. Scheiding met een florentijnse vaas geeft het gemak van niet steeds het hydrolaat handmatig te moeten aftappen.

Florentijnse vaas

Florentijnse vaas

Na 2 uur destilleren zijn we gestopt. De totale opbrengst aan etherisch olie was 50 mL.

 

foto: Thea Kamerbeek

foto: Thea Kamerbeek

 

 

lavendelolie in de scheittrechter

lavendelolie in de scheittrechter

Als we uitgaan van het plukgewicht (22,5 Kg) is de opbrengst 0,22%.
Met de ervaring die we opgedaan heb met een andere Lavandula angustifolia cultivar in 2012 en 2013 kunnen we stellen dat dit een relatief lage opbrengst is. In 2012 hadden we een opbrengst van 0,9% en in 2013 1,0%. In 2013 waren de weersomstandigheden gunstiger dan in 2012. Bij beide oogsten ging het om L. angustifolia var. Little Lady.

Omdat de omstandigheden bij het plukken in Horn gunstig waren hebben we het idee dat L.angustifolia var. Munstead gewoon minder olie produceert. We weten nu dus iets meer over de kwantiteit aan etherische olie die deze cultivar onder Nederlandse omstandigheden kan produceren. We hebben de olie voor analyse opgestuurd naar een gespecialiseerd bedrijf in Frankrijk www.pyrenessences.com om meer te weten te komen over de samenstelling van de olie.

 

aftappen van de ketel na het lavendel destilleren

aftappen van de ketel na het lavendel destilleren

 


Tulpen destilleren

by Henk Ploeger

Ik kreeg de vraag of ik op korte termijn tulpen zou willen destilleren. Dat leek mij een interessante klus, vooral ook omdat het vorig jaar niet gelukt was. Dat heeft alles met de logistiek te maken. Bij het destilleren van bloemen moet de tijd tussen de oogst en het destilleren zo kort mogelijk gehouden worden.

vers gekopte tulpen

Doe je dat niet dan verlies je opbrengst en kwaliteit van de etherische olie. Over de samenstelling van etherische olie van de tulp is eigenlijk heel weinig te vinden. Ik had wel een aanwijzing over de te verwachten opbrengst: uit 5000 kg tulpenbloemen zou je 1 liter etherische olie moeten kunnen halen. Omgerekend zou ik met een ketel gevuld met 15 kg tulpen 3 mL etherische olie moeten kunnen destilleren.

Tulpen van www.naturalbulbs.nl

Met deze wetenschap had ik de workshopdeelneemster gevraagd om voor plm 15 kg versgekopte tulpen te zorgen. De biologisch gekweekte tulpen heeft ze op de ochtend van de workshop gehaald uit Sint Maartens- vlotbrug een plaatsje in de kop van Noord-Holland. Ze had in totaal ongeveer 30 Kg rode en witte tulpen meegenomen.

We hebben de ketel met in totaal 13 kg tulpen kunnen vullen. Om de tulpen aangedrukt te houden in de ketel heb ik gebruik gemaakt van een koperen afdekrooster.

De ketel was al bijna op stoom toen de tulpen in de destilleerwerkplaats werden binnengedragen, dus het duurde niet lang voordat het eerste destillaat uit de koelemmer kwam druppelen.

Op verschillende momenten tijdens het destilleren hebben we geroken bij de uitloop van de koelemmer. Dit zijn de beschrijvingen van geur die we hebben waargenomen:

bloemig/kruidig

terpentine

het lijkt alsof je met tulpen kan verven

Het hydrolaat was licht troebel, en zoals te verwachten was er weinig of geen olie waarneembaar tijdens de destillatie. Voor de scheiding van hydrolaat en olie heb ik gebruik gemaakt van een scheitrechter.

 Na ruim anderhalf uur destilleren zijn we gestopt. Resultaat: 3 flessen geurig hydrolaat en geen waarneembare etherische olie. Dat kan als teleurstellend worden beschouwd, maar ook wel verklaarbaar.

tulpenbloemen na de destillatie

Er zijn namelijk een aantal factoren van belang die we niet kennen. Allereerst de tulp zelf. Tulpen zijn eigenlijk alleen doorgekweekt op eigenschappen als kleur en vorm. Dit kan betekenen dat andere eigenschappen zoals geur minder worden, dus ook de hoeveelheid etherische olie die de bloemen produceren.

Ook zal het tijdstip van het oogsten van de tulpenbloemen van belang zijn. En niet onbelangrijk de hoeveelheid zonuren die de bloemen vlak voor de oogst hebben ontvangen.

Foto: Catharina de Bruin

Ik ben in ieder geval tevreden dat ik een keer verse tulpenbloemen heb kunnen destilleren en de workshopdeelneemster op weg heb kunnen helpen in haar zoektocht naar het maken van een parfum op basis van natuurlijke geurstoffen.